🔥مقدمه
درد سوزشی قلب یکی از گیجکنندهترین و درعینحال شایعترین انواع درد قفسهٔ سینه است. بسیاری از بیماران این درد را با عباراتی مثل «سوزش وسط سینه»، «احساس آتش گرفتن»، «گرمی از داخل»، «سوختن پشت جناغ» یا «حرارت بالا رونده» توصیف میکنند. این نوع درد میتواند از رفلاکس ساده معده تا بیماریهای جدی قلبی مانند ایسکمی یا حتی حملهٔ قلبی ناشی شود.
در تهران، با توجه به مصرف زیاد چای و قهوه، غذاهای چرب، استرسهای شغلی، آلودگی هوا و کمخوابی، این نوع درد بسیار شایع است. در این پست، بهطور کامل بررسی میکنیم که درد سوزشی قلب چه دلایلی دارد، چه زمانی خطرناک است، چه علائمی باید جدی گرفته شود، و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد.
این درد چگونه احساس میشود؟
🔥 احساس سوزش یا حرارت در وسط یا بالای قفسهٔ سینه : گاهی به گلو، پشت جناغ یا حتی پشت انتشار پیدا میکند.
💢 احساس سوختن از داخل : برخلاف دردهای عضلانی، این درد عمقی و داخلی است.
😮💨 گاهی همراه با تنگی نفس یا احساس خفگی : بهخصوص هنگام دراز کشیدن یا بعد از غذا.
🌫️ احساس فشار یا سنگینی همراه با سوزش : این ترکیب بیشتر در مشکلات قلبی دیده میشود.
😰 احساس اضطراب یا ترس از حملهٔ قلبی : چون سوزش قفسهٔ سینه شباهت زیادی به درد قلبی دارد.
دلایل غیرقلبی درد سوزشی قلب
🔥 رفلاکس معده (GERD): شایعترین علت سوزش قفسهٔ سینه. رفلاکس میتواند باعث:
-
- سوزش پشت جناغ
- احساس حرارت بالا رونده
- درد شبیه درد قلبی
- تلخی دهان
شود. این درد معمولاً:
-
- بعد از غذا
- هنگام دراز کشیدن
- هنگام خم شدن
بدتر میشود.
🥘 التهاب معده (گاستریت)
التهاب معده میتواند دردهای سوزشی ایجاد کند که به قفسهٔ سینه انتشار پیدا میکند.
💢اسپاسم مری
اسپاسم مری میتواند دردهای سوزشی و فشارنده ایجاد کند که با درد قلبی اشتباه گرفته میشود.
🫁 فتق هیاتال
بالا آمدن بخشی از معده به داخل قفسهٔ سینه باعث:
- سوزش
- فشار
- درد قفسهٔ سینه
میشود.
😰 اضطراب و حملات پانیک
اضطراب میتواند باعث:
- سوزش
- تپش قلب
- احساس خفگی
- درد قفسهٔ سینه
شود.
🫁 مشکلات ریوی
التهاب پردهٔ ریه یا عفونتهای خفیف میتوانند درد سوزشی ایجاد کنند.
💧کمآبی بدن
کمبود آب باعث اسپاسم عضلات و دردهای سوزشی میشود.
دلایل قلبی درد سوزشی قلب
🫀 ایسکمی قلبی (کاهش خونرسانی به قلب)
برخلاف تصور عموم، درد ایسکمیک همیشه فشارنده نیست. در برخی بیماران—بهخصوص زنان، سالمندان و افراد دیابتی—ایسکمی میتواند بهصورت:
- سوزش
- حرارت
- احساس سنگینی
- درد پخششونده
بروز کند.
این درد معمولاً:
- با فعالیت بدتر
- با استراحت بهتر
- همراه با تنگی نفس یا تعریق سرد
است.
🚨 حملهٔ قلبی (MI)
سوزش شدید قفسهٔ سینه میتواند یکی از علائم حملهٔ قلبی باشد.
این درد معمولاً:
- شدید
- طولانی
- همراه با تهوع
- همراه با تعریق سرد
- همراه با انتشار درد به بازو یا فک
است. گاهی بیماران میگویند:
«انگار سینهام از داخل میسوخت.»
⚡ اسپاسم عروق کرونر (Prinzmetal Angina)
انقباض ناگهانی رگهای قلب باعث درد سوزشی یا فشارنده میشود.
این درد:
- معمولاً شبها
- در حالت استراحت
- یا بعد از استرس شدید
رخ میدهد.
