سرطان پستان HER2 چیست؟ علائم، روش تشخیص و درمان سرطان HER2 مثبت
سرطان پستان HER2 چیست؟
سرطان پستان HER2 چیست؟
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در جهان است و انواع مختلفی دارد که بر اساس ویژگیهای مولکولی و بیولوژیکی تومور طبقهبندی میشوند. یکی از مهمترین این انواع سرطان پستان HER2 مثبت (HER2‑Positive Breast Cancer) است. در این نوع سرطان، سلولهای سرطانی مقدار زیادی از پروتئینی به نام HER2 را روی سطح خود بیان میکنند. این افزایش بیان باعث میشود سلولها سیگنالهای رشد و تقسیم بیشتری دریافت کنند و در نتیجه تومور با سرعت بیشتری رشد کند.
شناخت این نوع سرطان اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان آن با سایر انواع سرطان پستان متفاوت است و داروهای هدفمند خاصی برای آن وجود دارد که میتوانند به طور قابل توجهی پیشآگهی بیماران را بهبود دهند.
پروتئین HER2 چیست؟
HER2 مخفف عبارت Human Epidermal Growth Factor Receptor 2 است. این پروتئین یکی از اعضای خانواده گیرندههای فاکتور رشد اپیدرمال (EGFR) محسوب میشود و بر روی سطح بسیاری از سلولهای بدن قرار دارد.
نقش طبیعی HER2 در بدن
در حالت طبیعی، گیرنده HER2 در تنظیم فرآیندهای زیر نقش دارد:
- رشد سلولی
- تقسیم سلولی
- ترمیم بافتها
- بقا و زنده ماندن سلولها
وقتی این گیرنده فعال میشود، سیگنالهایی را به داخل سلول ارسال میکند که موجب رشد و تکثیر سلول میشوند. این فرآیند در شرایط طبیعی به دقت کنترل میشود تا از رشد بیش از حد سلولها جلوگیری شود.
مشکل در سرطان HER2 مثبت
در برخی از تومورهای پستان، ژن ERBB2 که مسئول تولید پروتئین HER2 است، دچار تقویت ژنی (Gene Amplification) میشود. این اتفاق باعث میشود:
- تعداد گیرندههای HER2 روی سطح سلول بسیار افزایش یابد
- سیگنالهای رشد به طور مداوم فعال شوند
- سلولها به شکل غیرقابل کنترل تقسیم شوند
در نتیجه، تومورهای HER2 مثبت معمولاً تهاجمیتر و سریعتر رشد میکنند.
شیوع سرطان پستان HER2 مثبت
مطالعات نشان میدهند که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از کل موارد سرطان پستان از نوع HER2 مثبت هستند.
این نوع سرطان میتواند در زنان در سنین مختلف رخ دهد، اما در برخی موارد در افراد جوانتر نسبت به سایر انواع سرطان پستان دیده میشود. همچنین در گذشته این نوع سرطان با پیشآگهی ضعیفتری همراه بود، اما با ظهور درمانهای هدفمند در دو دهه اخیر، نتایج درمان به طور چشمگیری بهبود یافته است.
ویژگیهای بالینی سرطان پستان HER2 مثبت
سرطانهای HER2 مثبت اغلب ویژگیهای خاصی دارند که آنها را از سایر انواع سرطان پستان متمایز میکند.
رشد سریعتر تومور
به دلیل فعالیت بیش از حد گیرنده HER2، سلولهای سرطانی سریعتر تکثیر میشوند. این موضوع باعث میشود که تومور در مدت کوتاهتری بزرگ شود.
احتمال بیشتر متاستاز
در صورت عدم درمان مناسب، این نوع سرطان میتواند سریعتر به سایر اندامها گسترش پیدا کند، از جمله:
- استخوان
- کبد
- ریه
- مغز
پاسخ مناسب به درمان هدفمند
با وجود تهاجمی بودن، سرطان HER2 مثبت به طور قابل توجهی به داروهای هدفمند پاسخ میدهد و همین موضوع باعث شده است که پیشآگهی بسیاری از بیماران بهبود یابد.
