چکیده
درد قفسهسینه هنگام فعالیت—چه هنگام بالا رفتن از پله، پیادهروی تند، دویدن، ورزش یا حتی کارهای روزمره—یکی از مهمترین نشانههایی است که نباید نادیده گرفته شود. این درد میتواند از قلب، ریه، عروق بزرگ، عضلات یا حتی معده باشد، اما نکتهٔ کلیدی این است که وقوع درد در حین فعالیت احتمال منشأ قلبی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد. در بسیاری از افراد، این درد بهصورت فشار، سنگینی یا انتشار به بازو و فک احساس میشود و معمولاً با توقف فعالیت بهتر میشود؛ الگویی که در راهنماهای معتبر بهعنوان نشانهٔ کلاسیک درد قلبی (آنژین) شناخته میشود.
با این حال، همهٔ دردهای هنگام فعالیت قلبی نیستند. دردهای عضلانی معمولاً نقطهای هستند و با لمس یا حرکت تغییر میکنند. دردهای ریوی اغلب با نفس عمیق یا سرفه تشدید میشوند. حتی رفلاکس معده نیز میتواند در برخی افراد هنگام فعالیت یا بلافاصله بعد از آن درد ایجاد کند. اما نکتهٔ مهم این است که وجود درد در زمان افزایش ضربان قلب و نیاز بدن به اکسیژن، همیشه باید جدی گرفته شود—بهخصوص اگر فرد عوامل خطری مثل فشار خون بالا، چربی خون، سیگار، استرس یا کمتحرکی داشته باشد.
در تهران، بهدلیل آلودگی هوا، استرس شغلی، سبک زندگی کمتحرک و شیوع بالای بیماریهای قلبی، درد قفسهسینه هنگام فعالیت بسیار شایعتر است. آلودگی هوا و هوای سرد میتوانند اکسیژنرسانی را کاهش دهند و درد قلبی را زودتر آشکار کنند. همچنین بسیاری از افراد نشانههای خفیفتر—مثل تنگی نفس خفیف، خستگی غیرعادی یا احساس فشار مبهم—را نادیده میگیرند و تنها زمانی متوجه مشکل میشوند که درد شدیدتر میشود.
این پست به شما کمک میکند الگوی درد خود را با دقت تشخیص دهید: آیا درد شما با فعالیت بدتر میشود؟ آیا با استراحت بهتر میشود؟ آیا به بازو یا فک میزند؟ آیا همراه با تعریق سرد، تهوع یا سرگیجه است؟ آیا با لمس یا حرکت تغییر میکند؟ پاسخ به همین چند سؤال میتواند مسیر تصمیمگیری شما را مشخص کند. اگر درد شما ویژگیهای قلبی داشته باشد، ادامهٔ این مطلب برای شما ضروری است؛ اگر درد شما بیشتر عضلانی یا تنفسی باشد، باز هم این پست به شما کمک میکند علت را بهتر درک کنید و بدانید چه زمانی باید به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
🏃♂️🫀مقدمه
💢 بسیاری از افراد هنگام فعالیت بدنی—مثل بالا رفتن از پلهها، پیادهروی تند، ورزش یا حتی کارهای روزمره—احساس درد یا فشار در قفسهٔ سینه پیدا میکنند. این درد میتواند خفیف، مبهم یا شدید باشد و گاهی آنقدر نگرانکننده است که فرد مجبور میشود فعالیت را متوقف کند. در تهران، با توجه به آلودگی هوا، استرس، کمتحرکی و شیوع بالای فشار خون و چربی خون، درد قلبی هنگام فعالیت یکی از شکایتهای بسیار رایج است. در این پست، بهطور کامل بررسی میکنیم که چرا درد قلبی هنگام فعالیت رخ میدهد، چه تفاوتی با دردهای غیرقلبی دارد و چه زمانی باید آن را جدی گرفت.
درد قلبی هنگام فعالیت چگونه احساس میشود؟
🫀 احساس فشار یا سنگینی در قفسهٔ سینه : شایعترین نوع درد قلبی هنگام فعالیت، احساس فشار، سنگینی یا فشرده شدن در وسط قفسهٔ سینه است. بسیاری از بیماران این درد را به «نشستن یک وزنه روی سینه» تشبیه میکنند.
🔥 درد منتشرشونده به بازو، گردن یا فک: اگر درد هنگام فعالیت به بازوی چپ، گردن، فک یا پشت انتشار پیدا کند، احتمال قلبی بودن آن بیشتر است.
😮💨 همراهی با تنگی نفس: اگر درد همراه با احساس کمبود هوا باشد، احتمال وجود مشکل قلبی افزایش مییابد.
🌪️ دردی که با استراحت بهتر میشود: یکی از ویژگیهای مهم درد قلبی این است که با توقف فعالیت و استراحت کاهش مییابد.
چرا هنگام فعالیت درد قلبی ایجاد میشود؟
🩸 افزایش نیاز قلب به اکسیژن : هنگام فعالیت، ضربان قلب بالا میرود و عضلهٔ قلب به اکسیژن بیشتری نیاز دارد. اگر رگهای قلب تنگ باشند، خون کافی به عضله نمیرسد و درد ایجاد میشود.
🫀 گرفتگی عروق قلب (آنژین): شایعترین علت درد قلبی هنگام فعالیت، گرفتگی عروق کرونر (خونرسان به خود قلب) است. این حالت معمولاً با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود.
💢 اسپاسم عروق قلب: گاهی رگهای قلب بهطور ناگهانی منقبض میشوند و جریان خون کاهش مییابد. این حالت میتواند حتی در افراد جوان نیز رخ دهد.
🫁 فشار خون بالا: فشار خون بالا باعث افزایش بار روی قلب میشود و میتواند هنگام فعالیت درد ایجاد کند.