🫁 التهاب پردهٔ قلب (پریکاردیت)
پریکاردیت میتواند درد سوزشی ایجاد کند، بهخصوص هنگام:
- نفس عمیق
- دراز کشیدن
- سرفه
🌫️ نارسایی قلبی
تجمع مایع در ریهها و فشار روی قلب میتواند احساس سوزش + فشار ایجاد کند.
دلایل خطرناک درد سوزشی قلب
🚨 درد سوزشی اگر همراه با موارد زیر باشد، باید فوراً بررسی شود:
-
- تنگی نفس
- تعریق سرد
- انتشار درد به بازو یا فک
- تهوع یا استفراغ
- سرگیجه شدید
- درد بیش از ۱۰–۱۵ دقیقه
- سابقهٔ بیماری قلبی
چرا این حالت در تهران شایعتر است؟
🌫️ آلودگی هوا: باعث التهاب ریهها و افزایش سوزش میشود.
😓 استرس شغلی و زندگی شهری: استرس یکی از عوامل اصلی دردهای سوزشی است.
☕ مصرف زیاد چای و قهوه: کافئین زیاد رفلاکس و سوزش را تشدید میکند.
🍟 رژیم غذایی چرب و دیرهنگام: رفلاکس و دردهای سوزشی را بدتر میکند.
📱 کمخوابی و استفاده زیاد از موبایل: اختلال خواب سیستم عصبی را تحریک میکند.
چگونه این درد را کاهش دهیم؟
🧘 تنفس آرام و کنترلشده: برای کاهش تنش عضلات قفسهٔ سینه.
🍽️ خوردن وعدههای سبک و منظم: برای جلوگیری از رفلاکس.
☕ کاهش مصرف کافئین: برای کاهش تحریک معده و قلب.
💧 نوشیدن آب کافی: برای جلوگیری از اسپاسم عضلات.
🚶 پیادهروی سبک بعد از غذا: برای کاهش رفلاکس.
😴 بهبود کیفیت خواب: برای کاهش تحریک سیستم عصبی.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
🚑 اگر درد سوزشی:
-
- تکرار شود
- همراه با علائم هشدار باشد
- بیش از ۱۰ دقیقه طول بکشد
- با فعالیت بدتر شود
باید توسط متخصص قلب یا گوارش بررسی شود.
📖نگاه منابع بالینی
🫃نگاه گوارشی: درد سوزشی قفسه سینه = امضای مری و GERD (رفلاکس معده به مری)
در منابع گوارشی (کتابهای گوارش، Rome IV، منابع GERD):
- تعریف کلاسیک heartburn:
- احساس سوزش پشت جناغ
- گاهی همراه با ترشکردن و برگشت محتویات اسیدی به دهان
- اغلب بعد از غذا، دراز کشیدن، خم شدن تشدید میشود
- این درد، در گوارش، علامت شاخص GERD و بیماریهای مری محسوب میشود.
- اصطلاح Noncardiac Chest Pain (NCCP) (درد قفسه سینه غیر قلبی) در گوارش، عمدتاً به درد قفسه سینهای گفته میشود که:
- از نظر قلبی بررسی شده و قلبی نیست
- و در بسیاری موارد، منشأ مری/رفلاکس دارد.
در منابع گوارشی، درد سوزشی قفسه سینه:
- اگر وابسته به غذا، وضعیت بدن، و همراه با ترشکردن باشد → به شدت مرتبط با GERD است.
- اما همیشه یک جمله کلیدی وجود دارد:
«قبل از برچسب NCCP (غیر قلبی)، باید علت قلبی رد شود.»
💓نگاه قلبی/پزشکی عمومی: سوزش میتواند گوارشی باشد، اما قلبی را هرگز با حس درد رد نکن
در منابع قلبی و گایدلاینهای ارزیابی درد قفسه سینه:
- درد قلبی کلاسیک (آنژین/ACS) بیشتر به صورت:
- فشار، سنگینی، لهشدن، گرفتگی توصیف میشود
- اما در عمل، بیماران همیشه کتابی حرف نمیزنند؛
- خیلیها درد قلبی را هم به صورت سوزش، ناراحتی، سنگینی مبهم توصیف میکنند.
متون قلبی و متاآنالیزها روی چند نکته تأکید دارند:
- کیفیت درد (سوزشی، فشارنده، تیرکشنده) بهتنهایی قدرت تشخیصی کافی ندارد.