علائم سرطان پستان HER2 مثبت
از نظر علائم، این نوع سرطان تفاوت زیادی با سایر انواع سرطان پستان ندارد. بسیاری از بیماران ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- وجود توده در پستان
- تغییر در اندازه یا شکل پستان
- فرورفتگی یا تغییر در پوست پستان
- ترشح از نوک پستان
- درد یا حساسیت در پستان
- تورم غدد لنفاوی زیر بغل
در برخی موارد نیز ممکن است بیماری در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشد و فقط در غربالگری ماموگرافی تشخیص داده شود.
تشخیص سرطان پستان HER2 مثبت
تشخیص این نوع سرطان معمولاً پس از بیوپسی از توده پستان انجام میشود. نمونه بافتی در آزمایشگاه پاتولوژی بررسی میشود تا وضعیت گیرندههای هورمونی و HER2 مشخص شود.
آزمایش IHC
یکی از روشهای اصلی بررسی HER2، آزمایش Immunohistochemistry (IHC) است. در این آزمایش مقدار پروتئین HER2 روی سطح سلولهای سرطانی اندازهگیری میشود.
نتایج این آزمایش معمولاً به صورت زیر گزارش میشود:
- 0 : منفی
- 1+ : منفی
- 2+ : نتیجه مرزی
- 3+ : مثبت
اگر نتیجه 2+ باشد، معمولاً آزمایش دیگری برای تأیید انجام میشود.
آزمایش FISH
در موارد مرزی، از آزمایش Fluorescence In Situ Hybridization (FISH) استفاده میشود. این آزمایش بررسی میکند که آیا ژن HER2 در سلولها تقویت شده است یا خیر.
اگر در این آزمایش افزایش تعداد ژن HER2 مشاهده شود، سرطان HER2 مثبت در نظر گرفته میشود.
انواع مولکولی سرطان پستان
سرطان پستان بر اساس وضعیت گیرندهها به چند گروه اصلی تقسیم میشود.
سرطان پستان HR مثبت
در این نوع سرطان، سلولها گیرندههای هورمونی دارند، از جمله:
- گیرنده استروژن (ER)
- گیرنده پروژسترون (PR)
این نوع سرطان معمولاً به درمانهای هورمونی پاسخ میدهد.
سرطان HER2 مثبت
در این نوع سرطان، بیان پروتئین HER2 افزایش یافته است و درمان اصلی آن داروهای هدفمند ضد HER2 است.
سرطان سهگانه منفی
در این نوع سرطان:
- ER منفی
- PR منفی
- HER2 منفی
این نوع سرطان معمولاً تهاجمیتر است و گزینههای درمانی محدودتری دارد.
درمان سرطان پستان HER2 مثبت
درمان این نوع سرطان معمولاً ترکیبی از چند روش مختلف است و بر اساس مرحله بیماری و وضعیت بیمار تعیین میشود.
جراحی
در بسیاری از بیماران، جراحی اولین مرحله درمان است. دو نوع جراحی رایج عبارتند از:
- لامپکتومی (Lumpectomy): برداشتن تومور با حفظ پستان
- ماستکتومی (Mastectomy): برداشتن کامل پستان
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی اغلب در کنار درمانهای هدفمند استفاده میشود. این داروها با از بین بردن سلولهای سرطانی به کنترل بیماری کمک میکنند.
در برخی موارد، شیمیدرمانی قبل از جراحی انجام میشود که به آن درمان نئوادجوانت گفته میشود.
درمان هدفمند HER2
مهمترین پیشرفت در درمان این نوع سرطان، توسعه داروهای هدفمند علیه گیرنده HER2 بوده است.
تراستوزوماب (Trastuzumab)
این دارو که با نام Herceptin نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین داروهای درمان HER2 مثبت است. تراستوزوماب به گیرنده HER2 متصل میشود و سیگنالهای رشد سلولهای سرطانی را مهار میکند.