🧬 بیماریهای دریچهای قلب: تنگی یا نارسایی دریچهها میتواند باعث درد یا تنگی نفس هنگام فعالیت شود.
تفاوت درد قلبی هنگام فعالیت با درد عضلانی
💢 درد عضلانی نقطهای است: اگر درد دقیقاً در یک نقطه باشد و با لمس یا حرکت تشدید شود، احتمالاً عضلانی است.
🧘 درد عضلانی با تغییر وضعیت بهتر یا بدتر میشود: اگر با خم شدن، چرخیدن یا کشش درد تغییر کند، منشأ آن عضلانی است.
🫀 درد قلبی معمولاً منتشر و مبهم است: فرد نمیتواند دقیقاً یک نقطه را نشان دهد.
⏱️ درد قلبی با فعالیت بدتر میشود: این یکی از مهمترین تفاوتهاست.
چه عواملی درد قلبی هنگام فعالیت را تشدید میکنند؟
🌫️ آلودگی هوا: آلودگی میتواند باعث کاهش اکسیژنرسانی و تشدید درد شود.
☕ مصرف زیاد کافئین: کافئین ضربان قلب را بالا میبرد و میتواند درد را تشدید کند.
🍟 غذاهای سنگین یا پرنمک: این غذاها فشار خون را بالا میبرند و بار قلب را افزایش میدهند.
😓 استرس و اضطراب: استرس میتواند باعث تنگ شدن رگها و افزایش درد شود.
🚬 سیگار و قلیان: این دو عامل رگها را تنگ میکنند و خطر درد قلبی را افزایش میدهند.
درد قلبی هنگام فعالیت در تهران: چرا شایعتر است؟
🌆 آلودگی هوا: آلودگی باعث التهاب ریهها و کاهش اکسیژنرسانی میشود.
😓 استرس شغلی و زندگی شهری: استرس یکی از عوامل اصلی درد قلبی است.
📱 کمتحرکی و سبک زندگی نشسته: ضعف عضلات قلب و ریه میتواند درد را تشدید کند.
🍟 رژیم غذایی پرنمک و پرچرب: این رژیم خطر گرفتگی عروق را افزایش میدهد.
چه زمانی درد قلبی هنگام فعالیت خطرناک است؟
🚨 اگر درد همراه با هر یک از موارد زیر باشد، باید فوراً بررسی شود:
-
- تنگی نفس شدید
- تعریق سرد
- سرگیجه یا غش
- انتشار درد به بازو یا فک
- تهوع یا استفراغ
- درد بیش از چند دقیقه
این علائم میتوانند نشانهٔ حملهٔ قلبی یا کاهش شدید خونرسانی باشند.
طبقهبندی فعالیتها
جدول فعالیتهای بدنی که ممکن است باعث درد قفسه سینه شوند
| فعالیت بدنی | احتمال درد قلبی؟ | احتمال درد عضلانی؟ | نیاز به مراجعه به پزشک؟ | نیاز به مراجعه به اورژانس؟ | آزمونهای ساده تشخیصی | عامل هشدار جدی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| دویدن سریع بدون گرمکردن | متوسط در افراد پرخطر | زیاد | اگر درد تکرار شود | اگر همراه با تنگی نفس شدید یا تعریق سرد باشد | تست ورزش، نوار قلب | درد فشارنده + انتشار به دست چپ |
| ورزشهای انفجاری (HIIT) | متوسط | زیاد | در صورت درد مداوم | در صورت درد ناگهانی + تهوع | نوار قلب، CK | درد همراه با تنگی نفس ناگهانی |
| وزنهبرداری سنگین | متوسط تا زیاد (بهویژه با والسالوا) | زیاد | اگر درد با فعالیت تکرار شود | اگر درد با سرگیجه یا غش همراه باشد | نوار قلب، فشار خون | درد هنگام حبس نفس |
| جابهجایی اجسام سنگین | کم تا متوسط | زیاد | معمولاً نیاز ندارد | اگر درد ناگهانی و شدید باشد | معاینه عضلانی | درد با لمس نقطهای تشدید شود |
| شنا (کرال سینه/پروانه) | کم | زیاد | در صورت درد مداوم | نادر | معاینه عضلات پکتورال | درد با حرکت دست تشدید شود |
| پرس سینه | کم تا متوسط | زیاد | اگر درد ادامهدار باشد | اگر درد تیرکشنده به گردن باشد | تست دامنه حرکتی | درد با فشار روی عضله |
| شنا سوئدی | کم | زیاد | معمولاً نیاز ندارد | خیر | معاینه عضلات بیندندهای | درد با لمس نقطهای |
| دوچرخهسواری سنگین | متوسط | متوسط | اگر درد تکرار شود | اگر همراه با تنگی نفس باشد | نوار قلب | درد فشارنده در وسط قفسه سینه |
| دویدن طولانی | متوسط | زیاد | در صورت درد مکرر | اگر درد ناگهانی و شدید باشد | تست ورزش | درد همراه با تعریق سرد |
| بالا رفتن سریع از شیب | متوسط | متوسط | اگر درد تکرار شود | اگر درد با تهوع همراه باشد | نوار قلب | درد با توقف فعالیت ادامه یابد |
| تمرینات شکمی شدید | کم | زیاد | معمولاً نیاز ندارد | خیر | معاینه عضلات شکم | درد با انقباض شکم تشدید شود |
| حرکات پیچشی شدید (تنیس/گلف) | کم | زیاد | معمولاً نیاز ندارد | خیر | معاینه بیندندهای | درد با چرخش تنه |
| تمرینات پارویی | کم تا متوسط | زیاد | اگر درد ادامهدار باشد | نادر | معاینه عضلات پشت و سینه | درد با کشش دستها |
| تمرین در ارتفاع | متوسط | کم | اگر علائم ادامه یابد | اگر همراه با تنگی نفس شدید باشد | پالساکسیمتر | افت اشباع اکسیژن |
| تمرین در گرمای شدید | متوسط | متوسط | در صورت تکرار | اگر همراه با گیجی باشد | فشار خون، دما | علائم گرمازدگی |
