مقدمه
💢🫀 درد فشارنده قلب یکی از کلاسیکترین و مهمترین انواع درد قفسهٔ سینه است؛ همان دردی که بسیاری از بیماران آن را با عبارتهایی مثل «سنگینی روی سینه»، «فشار مثل یک وزنه»، «احساس لهشدن»، «چیزی روی سینهام نشسته» یا «سینهام را گرفته» توصیف میکنند. این نوع درد، برخلاف دردهای تیرکشنده یا مبهم، معمولاً عمقی، سنگین، ممتد و نگرانکننده است و در بسیاری از موارد میتواند نشانهٔ مشکلات قلبی باشد.
در تهران، با توجه به استرسهای شغلی، آلودگی هوا، کمتحرکی، مصرف زیاد کافئین و غذاهای چرب، این نوع درد بسیار شایع است. در این پست، بهطور کامل بررسی میکنیم که درد فشارنده قلب چه دلایلی دارد، چه زمانی خطرناک است، چه علائمی باید جدی گرفته شود، و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد.
🩵این درد چگونه احساس میشود؟
😮💨 احساس فشار یا سنگینی در وسط یا سمت چپ قفسهٔ سینه : معمولاً شبیه یک وزنهٔ سنگین یا فشار دست.
💢 درد عمقی و غیرسطحی : برخلاف دردهای عضلانی، این درد از داخل قفسهٔ سینه حس میشود.
🔥 احساس گرفتگی یا فشرده شدن : گاهی فرد میگوید «سینهام را گرفته».
🌫️ انتشار درد به بازو، گردن، فک یا پشت : این الگو بیشتر در دردهای قلبی دیده میشود.
😰 احساس اضطراب یا ترس از اتفاق بد: چون این درد معمولاً جدیتر احساس میشود.
💓دلایل قلبی درد فشارنده قلب
🫀 آنژین قلبی (کاهش خونرسانی به قلب)
شایعترین علت درد فشارنده. وقتی رگهای قلب تنگ میشوند، عضلهٔ قلب اکسیژن کافی دریافت نمیکند و درد فشارنده ایجاد میشود.
ویژگیها:
-
- درد با فعالیت بدتر میشود
- با استراحت بهتر میشود
- همراه با تنگی نفس یا تعریق سرد
- معمولاً چند دقیقه طول میکشد
این درد یکی از مهمترین علائم هشداردهندهٔ بیماری عروق کرونر است.
🚨 حملهٔ قلبی (MI)
درد فشارنده کلاسیکترین علامت حملهٔ قلبی است. این درد معمولاً:
-
- شدید
- طولانی
- همراه با تهوع
- همراه با تعریق سرد
- همراه با انتشار درد
است. گاهی بیماران میگویند: «انگار یک فیل روی سینهام نشسته بود.»
⚡ اسپاسم عروق کرونر (Prinzmetal Angina)
انقباض ناگهانی رگهای قلب باعث درد فشارنده میشود. این درد:
-
- معمولاً شبها
- در حالت استراحت
- یا بعد از استرس شدید
رخ میدهد.
🫁 نارسایی قلبی
تجمع مایع در ریهها و فشار روی قلب میتواند درد فشارنده ایجاد کند. علائم همراه:
-
- تنگی نفس
- ورم پاها
- خستگی شدید
🔔 بیماری دریچهای قلب
تنگی یا نارسایی دریچهها باعث افزایش فشار داخل قلب و ایجاد درد فشارنده میشود.
دلایل غیرقلبی درد فشارنده قلب
🔥 رفلاکس معده (GERD)
رفلاکس میتواند درد فشارنده ایجاد کند که بسیار شبیه درد قلبی است. این درد معمولاً:
-
- بعد از غذا
- هنگام دراز کشیدن
- همراه با سوزش معده
بدتر میشود.
💢 اسپاسم عضلات قفسهٔ سینه
اسپاسم عضلات بیندندهای میتواند درد فشارنده ایجاد کند. این درد:
-
- با فشار دست
- با حرکت
- با چرخش بدن
بدتر میشود.
😰 اضطراب و حملات پانیک
اضطراب میتواند باعث انقباض عضلات قفسهٔ سینه و ایجاد درد فشارنده شود. این درد معمولاً:
-
- همراه با تپش قلب
- همراه با لرزش
- همراه با احساس خفگی
است.
