(LVEDVI) چیست؟ مقدار طبیعی، تفسیر و علت افزایش حجم بطن چپ

LVEDVI چیست و چه چیزی را درباره قلب نشان می‌دهد؟

LVEDVI مخفف Left Ventricular End-Diastolic Volume Index به معنی «شاخص حجم پایان‌دیاستولی بطن چپ» است و یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی اندازه حفره بطن چپ قلب به شمار می‌رود. برای فهم دقیق این اصطلاح، باید آن را به چند بخش تقسیم کرد: LV یعنی بطن چپ، EDV یعنی حجم پایان‌دیاستولی و I یعنی شاخص‌شده یا تعدیل‌شده بر اساس اندازه بدن. بنابراین LVEDVI نشان می‌دهد بطن چپ در پایان مرحله پرشدن قلب چه مقدار خون در خود جای داده است، با این تفاوت که این حجم نسبت به سطح بدن فرد نیز تنظیم شده است. این شاخص در اکوکاردیوگرافی و تصویربرداری تشدید مغناطیسی قلبی کاربرد دارد و برای مقایسه اندازه بطن چپ افراد با جثه‌های متفاوت از حجم خام دقیق‌تر است. به همین دلیل ممکن است دو فرد حجم پایان‌دیاستولی متفاوتی داشته باشند، اما وقتی حجم‌ها بر اساس سطح بدن شاخص‌گذاری شوند، وضعیت اندازه بطن چپ آنها قابل مقایسه‌تر شود. LVEDVI به‌تنهایی قدرت پمپاژ قلب را اندازه نمی‌گیرد و نباید آن را با کسر جهشی یا EF یکسان دانست. این شاخص در درجه نخست درباره اندازه و ظرفیت حفره بطن چپ اطلاعات می‌دهد و سپس در کنار سایر یافته‌ها به تفسیر وضعیت قلب کمک می‌کند.

ریشه واژه LVEDVI و معنی دقیق هر بخش

LV؛ بطن چپ

بخش LV از عبارت Left Ventricle گرفته شده و به بطن چپ اشاره دارد. بطن چپ یکی از دو حفره اصلی پمپاژکننده قلب است و خون اکسیژن‌دار را از طریق آئورت به سراسر بدن می‌فرستد. هنگامی که بطن چپ در مرحله استراحت قلب پر می‌شود، حجم خون داخل آن افزایش می‌یابد. بیشترین حجم داخل بطن چپ در پایان این مرحله، مبنای اندازه‌گیری EDV قرار می‌گیرد. بنابراین LVEDVI مستقیماً به حفره بطن چپ مربوط است و اندازه حفره‌های دیگر قلب مانند دهلیز چپ یا بطن راست را توصیف نمی‌کند.

EDV؛ حجم پایان‌دیاستولی

End-Diastolic Volume یا EDV به معنی «حجم پایان‌دیاستولی» است. دیاستول مرحله‌ای از چرخه قلب است که در آن بطن‌ها در حال پر شدن از خون هستند. پایان دیاستول زمانی تعریف می‌شود که بطن چپ به بیشترین حجم خود در آن ضربان قلب رسیده باشد. بنابراین EDV را می‌توان به زبان ساده «مقدار خونی که درست پیش از شروع انقباض مؤثر بطن چپ درون آن قرار دارد» دانست. مقدار EDV به عواملی مانند اندازه بدن، بازگشت خون به قلب، عملکرد دریچه‌ها، قابلیت پرشدن بطن و وضعیت بیماری‌های قلبی وابسته است. افزایش EDV الزاماً به معنی بیماری نیست، زیرا اندازه طبیعی قلب در افراد مختلف یکسان نیست و به همین دلیل شاخص‌کردن آن اهمیت پیدا می‌کند.

I؛ شاخص‌شده بر اساس سطح بدن

حرف I در LVEDVI نشان می‌دهد که حجم بطن چپ نسبت به Body Surface Area یا BSA، یعنی «سطح بدن»، بیان شده است. واحد LVEDVI معمولاً میلی‌لیتر بر مترمربع، mL/m² است. فرمول ساده آن به این صورت است: LVEDVI = LVEDV ÷ BSA. برای مثال، اگر حجم پایان‌دیاستولی فردی 120 میلی‌لیتر و سطح بدن او 1.8 مترمربع باشد، LVEDVI حدود 67 mL/m² خواهد بود. همین روش باعث می‌شود حجم قلب یک فرد بزرگ‌جثه مستقیماً با حجم قلب یک فرد کوچک‌جثه مقایسه نشود. در پزشکی، این نوع شاخص‌سازی برای بسیاری از اندازه‌گیری‌های قلبی اهمیت دارد، اما همچنان باید توجه داشت که سن، جنس، روش تصویربرداری و ویژگی‌های جمعیت مورد بررسی می‌توانند بر محدوده‌های مرجع اثر بگذارند.

تفاوت LVEDV و LVEDVI چیست؟

LVEDV همان حجم پایان‌دیاستولی بطن چپ است و با واحد mL گزارش می‌شود، در حالی که LVEDVI همین حجم را نسبت به سطح بدن بیان می‌کند و واحد آن mL/m² است. برای نمونه، LVEDV برابر با 100 mL به‌تنهایی نمی‌گوید که بطن چپ یک فرد کوچک‌جثه یا یک فرد بزرگ‌جثه طبیعی است یا بزرگ شده است. اما وقتی همین مقدار نسبت به سطح بدن محاسبه شود، تصویر دقیق‌تری از اندازه نسبی بطن چپ به دست می‌آید. به همین دلیل در گزارش‌های استاندارد اکوکاردیوگرافی، اندازه‌گیری‌های حجمی بطن چپ باید تا حد امکان به صورت شاخص‌شده گزارش شوند. استانداردهای انجمن اکوکاردیوگرافی آمریکا و انجمن تصویربرداری قلب و عروق اروپا نیز بر گزارش حجم‌های بطن چپ بر اساس سطح بدن تأکید کرده‌اند.