| تمرین در هوای آلوده | متوسط | کم | اگر علائم تکرار شود | اگر تنگی نفس شدید باشد | پالساکسیمتر | خسخس یا سرفه شدید |
| تنفس شدید و سریع در ورزش | کم | زیاد | معمولاً نیاز ندارد | خیر | معاینه عضلات بیندندهای | درد با دم عمیق |
| پریدن یا جهشهای شدید | کم | متوسط | معمولاً نیاز ندارد | خیر | معاینه عضلات | درد با حرکت ناگهانی |
| فعالیتهای رزمی یا برخوردی | کم | زیاد | اگر درد ادامهدار باشد | اگر ضربه شدید باشد | عکس دنده | احتمال شکستگی دنده |
| افتادن روی زمین هنگام ورزش | کم | زیاد | اگر درد باقی بماند | اگر تنفس دردناک شود | عکس قفسه سینه | احتمال آسیب دنده یا ریه |
جدول فعالیتهای بدنی که درد قفسه سینه در آنها احتمال بالای منشأ قلبی دارد
| فعالیت بدنی | احتمال درد قلبی؟ | احتمال درد عضلانی؟ | نیاز به مراجعه به پزشک؟ | نیاز به مراجعه به اورژانس؟ | آزمونهای ساده تشخیصی | عامل هشدار جدی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| بالا رفتن از پله یا شیب تند | زیاد | کم تا متوسط | بله، اگر تکرار شود | اگر درد فشارنده و همراه با تنگی نفس باشد | نوار قلب، تست ورزش | درد منتشر به دست چپ یا فک |
| دویدن یا راه رفتن سریع (بهویژه در سرما) | زیاد | کم | بله | اگر همراه با تعریق سرد باشد | نوار قلب | درد با توقف فعالیت ادامه یابد |
| ورزشهای انفجاری (اسپرینت، HIIT) | زیاد | متوسط | بله | اگر درد ناگهانی و شدید باشد | نوار قلب، فشار خون | تهوع یا احساس مرگ قریبالوقوع |
| دوچرخهسواری سنگین یا سربالایی | زیاد | متوسط | بله | اگر همراه با تنگی نفس شدید باشد | تست ورزش | درد فشارنده مرکزی |
| شنا با شدت بالا (بهویژه در آب سرد) | زیاد | کم تا متوسط | بله | اگر درد با سرگیجه همراه باشد | نوار قلب | درد + تنگی نفس ناگهانی |
| فعالیتهای استقامتی طولانی (دویدن طولانی، ماراتن، کوهنوردی) | زیاد | متوسط | بله | اگر درد در اوج فعالیت رخ دهد | تست ورزش | تعریق سرد یا ضعف شدید |
| ورزشهای توقف–شروع (تنیس، اسکواش، بدمینتون) | زیاد | متوسط | بله | اگر درد تیرکشنده به گردن باشد | نوار قلب | درد با فعالیتهای کوتاه و شدید |
| وزنهبرداری سنگین (بهویژه با حبس نفس – والسالوا) | زیاد | زیاد | بله | اگر درد با غش یا سرگیجه همراه باشد | نوار قلب، فشار خون | درد هنگام فشار حداکثری |
| کارهای سنگین فیزیکی (حمل بار، بیلزدن، کار ساختمانی) | زیاد | متوسط | بله | اگر درد ناگهانی و شدید باشد | نوار قلب | درد همراه با تنگی نفس یا تهوع |
| فعالیت شدید در هوای سرد یا ارتفاع | زیاد | کم | بله | اگر اشباع اکسیژن افت کند | پالساکسیمتر | کبودی لبها یا تنگی نفس شدید |
راهنماهای پزشکی
برای افتراق علت درد قفسه سینه باید سه محور را همزمان در نظر گرفت: ویژگی درد و زمانبندی آن، علائم همراه (تنگی نفس، تعریق، سنکوپ، هموپتیزی، تب، لمسپذیری درد) و آزمونهای سریع در دسترس (ECG، hs‑troponin، CXR، D‑dimer، پالساکسیمتر). راهنماهای بینالمللی الگوریتمهای مرحلهای برای ارزیابی اولیه و استفاده از hs‑troponin، ECG و تصویربرداری را توصیه میکنند. (ahajournals.org aafp.org)
درد قلبی ایسکمیک
ویژگیهای بالینی که احتمال قلبی را بالا میبرند: درد فشارنده/فشاری یا سنگینی در مرکز قفسه سینه، انتشار به فک/شانه/بازو، شروع با فعالیت یا استرس، همراه با تعریق سرد، تهوع یا تنگی نفس؛ دردی که با توقف فعالیت کاهش نمییابد یا با فعالیت بدتر میشود. (aafp.org)
آزمونهای سریع و مسیر تشخیصی: 12‑lead ECG در ۱۰ دقیقه؛ سریال hs‑troponin (0/1h یا ۰/3h طبق پروتکلهای ESC/ACC)؛ در بیماران با احتمال متوسط تا بالا: تست استرس یا CCTA/آنژیوگرافی بر اساس ریسک. الگوریتمهای تصمیمگیری (HEART, EDACS, ESC 0/1‑h) برای ترایاژ توصیه شدهاند. (ahajournals.org aafp.org)
علل عروقی حاد
ویژگیهای بالینی که احتمال عروقی را بالا میبرند: درد ناگهانی و «پارهشونده/دِرِنی» که به پشت یا بین شانهها تیر میکشد، اختلاف فشار یا نبض بین دو دست، فشار خون بسیار بالا یا سنکوپ. (ahajournals.org)
آزمونهای پیشنهادی: در صورت شک بالا ← فوراً CTA قفسهسینه (CTA aorta)؛ در موارد ناپایدار یا منع CT، TEE یا bedside TTE میتواند کمککننده باشد. راهنماهای ACC/AHA و ESC مسیر تشخیصی و نیاز به جراحی اورژانسی را مشخص کردهاند. ahajournals.org academic.oup.com