🫁 مشکلات ریوی
التهاب پردهٔ ریه، آسم یا عفونتهای خفیف میتوانند درد فشارنده ایجاد کنند.
💧 کمآبی بدن
کمبود آب باعث اسپاسم عضلات و دردهای فشارنده میشود.
دلایل خطرناک درد فشارنده قلب
🚨 درد فشارنده اگر همراه با موارد زیر باشد، باید فوراً بررسی شود:
-
- تنگی نفس
- تعریق سرد
- انتشار درد به بازو یا فک
- تهوع یا استفراغ
- سرگیجه شدید
- درد بیش از ۱۰–۱۵ دقیقه
- سابقهٔ بیماری قلبی
- سن بالای ۴۰ سال
چرا این حالت در تهران شایعتر است؟
🌫️ آلودگی هوا: باعث التهاب ریهها و افزایش فشار تنفسی میشود.
😓 استرس شغلی و زندگی شهری: استرس یکی از عوامل اصلی دردهای فشارنده است.
☕ مصرف زیاد چای و قهوه: کافئین زیاد باعث تپش قلب و انقباض عضلات میشود.
🍟 رژیم غذایی چرب و دیرهنگام: رفلاکس و دردهای فشارنده را تشدید میکند.
📱 کمخوابی و استفاده زیاد از موبایل: اختلال خواب سیستم عصبی را تحریک میکند.
چگونه این درد را کاهش دهیم؟
🧘 تنفس آرام و کنترلشده : برای کاهش تنش عضلات قفسهٔ سینه.
💧 نوشیدن آب کافی: برای جلوگیری از اسپاسم عضلات.
🍽️ خوردن وعدههای سبک و منظم: برای جلوگیری از رفلاکس.
☕ کاهش مصرف کافئین: برای کاهش تپش قلب و درد فشارنده.
🚶 پیادهروی سبک: برای بهبود گردش خون.
😴 بهبود کیفیت خواب: برای کاهش تحریک سیستم عصبی.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
🚑 اگر درد فشارنده:
- تکرار شود
- همراه با علائم هشدار باشد
- بیش از ۱۰ دقیقه طول بکشد
- با فعالیت بدتر شود
باید توسط متخصص قلب بررسی شود.
انواع درد قفسه سینه: کدام نوع درد بیشتر به قلب مربوط است و کدام خطرناکتر است؟
درد فشارنده، تیرکشنده یا سوزشی در قفسه سینه؛ از نگاه پزشکی چه تفاوتی دارند؟
«بیماران معمولاً درد قفسه سینه را با واژههایی مثل فشار، سوزش، تیرکشیدن یا سنگینی توصیف میکنند. اما منابع علمی و راهنماهای بالینی چه میگویند؟ کدام نوع درد بیشتر به نفع بیماری قلبی است، کدام به ریه یا عضله مربوط میشود و چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟»
جدول خلاصه انواع درد قفسه سینه از نگاه بالینی
| نوع حس درد به زبان بیمار | الگوی کلاسیک پزشکی | بیشتر به چه مربوط است؟ | از نظر خطر حاد قلبی چقدر نگرانکننده است؟ |
|---|---|---|---|
| فشارنده، سنگینی، لهکننده | درد ایسکمیک (آنژین/MI) | قلب و عروق کرونر | بسیار نگرانکننده |
| سوزشی، ترشکردن، بالا آمدن اسید | رفلاکس، مری، معده | گوارش | معمولاً کمتر قلبی، اما میتواند اشتباه شود |
| تیرکشنده، تیز، نقطهای | عضلانی–اسکلتی، عصبی | عضله، دنده، اعصاب بیندندهای | معمولاً کمخطر، اگر با فعالیت قلبی مرتبط نباشد |
| خنجری، با نفس عمیق بدتر میشود | درد پلوریتیک (ریه/پلور/آمبولی ریه) | ریه و پلور، آمبولی ریه، پلوریت | میتواند بسیار خطرناک باشد (مثلاً PE) |
| درد وابسته به حرکت/فشار روی قفسه سینه | درد عضلانی–اسکلتی | عضله، مفصل، دنده | غالباً خوشخیم، ولی همیشه باید زمینه را دید |