- آنچه احتمال قلبی بودن را بالا میبرد، ترکیب است:
- محل مرکزی پشت جناغ
- ماهیت فشارنده/سنگینی (اما گاهی سوزشی)
- ارتباط با فعالیت و استرس
- بهبود با استراحت یا نیتروگلیسیرین
- همراهی با تنگی نفس، تعریق، تهوع، احساس مرگ قریبالوقوع، انتشار به بازو/فک
در مقابل، ویژگیهایی که احتمال قلبی بودن را کم میکنند (نه صفر):
- درد تیز، خنجری، پلوریتیک
- درد قابل لمس و بازتولید با فشار
- درد بسیار سطحی و نقطهای
اما جمعبندی قلبی این است:
«درد سوزشی قفسه سینه، اگرچه بیشتر مرتبط با گوارش است، اما در بیمار پرخطر، تا رد علت قلبی، نباید بهعنوان درد گوارشی بیخطر فرض شود.»
💪نگاه عضلانی–اسکلتی و ارتوپدی: سوزش کمتر، تیز/نقطهای/حرکتی بیشتر
در منابع عضلانی–اسکلتی و ارتوپدی، درد قفسه سینه:
- بیشتر به صورت:
- تیز، تیرکشنده، نقطهای
- وابسته به حرکت، چرخش تنه، بلند کردن دست
- قابل بازتولید با فشار روی دندهها، مفصل جناغ–دنده، عضلات بیندندهای
- تشخیصهایی مثل:
- کوستوکوندرایت
- کشیدگی عضله
- درد بعد از سرفه شدید یا ضربه
در این منابع، «سوزش» بهعنوان کیفیت غالب درد عضلانی–اسکلتی مطرح نیست؛ بیشتر:
- تیز، برنده، نقطهای، تیرکشنده
- و مهمتر از همه: وابسته به حرکت و لمس
بنابراین:
«اگر درد سوزشی است و وابسته به غذا/وضعیت بدن، بیشتر به گوارش فکر میکنند؛ اگر با لمس و حرکت بازتولید میشود، بیشتر به عضله و مفصل.»
📊متاآنالیزها: ارزش تشخیصی «سوزش» در مقابل سایر کیفیتهای درد
متاآنالیزها و مطالعات تشخیصی روی درد قفسه سینه (در اورژانس و کلینیک):
- نشان دادهاند که هیچ کیفیت درد منفردی (سوزشی، فشارنده، تیرکشنده) بهتنهایی:
- حساسیت و ویژگی کافی برای تشخیص یا رد ACS (بیماریهای عروق خونرسان قلب یا کرونر) ندارد.
- اما:
- درد فشارنده/سنگینی مرکزی + علائم همراه (تعریق، تهوع، تنگی نفس، انتشار) ← احتمال قلبی را بهطور معنیدار بالا میبرد.
- درد پلوریتیک، قابل لمس، نقطهای، وابسته به حرکت → احتمال قلبی بودن را کاهش میدهد.
- درباره «سوزش»:
- در بیماران بدون ریسکفاکتور قلبی، سوزش وابسته به غذا/وضعیت بدن ← بیشتر به نفع GERD و NCCP است.
- اما در بیماران پرخطر، کیفیت سوزشی بهتنهایی برای رد قلبی بودن کافی نیست.
جمعبندی متاآنالیزها معمولاً این است:
«کیفیت درد کمککننده است، اما تشخیص بر اساس ترکیب علائم، ریسکفاکتورها، معاینه، ECG و مارکرهای قلبی انجام میشود، نه فقط حس درد.»
تحلیل عصبی: چرا سوزش با فشار و تیرکشیدن فرق دارد؟
از نظر نوروفیزیولوژی:
🔥 سوزش (burning)
- بیشتر با:
- تحریک شیمیایی مخاط (مثل مخاط مری در GERD)
- یا درد نوروپاتیک مرتبط است.
- در GERD (بیماری بازگشت غذا از معده به مری):
- اسید، مخاط مری را تحریک میکند
- گیرندههای شیمیایی و درد در مری فعال میشوند
- سیگنالها از طریق اعصاب واگ و اسپلانکنیک به نخاع و مغز میرسند
- مغز آن را به صورت سوزش پشت جناغ تفسیر میکند.
🏋🏻 فشار/سنگینی
- بیشتر با:
- ایسکمی عضله قلب
- کشش دیواره و تحریک گیرندههای مکانیکی در میوکارد
- مغز این نوع ورودی را به صورت فشار، سنگینی، لهشدن تجربه میکند.
🗡️ تیز/خنجری/پلوریتیک
- بیشتر با:
- تحریک پلور (پرده ریه)، عضله، اعصاب بیندندهای
- این درد:
- با نفس عمیق، سرفه، حرکت قفسه سینه تشدید میشود
- مغز آن را به صورت تیز، خنجری، تیرکشنده تجربه میکند.