درد ناشی از بیماری دریچهای
چه زمانی احتمال دریچهای بالاست: درد همراه با علائم نارسایی حاد (تنگی نفس سریع، ادم ریوی)، یا در بیمارانی با سابقه بیماری دریچهای شناختهشده؛ درد ممکن است کمتر کلاسیک باشد و با خستگی، سنکوپ یا افت فشار همراه باشد. escardio.org acc.org
آزمونهای کلیدی: ECG و hs‑troponin برای افتراق از ایسکمی؛ سریعترین گام تشخیصی در شک به اختلال دریچهای حاد: (TTE) برای ارزیابی عملکرد بطن، نارسایی حاد، و شواهد فشاردهی به بطن راست/چپ؛ در موارد پیچیده TEE یا MRI/CT ساختاری توصیه میشود. راهنماهای ESC/ACC در مدیریت VHD و زمانبندی مداخلات را تشریح کردهاند. escardio.org acc.org
علل ریوی مهم (Pulmonary embolism, pneumothorax, پنومونی)
نشانههایی که احتمال ریوی را بالا میبرند: شروع ناگهانی تنگی نفس، درد پلوریتی (تشدید با نفس عمیق)، هموپتیزی، تندنبضی، یا علائم DVT؛ در پنوموتوراکس درد یکطرفه و کاهش صداهای تنفسی در معاینه. academic.oup.com mdpi.com
آزمونها و الگوریتمها: برای PE از ارزیابی پیشآزمون (Wells یا Geneva) + D‑dimer استفاده میشود؛ در صورت احتمال متوسط/بالا یا D‑dimer مثبت → CTA ریه (CTPA). متاآنالیزها و مدلهای IPD نشان دادهاند که ترکیب بالینی + D‑dimer میتواند نیاز به CT را کاهش دهد و مدلهای جدید احتمال فردی PE را بهتر برآورد میکنند. academic.oup.com mdpi.com
درد گذرا یا غیرقلبی (عضلانی‑اسکلتی، پلورال، اضطرابی)
ویژگیهایی که احتمال غیرقلبی را بالا میبرند: درد موضعی که با لمس یا حرکت تشدید میشود، درد تیز و پلوریتی که با تغییر وضعیت یا تنفس عمیق بدتر میشود، یا درد کوتاهمدت همراه با علائم اضطراب (تپش، احساس خفگی) بدون یافتههای پاتولوژیک در ECG/hs‑troponin. راهنماها تأکید میکنند که وجود درد موضعی قابل لمس یا درد با تنفس احتمال غیرقلبی را افزایش میدهد، اما قبل از نتیجهگیری باید علل تهدیدکنندهٔ حیات排除 شوند. ahajournals.org
درد ناشی از کمخونی یا کمبود اکسیژن سیستمیک
چرا کمخونی میتواند درد قلبی ایجاد کند: کمبود هموگلوبین کاهش ظرفیت حمل اکسیژن را بههمراه دارد؛ در افراد با بیماری عروق کرونر یا در شرایط استرسزا، این میتواند منجر به نوع II MI (supply–demand mismatch) شود. مطالعات و متاآنالیزها نشان دادهاند که آنمی با افزایش سطح hs‑troponin و با بدتر شدن پیشآگهی پس از MI مرتبط است؛ آنمی میتواند تشخیص را پیچیده کند و روی عملکرد الگوریتمهای rule‑in تأثیر بگذارد. academic.oup.com jamanetwork.com
آزمونها: CBC برای تعیین هموگلوبین؛ در صورت آنمی و درد قفسه سینه باید hs‑troponin و ارزیابی بالینی برای نوع II MI انجام شود؛ مدیریت بر اصلاح علت کمخونی و درمان حمایتی متمرکز است. academic.oup.com
منابع کلیدی برای مطالعه عمیق (برای دانلود یا ارجاع سریع)
- ۲۰۲۱ AHA/ACC Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain — جامعترین راهنمای بالینی برای ارزیابی درد قفسه سینه. ahajournals.org
- AHA/ACC summary and practical points for primary care / ED (Am Fam Physician review). aafp.org
- Systematic reviews / meta‑analyses on diagnostic tests in ED chest pain (تشخیص با hs‑troponin، CCTA، تستهای استرس). academic.oup.com
- Individual patient data meta‑analysis و مدلهای پیشبینی برای تشخیص PE (بهبود دقت نسبت به Wells+D‑dimer). academic.oup.com
- مطالعات ارتباط آنمی با hs‑troponin و پیامدها (تأثیر آنمی بر تشخیص و پیشآگهی MI). academic.oup.com jamanetwork.com
نکته بالینی مهم
حتی وقتی ویژگیهای بالینی به سمت یک علت خاص میروند، الگوریتمهای راهنما (ECG + hs‑troponin + ارزیابی بالینی) باید برای تصمیمگیری اولیه بهکار روند؛ بسیاری از متاآنالیزها نشان دادهاند که ترکیب این ابزارها بهترین حساسیت/ویژگی را برای تشخیص یا رد MI و سایر علل تهدیدکنندهٔ حیات فراهم میکند. academic.oup.com ahajournals.org
نتایج متاآنالیزها و مرورهای سیستماتیک (خلاصه و اعداد کلیدی)
نکته مهم: مطالعات و متاآنالیزها معمولاً روی جمعیتهای متفاوت (مراجعهکنندگان ED، بیماران سرپایی با درد هنگام فعالیت، شرکتکنندگان در تست استرس و غیره) انجام شدهاند؛ بنابراین درصدها متغیر و وابسته به جمعیت مطالعه هستند. در زیر ارقام و دامنههایی را میآورم که در متاآنالیزها و مرورهای معتبر گزارش شدهاند، همراه با ارجاع به منابع کلیدی.