چرا پزشک به LVEDVI اهمیت می‌دهد؟

اهمیت LVEDVI از اینجا ناشی می‌شود که تغییر اندازه بطن چپ می‌تواند بازتابی از تغییرات ساختاری و عملکردی قلب باشد. وقتی بطن چپ برای مدت طولانی با حجم خون بیش از ظرفیت معمول خود روبه‌رو شود، ممکن است به‌تدریج بزرگ شود. این وضعیت در برخی بیماری‌های دریچه‌ای، نارسایی قلبی، بیماری عضله قلب و پس از بعضی سکته‌های قلبی دیده می‌شود. افزایش حجم بطن همچنین می‌تواند بخشی از فرایندی باشد که به آن بازسازی بطنی یا Ventricular Remodeling گفته می‌شود. بازسازی بطنی یعنی شکل، اندازه و عملکرد بطن در طول زمان تحت تأثیر بیماری یا فشارهای غیرطبیعی تغییر کند. بنابراین پزشک معمولاً LVEDVI را نه به‌عنوان یک عدد مستقل، بلکه به‌عنوان بخشی از تصویر کلی ساختار و عملکرد قلب بررسی می‌کند.

LVEDVI چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

اندازه‌گیری با اکوکاردیوگرافی دوبعدی

یکی از رایج‌ترین روش‌های اندازه‌گیری حجم بطن چپ، اکوکاردیوگرافی دوبعدی یا 2D Echocardiography است. در این روش، پزشک یا متخصص تصویربرداری معمولاً نمای چهارحفره‌ای و دوحفره‌ای از رأس قلب تهیه می‌کند و مرز داخلی بطن چپ را در زمان پایان دیاستول مشخص می‌سازد. سپس نرم‌افزار یا محاسبات دستگاه حجم حفره را با استفاده از روش Biplane Method of Disks یا روش دیسک‌های دوصفحه‌ای، که به روش اصلاح‌شده سیمپسون نیز معروف است، محاسبه می‌کند. این روش بطن چپ را به تعداد زیادی قطعه کوچک تقسیم می‌کند و مجموع حجم این قطعات را به‌عنوان حجم بطن به دست می‌آورد. مزیت این روش آن است که نسبت به محاسبه حجم از روی تنها یک قطر قلب، وابستگی کمتری به فرض هندسی درباره شکل بطن دارد. دستورالعمل‌های استاندارد، همین روش دوصفحه‌ای را روش مرجع برای اندازه‌گیری حجم بطن چپ در اکوکاردیوگرافی دوبعدی می‌دانند.

چرا کیفیت تصویر در اندازه‌گیری LVEDVI مهم است؟

برای محاسبه دقیق LVEDVI، مرز بین خون داخل بطن و عضله قلب باید به‌خوبی دیده شود. اگر رأس قلب در تصویر کوتاه‌تر از اندازه واقعی دیده شود، پدیده‌ای به نام Foreshortening رخ می‌دهد و حجم واقعی بطن ممکن است کمتر از مقدار واقعی برآورد شود. از طرف دیگر، تشخیص نامناسب مرز داخلی بطن نیز می‌تواند مقدار محاسبه‌شده را تغییر دهد. در بیمارانی که بخش‌هایی از دیواره قلب به‌خوبی در تصویر دیده نمی‌شوند، گاهی استفاده از ماده حاجب اکو برای مشخص‌ترشدن مرز داخلی بطن مطرح می‌شود. بنابراین یک عدد LVEDVI بدون توجه به کیفیت تصویر و روش اندازه‌گیری نباید با دقتی بیشتر از توان واقعی روش تفسیر شود.

اندازه‌گیری با اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی

در اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی، حجم بطن چپ از یک مجموعه داده سه‌بعدی محاسبه می‌شود. این روش از بسیاری از فرض‌های هندسی مورد نیاز در اندازه‌گیری‌های دوبعدی فاصله می‌گیرد و در صورت کیفیت مناسب تصویر می‌تواند اندازه‌گیری حجم را دقیق‌تر و تکرارپذیرتر کند. یکی از مزیت‌های مهم اکو سه‌بعدی این است که شکل واقعی‌تر بطن چپ را در سه بعد در نظر می‌گیرد. با این حال، کیفیت تصویر، تجربه کاربر، نرم‌افزار دستگاه و روش ترسیم مرز بطن همچنان بر نتیجه اثر می‌گذارند. بنابراین عدد حاصل از اکو سه‌بعدی نباید بدون توجه به روش اندازه‌گیری با یک عدد حاصل از اکو دوبعدی یا MRI قلبی مقایسه شود.