🔺نکته مهم: همپوشانی عصبی قلب و مری
- مسیرهای عصبی قلب و مری در سطح نخاعی همپوشانی دارند.
- به همین دلیل:
- درد مری میتواند شبیه درد قلبی احساس شود
- و بالعکس، درد قلبی میتواند به صورت سوزش یا ناراحتی گوارشی تجربه شود.
این همپوشانی عصبی، یکی از دلایل اصلی است که:
«چرا درد سوزشی قفسه سینه همیشه بهطور مطمئن گوارشی نیست و باید در زمینه بالینی تفسیر شود.»
📕خلاصه راهنماهای بالینی: طبقهبندی درد سوزشی در الگوریتم ارزیابی
در گایدلاینهای ارزیابی درد قفسه سینه (قلبی و اورژانس) درد قفسه سینه بر اساس محل، کیفیت، ارتباط با فعالیت، عوامل تشدید/تسکین، علائم همراه، ریسکفاکتورها طبقهبندی میشود.
درد «احتمالاً غیرقلبی» (اغلب گوارشی):
- سوزش پشت جناغ
- وابسته به غذا و وضعیت بدن
- بدون ارتباط واضح با فعالیت
- بدون علائم همراه قلبی
- بدون ریسکفاکتورهای برجسته قلبی
درد «احتمالاً قلبی»:
- فشارنده/سنگینی (گاهی سوزشی)
- مرکزی، با یا بدون انتشار
- بدتر با فعالیت، بهتر با استراحت
- همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع، سن بالا، ریسکفاکتور
درد «احتمالاً عضلانی–اسکلتی»:
- تیز، نقطهای
- قابل بازتولید با لمس یا حرکت
- وابسته به وضعیت بدن و عضلات
عوامل موثر بر تفسیر منشاء درد
🔹 وقتی درد سوزشی بیشتر گوارشی است:
- سوزش پشت جناغ
- بعد از غذا یا دراز کشیدن بدتر میشود
- همراه با ترشکردن و طعم اسیدی در دهان
- با آنتیاسید یا تغییر وضعیت بهتر میشود
- بدون تنگی نفس، تعریق، انتشار، یا ارتباط با فعالیت شدید
🔹 وقتی درد سوزشی را باید از نظر قلبی جدی گرفت:
- بیمار ریسکفاکتور قلبی دارد (سن، دیابت، فشار خون، سیگار، سابقه قلبی)
- درد با فعالیت بدتر میشود، با استراحت بهتر
- همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع، احساس سنگینی
- حتی اگر بیمار آن را «سوزش» توصیف کند
🔹 وقتی درد بیشتر عضلانی–اسکلتی است:
- درد تیز، نقطهای، موضعی
- با لمس، فشار، حرکت، چرخش تنه یا بلند کردن دست بازتولید میشود
- ارتباط واضح با ضربه، فعالیت عضلانی یا وضعیت بدن دارد
❓سؤالات متداول
آیا درد سوزشی همیشه نشانهٔ رفلاکس است؟
خیر، میتواند قلبی هم باشد.
آیا درد سوزشی میتواند نشانهٔ حملهٔ قلبی باشد؟
بله، بهخصوص اگر همراه با تعریق سرد باشد.
آیا اضطراب میتواند سوزش ایجاد کند؟
بله، بسیار شایع است.
آیا درد سوزشی با فعالیت بدتر میشود؟
اگر قلبی باشد، معمولاً بله.
آیا درد سوزشی کوتاهمدت خطرناک است؟
اگر چند ثانیه باشد، معمولاً قلبی نیست.
آیا رفلاکس میتواند درد قلبی را تقلید کند؟
بله، یکی از شایعترین دلایل مراجعهٔ بیماران است.
آیا درد سوزشی با آب خوردن بهتر میشود؟
اگر گوارشی باشد، معمولاً بله.
آیا درد سوزشی هنگام خواب خطرناک است؟
اگر ناگهانی و همراه با تنگی نفس باشد، باید بررسی شود.
آیا درد سوزشی میتواند به پشت انتشار پیدا کند؟
بله، بهخصوص در رفلاکس یا مشکلات قلبی.
آیا درد سوزشی در جوانان معمولاً خطرناک است؟
اغلب خیر، اما باید بررسی شود.
جمعبندی
💬 درد سوزشی قلب میتواند دلایل سادهای مانند رفلاکس، اضطراب یا اسپاسم عضلات داشته باشد، اما گاهی نشانهٔ مشکلات قلبی یا ریوی است. شناخت الگوهای درد، توجه به علائم همراه و مراجعهٔ بهموقع به پزشک میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