- شیوع سندرم حاد کرونری (ACS) در بیماران با درد قفسه سینه مراجعهکننده به اورژانس: متاآنالیزها و مرورهای بزرگ نشان میدهند که در مجموعهٔ کلی بیماران مراجعهکننده با درد قفسه سینه، حدود ۴–۶٪ تشخیص بیماری عروق کرونور گذاشته میشود؛ یک مرور/خلاصهٔ راهنما گزارش کرده است که نرخ تشخیص بیماری در ED حدود ۵.۱٪ است. این عدد در جمعیتهایی که درد هنگام فعالیت (exertional chest pain) دارند، معمولاً بالاتر است و در برخی مجموعهها به ~۱۰–۲۰٪ میرسد (وابسته به سن، عوامل خطر و محیط مطالعه). JAMA Network The Lancet
- دقت و عملکرد ابزارهای بالینی (متاآنالیزهای EDACS, HEART و سایر امتیازها): متاآنالیزها نشان دادهاند که ابزارهای امتیازدهی بالینی (مثل EDACS، HEART) در ترکیب با ECG و hs‑troponin میتوانند حساسیت بالایی برای رد ACS (بیماریهای عروق کرونر یا خونرسان خود قلب) فراهم کنند و در جمعیتهای با درد هنگام فعالیت، این ابزارها شیوع بالای ACS را بهتر مشخص میکنند؛ در مطالعات تجمیعی، استفاده از این الگوریتمها شیوع قابلتوجهی از بیماران با ACS را شناسایی کرده است (عملکرد دقیق هر ابزار در متاآنالیزها گزارش شده است). Annals of Emergency Medicine Taylor & Francis Online
- شیوع آمبولی ریوی (PE) در جمعیتهای با درد قفسه سینه: متاآنالیزها و مرورهای سیستماتیک نشان میدهند که PE در میان همهٔ مراجعهکنندگان با درد قفسه سینه نسبتاً نادر است، اما در زیرگروههایی که تنگی نفس ناگهانی یا علائم DVT دارند شیوع بالاتر میرود. در مطالعات ED شیوع PE در بیماران با درد قفسه سینه معمولاً در محدودهٔ کمتر از ۱٪ تا چند درصد گزارش شده است؛ تصمیمگیری بر پایهٔ امتیازهای پیشآزمون (Wells/Geneva) و D‑dimer متکی است و متاآنالیزها نشان دادهاند که این الگوریتمها میتوانند نیاز به CT را کاهش دهند. Heart Taylor & Francis Online
- شیوع پارگی یا جداشدگی آئورت (Aortic dissection): در مطالعات بزرگ و دادههای اورژانسی، جداشدگی آئورت در میان بیماران با درد قفسه سینه نادر (<1%) اما از نظر بالینی بسیار مهم و تهدیدکنندهٔ حیات است؛ راهنماها تأکید میکنند که درد «پارهشونده» که به پشت تیر میکشد، اختلاف فشار بین اندامها یا سنکوپ باید فوراً برای CTA آئورت ارزیابی شود. The Lancet
- دردهای دریچهای (Valvular) بهعنوان علت مستقیم درد قفسه سینه: متاآنالیزهای مستقیم که درصد درد قفسه سینه را صرفاً به بیماری دریچهای نسبت دهند محدودند؛ اما راهنماها و مرورها نشان میدهند که درد قفسه سینه ناشی از بیماری دریچهای حاد (مثلاً نارسایی میترال حاد یا انسداد حاد آئورت) نسبتاً نادر است و معمولاً با علائم نارسایی حاد (ادم ریوی، افت فشار، سنکوپ) همراه است؛ در این موارد اکوکاردیوگرافی تشخیصی است. The Lancet
- درد گذرا / عضلانی‑اسکلتی: متاآنالیزها و مرورهای تشخیصی نشان میدهند که بخش بزرگی از بیماران با درد قفسه سینه در محیطهای غیرپزشکی یا سرپایی در نهایت علت غیرقلبی (عمدتاً عضلانی‑اسکلتی یا رفلاکس) دارند؛ در برخی مجموعهها این گروه تا ۵۰–۷۰٪ از مراجعین را تشکیل میدهد، اما این رقم در EDهای با بیماران پرخطر کمتر است چون بیماران با علائم تهدیدکنندهٔ حیات سریعتر تفکیک میشوند. Taylor & Francis Online
- درد ناشی از کمخونی (Type II ischemia / supply–demand mismatch): متاآنالیزها نشان دادهاند که آنمی میتواند منجر به افزایش خطر ایسکمی و افزایش تروپونین شود و در بیماران با بیماری کرونری زمینهای یا در شرایط استرس (خونریزی، عفونت) میتواند به MI نوع II منجر شود. شیوع دقیق وابسته به جمعیت مطالعه است، اما آنمی بهعنوان یک عامل تشدیدکنندهٔ ایسکمی در متاآنالیزهای پیامدها و مطالعات مشاهدهای بارها گزارش شده است. The Lancet JAMA Network
برداشت کلیدی و توصیه بالینی سریع
- اگر درد هنگام فعالیت شروع شود، احتمال اینکه منشأ قلبی داشته باشد بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد نسبت به درد غیرمرتبط با فعالیت؛ اما در جمعیتهای عمومی مراجعهکننده به ED، ACS همچنان در مجموع نسبتاً نادر (~۵٪) است، هرچند در زیرگروه «درد هنگام فعالیت» شیوع بالاتر (تا حدود ۱۰–۲۰٪ در برخی مجموعهها) گزارش شده است. JAMA Network Annals of Emergency Medicine