اندازه‌گیری با MRI قلبی

Cardiac Magnetic Resonance یا CMR به معنی «تصویربرداری تشدید مغناطیسی قلبی» یکی از دقیق‌ترین روش‌های تصویربرداری برای اندازه‌گیری حجم حفره‌های قلب است. در این روش، مجموعه‌ای از تصاویر متوالی در طول چرخه قلب تهیه می‌شود و حجم بطن چپ در پایان دیاستول و پایان سیستول محاسبه می‌گردد. CMR به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که اندازه‌گیری اکوکاردیوگرافی دشوار باشد یا نتایج روش‌های مختلف با یکدیگر هماهنگ نباشند. با این حال، محدوده‌های مرجع CMR با محدوده‌های مرجع اکوکاردیوگرافی کاملاً یکسان نیستند. دلیل این تفاوت، تفاوت روش تصویربرداری، نحوه تعیین مرز بطن، نحوه برخورد با عضلات پاپیلری و ترابکول‌ها و تفاوت جمعیت‌های مورد مطالعه است.

مقدار طبیعی LVEDVI چقدر است؟

مهم‌ترین نکته درباره محدوده طبیعی LVEDVI این است که یک عدد واحد برای همه افراد و همه روش‌های تصویربرداری وجود ندارد. در استاندارد شناخته‌شده ASE/EACVI برای اکوکاردیوگرافی دوبعدی با روش دوصفحه‌ای سیمپسون، حد بالای محدوده طبیعی LVEDVI برای مردان بالغ 74 mL/m² و برای زنان بالغ 61 mL/m² در نظر گرفته شده است. بنابراین در همین روش، مقدار بالاتر از 74 mL/m² در مردان و بالاتر از 61 mL/m² در زنان نشان‌دهنده افزایش حجم شاخص‌شده بطن چپ است. این اعداد «حد بالای طبیعی» هستند و نباید به‌عنوان مرز مطلق بین سلامت و بیماری تلقی شوند. همچنین این اعداد برای اکوکاردیوگرافی دوبعدی و روش اندازه‌گیری مشخص‌شده در دستورالعمل هستند و نباید مستقیماً به MRI یا سایر روش‌ها تعمیم داده شوند.

این تفاوت بین روش‌ها بسیار مهم است، زیرا اگر مثلاً یک گزارش MRI مقدار 75 mL/m² را نشان دهد، نمی‌توان بدون توجه به روش تصویربرداری آن را دقیقاً با حد 61 یا 74 mL/m² مربوط به اکوکاردیوگرافی دوبعدی مقایسه کرد. مطالعات مرجع MRI قلبی نیز نشان داده‌اند که حجم‌های بطن چپ میان زنان و مردان متفاوت هستند و با افزایش سن نیز تغییر می‌کنند. در یک فراتحلیل بزرگ از مطالعات MRI قلبی، محدوده‌های مرجع تجمیعی LVEDVI برای مردان و زنان، بسته به نحوه شمارش عضلات پاپیلری و ترابکول‌ها، تفاوت قابل‌توجهی داشته است. بنابراین «محدوده طبیعی» همیشه باید همراه با روش تصویربرداری، جنس، اندازه بدن و گاهی سن تفسیر شود.

آیا LVEDVI پایین هم می‌تواند غیرطبیعی باشد؟

بله، حجم پایین بطن چپ نیز می‌تواند از نظر بالینی مهم باشد، اما تفسیر آن با افزایش LVEDVI متفاوت است. یک بطن چپ کوچک‌تر از انتظار ممکن است در برخی شرایط ناشی از کمبود حجم داخل عروقی، کاهش پرشدن قلب یا برخی بیماری‌های ساختاری باشد. با این حال، صرفاً پایین‌بودن LVEDVI به معنای بیماری نیست. در برخی افراد سالم، به‌ویژه افرادی با جثه کوچک‌تر، حجم بطن چپ می‌تواند نسبتاً پایین باشد و همچنان عملکرد قلب طبیعی باشد. بنابراین برخلاف افزایش LVEDVI، یک «حد پایین خطرناک واحد» که برای تمام بزرگسالان قابل استفاده باشد وجود ندارد. تفسیر مقدار پایین باید با علائم بیمار، فشارهای قلبی، عملکرد دریچه‌ها، عملکرد سیستولی و دیاستولی و سایر یافته‌های تصویربرداری انجام شود.

LVEDVI مرزی یعنی چه؟

اصطلاح «مرزی» برای LVEDVI یک طبقه‌بندی کاملاً واحد و جهانی ندارد. دستورالعمل‌های اکوکاردیوگرافی حد بالای محدوده مرجع را مشخص می‌کنند، اما برای همه روش‌ها یک جدول ثابت از «طبیعی، مرزی، خطرناک» ارائه نمی‌کنند. بنابراین اگر LVEDVI نزدیک به حد بالای طبیعی باشد، بهتر است به‌جای برچسب‌زدن فوری، کیفیت تصویر، روش اندازه‌گیری، اندازه بدن، جنس، روند تغییرات در بررسی‌های قبلی و سایر یافته‌های قلبی بررسی شود. برای مثال، مقدار 60 mL/m² در یک زن بالغ با روش دوبعدی در محدوده مرجع قرار می‌گیرد، در حالی که مقدار 65 mL/m² از حد بالای مرجع همان روش عبور می‌کند. همین دو عدد در MRI قلبی یا اکو سه‌بعدی لزوماً همان معنای عددی را ندارند.