پرتوزوماب (Pertuzumab)
این دارو اغلب همراه با تراستوزوماب استفاده میشود و اثر درمانی قویتری ایجاد میکند.
T‑DM1
این دارو ترکیبی از تراستوزوماب و یک داروی شیمیدرمانی است که مستقیماً سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهد.
Trastuzumab Deruxtecan
یکی از داروهای جدیدتر است که در بیماران پیشرفته استفاده میشود و نتایج بسیار امیدوارکنندهای نشان داده است.
عوارض درمان HER2 و اثرات قلبی
یکی از موضوعات مهم در درمان سرطان HER2 مثبت، عوارض قلبی داروهای هدفمند است.
برخی از داروها مانند تراستوزوماب میتوانند باعث کاهش عملکرد بطن چپ قلب شوند. این عارضه به عنوان کاردیوتوکسیسیتی شناخته میشود.
چرا این داروها روی قلب اثر میگذارند؟
گیرنده HER2 فقط در سلولهای سرطانی وجود ندارد. این گیرنده در سلولهای عضله قلب نیز نقش مهمی در:
- بقا سلولهای قلبی
- مقاومت در برابر استرس سلولی
دارد. مهار این گیرنده ممکن است باعث آسیب به سلولهای قلبی شود.
پایش قلب در بیماران HER2 مثبت
به دلیل خطر کاردیوتوکسیسیتی، بیماران معمولاً تحت پایش قلبی منظم قرار میگیرند.
اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی یکی از مهمترین روشها برای بررسی عملکرد قلب است. در این بررسی کسر جهشی بطن چپ (LVEF) اندازهگیری میشود.
بررسی Strain یا GLS
روش پیشرفتهتر برای تشخیص آسیب زودرس قلب، Global Longitudinal Strain (GLS) است. این روش میتواند تغییرات عملکرد قلب را قبل از کاهش EF تشخیص دهد.
به همین دلیل در بسیاری از گایدلاینهای جدید، استفاده از Strain Echo برای پایش بیماران توصیه شده است.
پیشآگهی سرطان پستان HER2 مثبت
در گذشته، سرطانهای HER2 مثبت پیشآگهی ضعیفتری داشتند. اما امروزه با پیشرفت درمانهای هدفمند، میزان بقا به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
بسیاری از بیماران با درمان مناسب میتوانند:
- کنترل طولانیمدت بیماری داشته باشند
- کیفیت زندگی خوبی داشته باشند
- حتی در مراحل اولیه کاملاً درمان شوند
اهمیت تشخیص زودهنگام
مانند بسیاری از سرطانها، تشخیص زودهنگام در سرطان پستان HER2 مثبت نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد.
روشهای غربالگری شامل موارد زیر هستند:
- ماموگرافی منظم
- معاینه بالینی پستان
- خودآزمایی پستان
تشخیص زودرس میتواند باعث شود که سرطان در مراحل اولیه شناسایی شده و درمان با موفقیت بیشتری انجام شود.
جمعبندی
سرطان پستان HER2 مثبت یکی از زیرگروههای مهم سرطان پستان است که در آن سلولهای سرطانی مقدار زیادی از گیرنده HER2 را بیان میکنند. این افزایش بیان باعث رشد سریعتر تومور میشود، اما در عین حال امکان استفاده از درمانهای هدفمند مؤثر را فراهم میکند.
امروزه با استفاده از داروهایی مانند تراستوزوماب، پرتوزوماب و سایر درمانهای ضد HER2، پیشآگهی بسیاری از بیماران به طور چشمگیری بهبود یافته است. با این حال، به دلیل احتمال بروز عوارض قلبی ناشی از این درمانها، پایش منظم عملکرد قلب با روشهایی مانند اکوکاردیوگرافی و بررسی GLS اهمیت زیادی دارد.
آگاهی بیماران از این نوع سرطان، تشخیص به موقع و درمان مناسب میتواند نقش مهمی در بهبود نتایج درمان و افزایش کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.