- برای افتراق سریع باید از ECG و hs‑troponin استفاده کرد و در صورت شک بالینی به PE یا جداشدگی آئورت از الگوریتمهای پیشآزمون و تصویربرداری مناسب (D‑dimer → CTPA برای PE؛ CTA aorta برای جداشدگی) استفاده نمود. Annals of Emergency Medicine Heart
- درد موضعی که با لمس یا حرکت تشدید میشود احتمال عضلانی را بالا میبرد، اما قبل از رد علل تهدیدکنندهٔ حیات باید ECG و ارزیابی بالینی انجام شود. Taylor & Francis Online
جدول فعالیتها و احتمال نسبی منشأ درد (قلبی / ریوی / عروقی / عضلانی)
| فعالیت بدنی | احتمال قلبی (نسبی) | احتمال ریوی (نسبی) | احتمال عروقی (نسبی) | احتمال عضلانی (نسبی) |
|---|---|---|---|---|
| بالا رفتن از پله یا شیب تند | بالا | کم | خیلی کم | کم |
| دویدن یا راه رفتن سریع (بهویژه در سرما) | بالا | کم | خیلی کم | کم |
| ورزشهای انفجاری (اسپرینت، HIIT) | بالا | کم | خیلی کم | متوسط |
| دوچرخهسواری سنگین یا سربالایی | بالا | کم | خیلی کم | متوسط |
| شنا با شدت بالا (بهویژه در آب سرد) | بالا | کم | خیلی کم | کم تا متوسط |
| فعالیتهای استقامتی طولانی (ماراتن، کوهنوردی) | بالا | کم تا متوسط | خیلی کم | متوسط |
| ورزشهای توقف–شروع (اسکواش، تنیس) | بالا | کم | خیلی کم | متوسط |
| وزنهبرداری سنگین (با والسالوا) | بالا | کم | خیلی کم | بالا |
| کارهای سنگین فیزیکی (حمل بار، بیلزدن) | بالا | کم | خیلی کم | متوسط |
| فعالیت شدید در هوای سرد یا ارتفاع | بالا | متوسط | خیلی کم | کم |
توضیح مختصر خواندن جدول: «بالا / متوسط / کم / خیلی کم» نشاندهنده احتمال نسبیِ آن منشأ در صورتی است که درد قفسه سینه در همان لحظهٔ انجام آن فعالیت شروع شده باشد. این رتبهبندی بر پایه شواهد بالینی و راهنماهاست: فعالیتهایی که بار قلبی و نیاز اکسیژن میوکارد را سریع و قابلتوجه افزایش میدهند، احتمال قلبی بودن درد را بالا میبرند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کرد؟
🚑 اگر درد هنگام فعالیت تکرار شود—حتی اگر خفیف باشد—بهتر است توسط متخصص قلب بررسی شود. اکو، نوار قلب، تست ورزش یا سیتی آنژیو میتوانند علت را مشخص کنند.
جمعبندی
💬 درد قلبی هنگام فعالیت یکی از مهمترین علائم هشداردهندهٔ مشکلات قلبی است. شناخت ویژگیهای این درد و مراجعهٔ بهموقع به پزشک میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
❓پرسشهای رایج
🏃♂️ آیا درد قفسه سینهای که فقط هنگام دویدن شروع میشود میتواند نشانهٔ مشکل قلبی باشد؟
دردی که فقط هنگام دویدن ظاهر میشود و با توقف فعالیت کاهش مییابد، میتواند نشانهای از کاهش جریان خون به عضلهٔ قلب باشد، بهویژه اگر درد حالت فشارنده، سنگین یا منتشرشونده به دست چپ یا فک داشته باشد. چنین الگویی معمولاً با افزایش نیاز قلب به اکسیژن فعال میشود و در افراد با عوامل خطر مثل دیابت، فشار خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر درد با تنگی نفس، تعریق سرد یا تهوع همراه باشد، احتمال قلبی بودن آن بیشتر میشود. در این شرایط مراجعهٔ سریع برای ارزیابی ضروری است. حتی اگر درد خفیف باشد، تکرار آن هنگام دویدن نیازمند بررسی پزشکی است.
🧗 چرا هنگام بالا رفتن از پلهها دچار درد قفسه سینه میشوم ولی هنگام راه رفتن معمولی نه؟
بالا رفتن از پلهها یکی از فعالیتهایی است که ناگهان بار قلبی را افزایش میدهد و نیاز عضلهٔ قلب به اکسیژن را بالا میبرد، بنابراین اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد فقط در این شرایط ظاهر میشود. این الگو یکی از نشانههای کلاسیک درد قلبی ناشی از فعالیت است. اگر درد با توقف فعالیت برطرف شود، احتمال قلبی بودن بیشتر میشود. همراهی درد با تنگی نفس یا احساس فشار در وسط قفسه سینه اهمیت بالینی دارد. چنین الگویی نیازمند ارزیابی پزشکی است حتی اگر درد شدید نباشد.