آیا LVEDVI بالا به معنی بزرگ‌شدن قلب است؟

LVEDVI بالا می‌تواند نشان‌دهنده بزرگ‌شدن حفره بطن چپ باشد، اما عبارت «بزرگ‌شدن قلب» از نظر پزشکی گسترده‌تر از این مفهوم است. ممکن است قلب از نظر اندازه کلی بزرگ به نظر برسد، اما علت آن افزایش حجم حفره بطن چپ نباشد. همچنین ضخیم‌شدن عضله قلب می‌تواند اندازه و شکل قلب را تغییر دهد بدون اینکه الزاماً LVEDVI بالا باشد. بنابراین LVEDVI مشخصاً درباره حجم حفره بطن چپ صحبت می‌کند و نه درباره تمام ابعاد قلب. برای تشخیص دقیق نوع تغییر ساختاری، پزشک باید حجم، ضخامت دیواره، جرم بطن، شکل حفره و عملکرد قلب را در کنار یکدیگر ببیند.

چه عواملی باعث افزایش LVEDVI می‌شوند؟

نارسایی دریچه‌ای

یکی از مهم‌ترین شرایطی که می‌تواند به افزایش حجم بطن چپ منجر شود، نارسایی دریچه‌هایی است که باعث برگشت غیرطبیعی خون می‌شوند. در نارسایی میترال، بخشی از خون هنگام انقباض بطن چپ به دهلیز چپ برمی‌گردد و در چرخه‌های بعدی دوباره به بطن وارد می‌شود. این افزایش بار حجمی در طول زمان می‌تواند باعث تغییر اندازه بطن شود. در نارسایی آئورت نیز بخشی از خون پس از خروج از بطن چپ در زمان دیاستول به بطن بازمی‌گردد. در هر دو حالت، افزایش LVEDVI می‌تواند بخشی از پاسخ ساختاری قلب به بار حجمی مزمن باشد. با این حال، تصمیم درباره شدت بیماری و زمان مداخله تنها بر اساس LVEDVI انجام نمی‌شود و باید شدت نارسایی دریچه، علائم، عملکرد بطن و سایر معیارهای تصویربرداری نیز بررسی شوند.

کاردیومیوپاتی گشادشونده

در Dilated Cardiomyopathy یا «کاردیومیوپاتی گشادشونده»، بطن چپ می‌تواند گشاد شود و هم‌زمان قدرت انقباضی آن کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی افزایش LVEDVI ممکن است نشانه‌ای از تغییر ساختاری قابل‌توجه بطن باشد. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که افزایش حجم بطن در برخی بیماران مبتلا به این بیماری با شدت بیشتر بیماری و پیامدهای نامطلوب‌تر ارتباط دارد. با این حال، LVEDVI به تنهایی نمی‌تواند شدت یا پیش‌آگهی بیماری را تعیین کند. کسر جهشی، علائم، ریتم قلب، وضعیت دریچه‌ها، میزان فیبروز و سایر عوامل نیز در ارزیابی بیمار نقش دارند.

پس از سکته قلبی

پس از سکته قلبی، بخشی از عضله بطن چپ ممکن است آسیب ببیند و در ماه‌های بعد تغییراتی در شکل و اندازه بطن ایجاد شود. این فرایند به‌عنوان بازسازی بطنی شناخته می‌شود و افزایش LVEDVI یکی از شاخص‌هایی است که برای بررسی آن استفاده شده است. افزایش قابل‌توجه حجم پایان‌دیاستولی پس از سکته می‌تواند نشان‌دهنده بازسازی نامطلوب بطن باشد. مطالعات پیگیری با MRI نشان داده‌اند که تغییر نسبی LVEDVI در طول زمان می‌تواند برای شناسایی بازسازی نامطلوب اهمیت داشته باشد. به همین دلیل در بیمار پس از سکته قلبی، روند تغییرات حجم بطن ممکن است از یک عدد منفرد در یک روز اطلاعات بیشتری ارائه دهد.

LVEDVI و نارسایی قلبی

در برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کاهش عملکرد سیستولی، افزایش LVEDVI بخشی از فرآیند گشادشدن بطن چپ است. با این حال، نارسایی قلبی الزاماً با LVEDVI بالا همراه نیست. برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ‌شده ممکن است حفره‌ای با اندازه طبیعی داشته باشند و مشکل اصلی آنها اختلال در شل‌شدن یا افزایش سفتی بطن و افزایش فشارهای پرشدن باشد. بنابراین LVEDVI برای تشخیص تمام انواع نارسایی قلبی کافی نیست. دستورالعمل‌های جدید ارزیابی عملکرد دیاستولی نیز بر استفاده از مجموعه‌ای از شاخص‌ها و تفسیر یکپارچه تأکید دارند. در نتیجه، طبیعی‌بودن LVEDVI نمی‌تواند به‌تنهایی نارسایی قلبی را رد کند و بالا بودن آن نیز به‌تنهایی تشخیص نارسایی قلبی محسوب نمی‌شود.

ارتباط LVEDVI با کسر جهشی قلب

Left Ventricular Ejection Fraction یا LVEF به معنی «کسر جهشی بطن چپ» درصدی از خون داخل بطن است که در هر ضربان خارج می‌شود. این شاخص از رابطه میان EDV و ESV، یعنی حجم پایان‌دیاستولی و حجم پایان‌سیستولی، محاسبه می‌شود. بنابراین LVEDVI یکی از اجزای حجمی مورد استفاده در محاسبه EF است، اما خود LVEDVI بیانگر درصد خون خارج‌شده نیست. ممکن است فردی LVEDVI بالا ولی EF نسبتاً حفظ‌شده داشته باشد، به‌خصوص در مراحل اولیه برخی بیماری‌های دریچه‌ای. از سوی دیگر، ممکن است LVEDVI طبیعی باشد ولی EF کاهش یافته باشد. به همین دلیل این دو شاخص باید در کنار یکدیگر تفسیر شوند، نه به‌جای یکدیگر.