🚴 درد قفسه سینه هنگام دوچرخهسواری چه زمانی نگرانکننده است؟
اگر درد هنگام دوچرخهسواری سنگین یا سربالایی شروع شود و با کاهش سرعت یا توقف بهتر شود، احتمال منشأ قلبی وجود دارد. دوچرخهسواری بار یکنواخت و قابلتوجهی به قلب وارد میکند و در افراد مستعد میتواند ایسکمی ایجاد کند. اگر درد به گردن، فک یا بازو تیر بکشد یا با تنگی نفس همراه باشد، اهمیت بیشتری پیدا میکند. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا تغییر وضعیت تشدید میشوند، اما درد قلبی چنین نیست. در صورت تکرار این الگو، مراجعه به پزشک ضروری است.
🏊 آیا درد قفسه سینه هنگام شنا میتواند خطرناک باشد؟
شنا—بهویژه در آب سرد—میتواند هم بار قلبی را افزایش دهد و هم باعث تنگی عروق شود، بنابراین درد قفسه سینه هنگام شنا میتواند نشانهای از مشکل قلبی باشد. اگر درد با توقف شنا بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. دردهای عضلانی معمولاً با حرکت دستها یا فشار روی عضلات تشدید میشوند، اما درد قلبی چنین الگویی ندارد. همراهی درد با تنگی نفس یا احساس سنگینی در قفسه سینه اهمیت دارد. در صورت تکرار این حالت، ارزیابی پزشکی توصیه میشود.
🎾 چرا هنگام بازی تنیس یا اسکواش دچار درد قفسه سینه میشوم؟
ورزشهایی مثل تنیس و اسکواش الگوی «توقف–شروع» دارند و ضربان قلب را ناگهان بالا میبرند، بنابراین اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد در این لحظات ظاهر میشود. درد قلبی معمولاً فشارنده و منتشرشونده است و با ادامهٔ فعالیت بدتر میشود. اگر درد با استراحت کاهش یابد، احتمال قلبی بودن بیشتر است. دردهای عضلانی معمولاً با چرخش تنه یا لمس تشدید میشوند. اگر این درد تکرار شود، مراجعه به پزشک ضروری است.
🧱 آیا درد قفسه سینه هنگام بلند کردن بار سنگین میتواند قلبی باشد؟
بلند کردن بار سنگین فشار داخل قفسه سینه را بالا میبرد و میتواند در افراد مستعد باعث درد قلبی شود، بهویژه اگر همراه با حبس نفس باشد. اگر درد حالت فشارنده داشته باشد یا با سرگیجه همراه شود، اهمیت بیشتری دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا حرکت تشدید میشوند، اما درد قلبی چنین نیست. اگر درد هنگام بلند کردن بار تکرار شود، نیاز به ارزیابی پزشکی وجود دارد. در صورت همراهی با تنگی نفس یا تهوع، مراجعهٔ فوری لازم است.
🥾 چرا هنگام کوهنوردی دچار درد قفسه سینه میشوم؟
کوهنوردی بار قلبی را بهطور مداوم افزایش میدهد و در ارتفاع نیز اکسیژن کمتر است، بنابراین درد قفسه سینه در این شرایط میتواند نشانهای از کاهش خونرسانی به قلب باشد. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس یا ضعف اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با فشار یا حرکت تشدید میشوند. اگر این الگو تکرار شود، مراجعه به پزشک توصیه میشود.
❄️ چرا در هوای سرد هنگام فعالیت دچار درد قفسه سینه میشوم؟
هوای سرد باعث تنگی عروق کرونر میشود و اگر همزمان فعالیت انجام شود، نیاز قلب به اکسیژن بالا میرود و درد ممکن است ظاهر شود. این الگو یکی از نشانههای شناختهشدهٔ درد قلبی است. اگر درد با گرم شدن بدن یا توقف فعالیت بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس یا تهوع اهمیت دارد. در صورت تکرار این حالت، ارزیابی پزشکی لازم است.
🧘 آیا درد قفسه سینه هنگام فعالیت سبک هم میتواند قلبی باشد؟
اگر درد حتی با فعالیت سبک مثل راه رفتن آرام ایجاد شود، احتمال تنگی شدید عروق کرونر وجود دارد. این حالت معمولاً نشاندهندهٔ مرحلهٔ پیشرفتهتر بیماری است. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا حرکت تشدید میشوند، اما درد قلبی چنین نیست. همراهی درد با تنگی نفس یا تعریق سرد اهمیت دارد. این الگو نیازمند مراجعهٔ سریع به پزشک است.
🏋️ آیا درد قفسه سینه هنگام پرس سینه نشانهٔ مشکل قلبی است؟
پرس سینه بار زیادی به عضلات و قلب وارد میکند و اگر درد حالت فشارنده داشته باشد یا با تنگی نفس همراه شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا حرکت تشدید میشوند. اگر درد با استراحت بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. در صورت تکرار این الگو، ارزیابی پزشکی توصیه میشود. همراهی درد با سرگیجه یا تهوع اهمیت دارد.
🚶 درد قفسه سینه هنگام پیادهروی سریع چه معنایی دارد؟
پیادهروی سریع نیاز قلب به اکسیژن را افزایش میدهد و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد ممکن است ظاهر شود. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس یا احساس فشار اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا حرکت تشدید میشوند. در صورت تکرار این حالت، مراجعه به پزشک ضروری است.
🧍 چرا درد قفسه سینه فقط هنگام شروع فعالیت ظاهر میشود؟
شروع فعالیت ضربان قلب را ناگهان بالا میبرد و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد در همان لحظه ظاهر میشود. اگر با ادامهٔ فعالیت بهتر شود، ممکن است منشأ عضلانی باشد، اما اگر با ادامهٔ فعالیت بدتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. این الگو نیازمند ارزیابی پزشکی است. تکرار آن نشانهٔ هشدار است.