چرا LVEDVI به تنهایی برای تشخیص شدت بیماری کافی نیست؟

یک عدد LVEDVI فقط حجم بطن چپ را در یک نقطه از چرخه قلب نشان می‌دهد. برای فهم اینکه این حجم چرا افزایش یافته است، باید مشخص شود که آیا مشکل ناشی از بار حجمی، آسیب عضله قلب، تغییرات دریچه‌ای یا عوامل دیگری است. همچنین اهمیت یک حجم مشخص در بیماری‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال، افزایش حجم در یک بیمار مبتلا به نارسایی شدید دریچه‌ای باید در چارچوب شدت نارسایی و وضعیت عملکرد بطن بررسی شود. در بیمار دیگری، همان مقدار ممکن است بخشی از یک کاردیومیوپاتی باشد. بنابراین LVEDVI یک «شاخص ساختاری» است، نه یک تشخیص مستقل.

تفاوت LVEDVI با قطر پایان‌دیاستولی بطن چپ

قطر پایان‌دیاستولی بطن چپ یا LVEDD یک اندازه خطی است، در حالی که LVEDVI یک اندازه حجمی است. قطر تنها یک بعد از حفره را نشان می‌دهد و برای تبدیل آن به حجم باید درباره شکل بطن فرض‌هایی انجام شود. در بیماری‌هایی که شکل بطن غیرطبیعی یا نامتقارن شده است، یک قطر ممکن است تغییر واقعی حجم را به‌خوبی نشان ندهد. به همین دلیل دستورالعمل‌های اکوکاردیوگرافی اندازه‌گیری حجمی بطن را برای ارزیابی اندازه حفره بر اندازه‌گیری خطی ترجیح می‌دهند. مطالعات نیز نشان داده‌اند که تعریف گشادشدگی بطن بر اساس قطر و بر اساس حجم می‌تواند در بخشی از بیماران با یکدیگر متفاوت باشد.

چرا جنسیت در تفسیر LVEDVI اهمیت دارد؟

مردان و زنان سالم به‌طور متوسط اندازه‌های قلبی یکسانی ندارند و این تفاوت حتی پس از شاخص‌کردن حجم نسبت به سطح بدن نیز می‌تواند باقی بماند. به همین دلیل محدوده‌های مرجع اکوکاردیوگرافی برای LVEDVI بر اساس جنس جداگانه ارائه شده‌اند. در روش دوبعدی استاندارد، حد بالای مرجع 74 mL/m² برای مردان و 61 mL/m² برای زنان است. مطالعات MRI قلبی نیز تفاوت جنسیتی در حجم بطن چپ را نشان داده‌اند. بنابراین استفاده از یک حد ثابت برای زن و مرد می‌تواند باعث طبقه‌بندی نادرست اندازه بطن شود.

آیا سن روی LVEDVI اثر دارد؟

بله، سن می‌تواند بر حجم بطن چپ اثر بگذارد. مطالعات مرجع MRI نشان داده‌اند که حجم‌های بطن چپ با افزایش سن در بسیاری از جمعیت‌های سالم کاهش نسبی پیدا می‌کنند، هرچند این رابطه در همه افراد یکسان نیست. همچنین تأثیر سن با جنس، اندازه بدن و ویژگی‌های جمعیت مورد مطالعه درهم‌تنیده است. بنابراین یک مقدار LVEDVI باید با محدوده مرجع مناسب برای روش تصویربرداری و جمعیت مورد نظر مقایسه شود. این نکته یکی از دلایلی است که پژوهش‌های جدیدتر تلاش کرده‌اند مقادیر مرجع را بر اساس سن و جنس دقیق‌تر تعریف کنند.

LVEDVI در اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی چه تفاوتی دارد؟

حجم بطن چپ در اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی معمولاً به دلیل درنظرگرفتن شکل واقعی‌تر حفره، با حجم حاصل از اکوکاردیوگرافی دوبعدی تفاوت دارد. در توصیه‌های ASE/EACVI، حد بالای محدوده طبیعی LVEDV در اکو سه‌بعدی برای مردان حدود 79 mL/m² و برای زنان حدود 71 mL/m² گزارش شده است. این اعداد نشان می‌دهند که نمی‌توان یک مقدار LVEDVI را بدون دانستن روش اندازه‌گیری تفسیر کرد. اختلاف بین روش‌ها به معنی آن نیست که یکی الزاماً «درست» و دیگری «غلط» است، بلکه بخشی از اختلاف به تفاوت فناوری و نحوه تعیین حجم مربوط می‌شود. برای پیگیری یک بیمار، مقایسه اندازه‌گیری‌هایی که با یک روش ثابت و شرایط مشابه انجام شده‌اند معمولاً ارزش بیشتری دارد.

LVEDVI در MRI قلبی چه محدوده‌ای دارد؟

در MRI قلبی، مطالعات مختلف محدوده‌های مرجع متفاوتی ارائه کرده‌اند. یک فراتحلیل بزرگ از مطالعات MRI قلبی که بیش از دوازده هزار فرد سالم را در مجموعه مطالعات بررسی کرد، برای LVEDVI در مردان محدوده تجمیعی حدود 60 تا 109 mL/m² و در زنان حدود 56 تا 96 mL/m² را در یک روش شمارش حجم گزارش کرد. در روش دیگری که نحوه برخورد با عضلات پاپیلری و ترابکول‌ها متفاوت بود، محدوده‌ها برای مردان حدود 60 تا 97 mL/m² و برای زنان حدود 55 تا 88 mL/m² به دست آمد. این تفاوت قابل‌توجه نشان می‌دهد که حتی در MRI نیز روش تحلیل تصویر بر عدد نهایی اثر می‌گذارد. بنابراین استفاده از «حد طبیعی اکو» برای تفسیر مستقیم یک LVEDVI حاصل از MRI علمی و دقیق نیست.

آیا عدد بالای LVEDVI خطرناک است؟

بالا بودن LVEDVI به خودی خود معادل یک وضعیت اورژانسی یا «خطر فوری» نیست. افزایش LVEDVI بیشتر نشان می‌دهد که حفره بطن چپ بزرگ‌تر از محدوده مرجع مورد استفاده است و اهمیت آن به علت و شدت افزایش بستگی دارد. اگر افزایش حجم همراه با کاهش عملکرد بطن، علائم نارسایی قلبی، بیماری شدید دریچه‌ای یا شواهد بازسازی نامطلوب باشد، اهمیت بالینی آن بیشتر می‌شود. مطالعات در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی نشان داده‌اند که گشادشدگی حجمی بطن چپ می‌تواند با پیامدهای نامطلوب‌تر همراه باشد. بنابراین بهتر است به جای عبارت «LVEDVI خطرناک»، از عبارت دقیق‌تر «LVEDVI افزایش‌یافته با اهمیت بالینی وابسته به زمینه» استفاده شود.

آیا هرچه LVEDVI بیشتر باشد، بیماری شدیدتر است؟

رابطه میان افزایش LVEDVI و شدت بیماری خطی و ساده نیست. مقدار بسیار بالا معمولاً نشان‌دهنده تغییر ساختاری قابل‌توجه‌تری است، اما علت افزایش حجم اهمیت اساسی دارد. در برخی بیماری‌ها، حجم بطن می‌تواند برای مدتی افزایش یابد در حالی که عملکرد سیستولی هنوز حفظ شده است. در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است افزایش حجم با کاهش عملکرد انقباضی همراه شود. همچنین برخی بیماران با LVEDVI نسبتاً طبیعی می‌توانند بیماری قلبی مهم داشته باشند. بنابراین پزشک باید «عدد» را در کنار «علت، روند و عملکرد» تفسیر کند.

LVEDVI و بیماری دریچه میترال

در نارسایی مزمن دریچه میترال، بطن چپ با بار حجمی اضافی روبه‌رو می‌شود و ممکن است به‌تدریج بزرگ شود. LVEDVI می‌تواند در این شرایط برای دنبال‌کردن تغییرات اندازه بطن مفید باشد، اما معیار اصلی تصمیم‌گیری درباره درمان تنها این شاخص نیست. شدت نارسایی میترال، علائم بیمار، عملکرد بطن، اندازه دهلیز چپ، فشارهای ریوی و سایر معیارهای اکوکاردیوگرافی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. مطالعات MRI نیز نشان داده‌اند که پس از اصلاح نارسایی میترال، LVEDVI می‌تواند کاهش یابد و این کاهش بخشی از بازسازی معکوس بطن است. بنابراین تغییر LVEDVI در طول زمان می‌تواند برای ارزیابی پاسخ ساختاری قلب به درمان نیز مفید باشد.

LVEDVI و نارسایی دریچه آئورت

در نارسایی مزمن آئورت، برگشت خون به بطن چپ در زمان دیاستول باعث افزایش بار حجمی می‌شود. بطن چپ می‌تواند در پاسخ به این بار حجمی بزرگ شود و LVEDVI یکی از شاخص‌هایی است که می‌تواند این تغییر را نشان دهد. با این حال، راهنماهای بیماری دریچه‌ای برای تصمیم‌گیری درباره جراحی بیشتر بر مجموعه‌ای از معیارها، از جمله علائم، عملکرد سیستولی و اندازه‌های پایان‌سیستولی بطن تأکید می‌کنند و نباید تصمیم درمانی را صرفاً بر اساس LVEDVI بنا کرد. مطالعات جدیدتر نیز نشان داده‌اند که وضعیت حجم بطن پس از اصلاح نارسایی آئورت می‌تواند با بازسازی معکوس و پیامدهای بالینی ارتباط داشته باشد.

LVEDVI و بازسازی قلب پس از درمان

یکی از کاربردهای مهم LVEDVI مقایسه وضعیت بطن در طول زمان است. اگر بیماری باعث بزرگ‌شدن بطن شده باشد، موفقیت درمان ممکن است با کاهش تدریجی حجم بطن و بازگشت نسبی آن به اندازه مناسب همراه شود. به این فرآیند Reverse Remodeling یا «بازسازی معکوس» گفته می‌شود. در برخی پژوهش‌ها، کاهش LVEDVI پس از درمان بیماری‌های دریچه‌ای یا درمان‌های قلبی مشاهده شده است. در مقابل، افزایش مداوم LVEDVI می‌تواند نشان‌دهنده ادامه روند بازسازی نامطلوب باشد. بنابراین در بسیاری از بیماران، روند تغییرات LVEDVI از یک عدد منفرد در یک زمان مشخص ارزشمندتر است.