🪜 آیا درد قفسه سینه هنگام حمل وسایل به طبقهٔ بالا خطرناک است؟
حمل بار + بالا رفتن از پلهها بار قلبی را دو برابر افزایش میدهد و اگر درد ظاهر شود، احتمال قلبی بودن زیاد است. اگر درد با توقف بهتر شود، اهمیت بیشتری دارد. همراهی درد با تنگی نفس یا تهوع نشانهٔ هشدار است. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک ضروری است.
🏃♀️ چرا درد قفسه سینه هنگام دویدن کوتاهمدت هم ایجاد میشود؟
دویدن کوتاهمدت ضربان قلب را ناگهان بالا میبرد و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد ممکن است ظاهر شود. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس یا حرکت تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است.
🥶 آیا درد قفسه سینه هنگام فعالیت در هوای سرد همیشه قلبی است؟
نه، اما احتمال قلبی بودن آن بیشتر از هوای گرم است، زیرا سرما عروق را تنگ میکند. اگر درد فشارنده باشد یا با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس یا تهوع اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک توصیه میشود.
🧎 آیا درد قفسه سینه هنگام خم شدن و بلند شدن میتواند قلبی باشد؟
اگر درد هنگام بلند شدن از حالت خمیده ظاهر شود و حالت فشارنده داشته باشد، احتمال قلبی بودن وجود دارد، اما دردهای عضلانی نیز در این حالت شایعاند. اگر درد با ادامهٔ فعالیت بدتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است.
🥵 چرا هنگام فعالیت در گرما دچار درد قفسه سینه میشوم؟
گرما ضربان قلب را بالا میبرد و کمآبی میتواند جریان خون را کاهش دهد، بنابراین درد قفسه سینه ممکن است ظاهر شود. اگر درد فشارنده باشد یا با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با سرگیجه یا تهوع اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک ضروری است.
🧍♂️ آیا درد قفسه سینه هنگام ایستادن طولانیمدت میتواند قلبی باشد؟
ایستادن طولانیمدت معمولاً درد قلبی ایجاد نمیکند، اما اگر درد هنگام شروع حرکت پس از ایستادن ظاهر شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. اگر درد تکرار شود، ارزیابی پزشکی توصیه میشود. دردهای قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشوند.
🧗♀️ چرا هنگام بالا رفتن از شیب ملایم هم درد قفسه سینه دارم؟
شیب—even ملایم—بار قلبی را افزایش میدهد و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد ممکن است ظاهر شود. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک ضروری است.
🏃 آیا درد قفسه سینه هنگام شروع دویدن و سپس برطرف شدن آن خطرناک است؟
اگر درد فقط در شروع فعالیت ظاهر شود و سپس برطرف شود، ممکن است منشأ عضلانی داشته باشد، اما اگر درد فشارنده باشد یا با تنگی نفس همراه شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تهوع اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است. درد قلبی معمولاً با ادامهٔ فعالیت بدتر میشود.
🧍♀️ آیا درد قفسه سینه هنگام راه رفتن آرام هم میتواند قلبی باشد؟
بله، اگر عروق کرونر تنگی شدید داشته باشند، حتی فعالیت سبک نیز میتواند درد ایجاد کند. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی معمولاً با لمس تشدید میشوند. این الگو نیازمند ارزیابی سریع است.
🧺 آیا درد قفسه سینه هنگام انجام کارهای خانه میتواند قلبی باشد؟
کارهای خانه مثل جارو کردن یا حمل وسایل سبک میتوانند بار قلبی را افزایش دهند و اگر درد فشارنده باشد، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک توصیه میشود. درد قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشود.
🧹 چرا هنگام جارو کردن دچار درد قفسه سینه میشوم؟
جارو کردن شامل حرکات تکراری و افزایش ضربان قلب است و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد ممکن است ظاهر شود. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است.
🧺 آیا درد قفسه سینه هنگام حمل خریدهای سبک میتواند قلبی باشد؟
اگر درد هنگام حمل وسایل—even سبک—ظاهر شود و حالت فشارنده داشته باشد، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک ضروری است. درد قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشود.
🧑🔧 چرا هنگام کارهای فیزیکی ساده مثل تعمیرات خانه دچار درد قفسه سینه میشوم؟
کارهای فیزیکی—even ساده—میتوانند ضربان قلب را بالا ببرند و اگر عروق کرونر تنگ باشند، درد ممکن است ظاهر شود. اگر درد با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن بیشتر است. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است.
🧺 آیا درد قفسه سینه هنگام خم شدن برای برداشتن وسایل میتواند قلبی باشد؟
اگر درد هنگام بلند شدن از حالت خمیده ظاهر شود و حالت فشارنده داشته باشد، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک توصیه میشود. درد قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشود.
🧑🦽 آیا درد قفسه سینه هنگام هل دادن ویلچر یا کالسکه میتواند قلبی باشد؟
هل دادن بار—even سبک—میتواند بار قلبی را افزایش دهد و اگر درد فشارنده باشد، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است. درد قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشود.
🧑🌾 چرا هنگام باغبانی دچار درد قفسه سینه میشوم؟
باغبانی شامل خم شدن، بلند کردن و حرکات تکراری است و میتواند بار قلبی را افزایش دهد. اگر درد فشارنده باشد یا با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، مراجعه به پزشک ضروری است.
🧑🍳 آیا درد قفسه سینه هنگام آشپزی میتواند قلبی باشد؟
آشپزی شامل ایستادن طولانی و حرکات تکراری است و اگر درد فشارنده باشد یا با توقف بهتر شود، احتمال قلبی بودن وجود دارد. همراهی درد با تنگی نفس اهمیت دارد. دردهای عضلانی با لمس تشدید میشوند. در صورت تکرار، ارزیابی پزشکی لازم است. درد قلبی معمولاً با فعالیت بدتر میشود.