چقدر تغییر در LVEDVI مهم محسوب می‌شود؟

برای LVEDVI یک درصد تغییر واحد که در تمام بیماری‌ها و تمام روش‌های تصویربرداری به‌عنوان تغییر مهم بالینی پذیرفته شده باشد وجود ندارد. بخشی از تغییر مشاهده‌شده می‌تواند ناشی از تفاوت در کیفیت تصویر، روش اندازه‌گیری، وضعیت پرشدن قلب یا تحلیل‌گر باشد. مطالعات تکرارپذیری اکوکاردیوگرافی نیز نشان داده‌اند که اندازه‌گیری حجم‌های بطن چپ دارای تغییرپذیری قابل اندازه‌گیری است. به همین دلیل تغییرات کوچک نباید بدون توجه به خطای اندازه‌گیری به‌عنوان پیشرفت یا بهبود واقعی بیماری تلقی شوند. مقایسه‌های سریالی زمانی ارزش بیشتری دارند که با روش تصویربرداری مشابه، کیفیت تصویر مشابه و در شرایط بالینی قابل مقایسه انجام شوند.

چرا ممکن است دو اکو برای یک بیمار LVEDVI متفاوت نشان دهند؟

تفاوت میان دو اندازه‌گیری لزوماً به معنی تغییر واقعی قلب نیست. تفاوت در زاویه تصویر، کوتاه‌شدن کاذب رأس بطن، تشخیص مرز اندوکارد، ضربان قلب، وضعیت حجم بدن و تفاوت نرم‌افزار دستگاه می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. همچنین اگر یک آزمایش با روش دوبعدی و آزمایش دیگر با روش سه‌بعدی انجام شده باشد، مقایسه مستقیم اعداد مناسب نیست. در صورت نامنظم‌بودن ضربان قلب نیز انتخاب ضربان مورد تحلیل می‌تواند اهمیت پیدا کند. به همین دلیل برای پیگیری روند LVEDVI، استفاده از روش ثابت و تفسیر تغییرات در کنار سایر یافته‌ها اهمیت زیادی دارد.

LVEDVI چه تفاوتی با حجم پایان‌سیستولی دارد؟

LVESV یا Left Ventricular End-Systolic Volume به معنی «حجم پایان‌سیستولی بطن چپ» مقدار خونی است که پس از انقباض بطن درون آن باقی می‌ماند. LVEDVI وضعیت بطن را در بیشترین حجم خود، یعنی پایان دیاستول، توصیف می‌کند؛ در حالی که LVESVI وضعیت آن را پس از انقباض نشان می‌دهد. تفاوت بین این دو حجم برای محاسبه کسر جهشی اهمیت دارد. اگر LVESV افزایش یابد، ممکن است نشان‌دهنده کاهش توان تخلیه بطن باشد، حتی اگر LVEDV نیز افزایش یافته باشد. بنابراین بررسی هم‌زمان حجم پایان‌دیاستولی و پایان‌سیستولی اطلاعات کامل‌تری درباره عملکرد بطن ارائه می‌دهد.

رابطه LVEDVI با فشار پرشدن قلب

افزایش LVEDVI لزوماً به معنی افزایش فشار داخل بطن در زمان پرشدن نیست. حجم و فشار دو مفهوم متفاوت هستند و رابطه آنها به انعطاف‌پذیری یا سفتی عضله بطن بستگی دارد. یک بطن بزرگ و نسبتاً قابل‌انعطاف ممکن است حجم زیادی را با افزایش محدود فشار دریافت کند، در حالی که یک بطن کوچک و سفت ممکن است با حجم نسبتاً کمتر، فشار پرشدن بالایی داشته باشد. به همین دلیل ارزیابی فشارهای پرشدن بطن با مجموعه‌ای از یافته‌های اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود و LVEDVI به تنهایی جایگزین این ارزیابی نیست. این موضوع به‌ویژه در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ‌شده اهمیت دارد.

آیا LVEDVI طبیعی یعنی قلب کاملاً سالم است؟

خیر. طبیعی‌بودن LVEDVI فقط نشان می‌دهد که حجم پایان‌دیاستولی شاخص‌شده بطن چپ در محدوده مرجع روش مورد استفاده قرار دارد. ممکن است بیمار با LVEDVI طبیعی دچار بیماری دریچه‌ای، بیماری عروق کرونر، اختلال عملکرد دیاستولی، اختلال حرکتی موضعی یا حتی کاهش عملکرد سیستولی باشد. همچنین برخی بیماری‌ها پیش از ایجاد تغییر قابل‌توجه در اندازه بطن، ابتدا عملکرد عضله قلب را مختل می‌کنند. بنابراین LVEDVI یکی از اجزای ارزیابی قلب است و نه نتیجه نهایی آن. پزشک باید این عدد را در کنار شرح حال، معاینه، نوار قلب، عملکرد دریچه‌ها و سایر اندازه‌گیری‌های تصویربرداری تفسیر کند.

اگر LVEDVI بالا باشد، آیا حتماً نیاز به درمان وجود دارد؟

خیر. خود LVEDVI معمولاً بیماری‌ای نیست که به‌تنهایی با دارو یا جراحی درمان شود. درمان باید متوجه علت افزایش حجم باشد. اگر علت، نارسایی دریچه‌ای باشد، ارزیابی شدت بیماری دریچه و زمان مناسب مداخله اهمیت پیدا می‌کند. اگر علت، کاردیومیوپاتی یا نارسایی قلبی باشد، درمان بر اساس نوع و مرحله بیماری انتخاب می‌شود. اگر افزایش LVEDVI خفیف باشد و سایر یافته‌ها طبیعی باشند، ممکن است پزشک فقط پیگیری دوره‌ای را توصیه کند.

چه زمانی LVEDVI اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟

اهمیت LVEDVI زمانی بیشتر می‌شود که افزایش آن در چند بررسی متوالی دیده شود یا همراه با سایر نشانه‌های بیماری قلبی باشد. وجود علائمی مانند تنگی نفس، کاهش تحمل فعالیت، تورم پاها یا خستگی غیرمعمول می‌تواند اهمیت یک تغییر حجمی را افزایش دهد، هرچند هیچ‌کدام به‌تنهایی علت افزایش LVEDVI را مشخص نمی‌کنند. همچنین وجود کاهش عملکرد سیستولی، نارسایی شدید دریچه‌ای یا شواهد بازسازی بطنی می‌تواند تفسیر عدد را تغییر دهد. در بیماری‌های دریچه‌ای، تغییر حجم بطن ممکن است در تصمیم‌گیری درباره زمان مداخله اهمیت پیدا کند. در بیماران پس از سکته قلبی نیز روند تغییر حجم می‌تواند برای ارزیابی بازسازی بطنی ارزشمند باشد.

چگونه یک گزارش اکو با LVEDVI را بخوانیم؟

اگر در گزارش اکو عبارت LVEDVI را می‌بینید، ابتدا باید واحد آن را بررسی کنید که معمولاً mL/m² است. سپس باید مشخص شود که مقدار با اکو دوبعدی یا سه‌بعدی اندازه‌گیری شده است. در اکو دوبعدی با روش دوصفحه‌ای، حد بالای مرجع رایج برای مردان 74 mL/m² و برای زنان 61 mL/m² است. پس از آن باید ببینید آیا در گزارش، حجم پایان‌سیستولی، کسر جهشی و توصیف اندازه و عملکرد بطن نیز درج شده است یا خیر. در نهایت، عدد LVEDVI باید در کنار علت احتمالی بیماری و سایر یافته‌های اکو تفسیر شود. یک عدد به‌تنهایی نمی‌تواند شدت بیماری یا نیاز به درمان را مشخص کند.

مثال ساده برای درک LVEDVI

فرض کنید دو فرد دارای LVEDV برابر با 110 mL باشند. اگر سطح بدن فرد اول 1.5 m² باشد، LVEDVI او حدود 73.3 mL/m² خواهد بود، در حالی که اگر سطح بدن فرد دوم 2.0 m² باشد، LVEDVI او 55 mL/m² خواهد بود. بنابراین با وجود یکسان‌بودن حجم خام بطن، اندازه نسبی بطن در این دو فرد یکسان نیست. در اکوکاردیوگرافی دوبعدی، مقدار حدود 73.3 mL/m² در یک مرد بالغ نزدیک به حد بالای مرجع قرار می‌گیرد، اما برای یک زن بالغ از حد بالای مرجع 61 mL/m² بالاتر است. این مثال نشان می‌دهد چرا دانستن جنس و سطح بدن برای تفسیر LVEDVI اهمیت دارد. البته در عمل باید روش تصویربرداری و کیفیت اندازه‌گیری نیز در نظر گرفته شود.

مهم‌ترین محدودیت LVEDVI

مهم‌ترین محدودیت LVEDVI این است که یک شاخص ساختاری است و علت تغییر ساختار را مشخص نمی‌کند. افزایش حجم می‌تواند پیامد نارسایی دریچه، آسیب عضله قلب، بیماری عروق کرونر، تغییرات پس از سکته قلبی یا شرایط دیگر باشد. علاوه بر این، روش اندازه‌گیری می‌تواند عدد نهایی را تغییر دهد. بنابراین مقایسه عددها فقط زمانی ارزش بیشتری دارد که روش تصویربرداری و شیوه تحلیل مشابه باشد. در نهایت، ارزش بالینی LVEDVI از ترکیب آن با سایر یافته‌ها به دست می‌آید، نه از یک عدد منفرد.

جمع‌بندی نهایی

LVEDVI یا شاخص حجم پایان‌دیاستولی بطن چپ، مقدار خون موجود در بطن چپ در پایان مرحله پرشدن قلب را پس از تعدیل نسبت به سطح بدن نشان می‌دهد. این شاخص بیشتر برای ارزیابی اندازه حفره بطن چپ و پیگیری تغییرات ساختاری آن استفاده می‌شود. در اکوکاردیوگرافی دوبعدی با روش دوصفحه‌ای سیمپسون، حد بالای محدوده طبیعی رایج برای مردان 74 mL/m² و برای زنان 61 mL/m² است. در اکو سه‌بعدی و MRI قلبی محدوده‌های مرجع متفاوتی وجود دارد و نباید اعداد این روش‌ها با یکدیگر جابه‌جا شوند. بالا بودن LVEDVI به معنی یک وضعیت اورژانسی نیست، اما می‌تواند نشان‌دهنده گشادشدن حفره بطن چپ باشد و در صورت همراهی با بیماری دریچه‌ای، کاهش عملکرد قلب یا بازسازی نامطلوب اهمیت بیشتری پیدا کند. پایین‌بودن LVEDVI نیز به‌تنهایی بیماری محسوب نمی‌شود و یک حد پایین خطرناک واحد برای همه افراد وجود ندارد. مهم‌ترین نکته این است که LVEDVI باید بر اساس روش تصویربرداری، جنس، اندازه بدن، سن، کیفیت اندازه‌گیری و سایر یافته‌های قلبی تفسیر شود. بنابراین اگر در گزارش اکو عددی برای LVEDVI درج شده است، معنای واقعی آن از کنار هم گذاشتن همین عوامل مشخص می‌شود.