آنچه بیمار میگوید و آنچه منابع پزشکی میگویند
🫀درد فشارنده، سنگینی، لهکننده (Typical angina)
توصیف بیمار:
- «انگار یک سنگ روی سینهام گذاشتهاند»
- «فشار میآید روی وسط سینه»
- «سینهام را میفشارد، نفسم میگیرد»
ویژگیهای کلاسیک قلبی (ایسکمیک):
- محل: اغلب پشت استخوان جناغ، منتشر به گردن، فک، شانه یا بازوی چپ/هر دو بازو
- ماهیت: فشار، سنگینی، لهکننده، نه تیز نقطهای
- ارتباط با فعالیت: با فعالیت/استرس بدتر، با استراحت یا نیتروگلیسیرین بهتر میشود
- همراهی: تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، احساس مرگ قریبالوقوع
مطالعات و متاآنالیزها نشان دادهاند که درد فشارنده مرکزی، همراه با تعریق، تهوع، یا انتشار به هر دو بازو، احتمال سندرم حاد کرونری (ACS) را بهطور معنیداری بالا میبرد؛ در مقابل، درد تیز، پلوریتیک یا قابللمس بودن درد، احتمال قلبی بودن را کاهش میدهد. (American College of Cardiology manualofmedicine.com)
نتیجه: این نوع درد، از نظر قلبی خطرناکترین الگو است و همیشه باید جدی گرفته شود.
🫃درد سوزشی، ترشکردن، شبیه رفلاکس
توصیف بیمار:
- «سوزش پشت جناغ، مثل ترش کردن»
- «وقتی دراز میکشم یا بعد غذا بدتر میشود»
منابع پزشکی:
- بیشتر به نفع رفلاکس معده–مری (GERD)، اسپاسم مری یا مشکلات گوارشی است
- با غذا، دراز کشیدن، خم شدن بدتر میشود
- با آنتیاسیدها ممکن است بهتر شود
اما نکته مهم: گایدلاینها تأکید میکنند که درد سوزشی هم میتواند ناشی از ایسکمی قلبی باشد و صرفاً بهخاطر «شبیه رفلاکس بودن» نباید درد قلبی را رد کرد، مخصوصاً در افراد پرخطر (سن بالا، دیابت، سابقه قلبی). American College of Cardiology BMJ Best Practice
نتیجه: معمولاً مربوطه به گوارش است، اما در زمینهی ریسک قلبی بالا، نباید آن را بیخطر فرض کرد.
🎯 درد تیرکشنده، تیز، نقطهای
توصیف بیمار:
- «یک تیر ناگهانی میکشد»
- «یک نقطه خاص روی سینهام درد میگیرد»
- «با یک حرکت خاص یا نفس عمیق تیر میکشد»
منابع پزشکی:
- اغلب به نفع درد عضلانی–اسکلتی، درد عصبی بیندندهای، یا گاهی درد پلوریتیک است
- اگر با لمس همان نقطه یا با حرکت تنه/دست تشدید شود، احتمال قلبی بودن آن کم است
- گایدلاینها این نوع درد را از ویژگیهای کماحتمال برای ACS میدانند BMJ Best Practice manualofmedicine.com
نتیجه: معمولاً کمتر به قلب مرتبط است، ولی در پزشکی هیچچیز ۱۰۰٪ نیست؛ زمینه بیمار مهم است.
🔪 درد خنجری، با نفس عمیق یا سرفه بدتر میشود (پلوریتیک)
توصیف بیمار:
- «با نفس عمیق، سرفه یا عطسه، سینهام تیر میکشد»
- «درد تیز کنار سینه، با هر دم و بازدم بدتر میشود»
منابع پزشکی:
- این الگو را درد پلوریتیک مینامند: درد ناشی از التهاب یا کشش پرده جنب (پلور)
- علل مهم: آمبولی ریه (PE)، پنومونی، پلوریت، پنوموتوراکس، گاهی پریکاردیت AAFP manualofmedicine.com
- در متون اورژانس، درد پلوریتیک همراه با تنگی نفس، تاکیکاردی، هیپوکسی میتواند نشانهی آمبولی ریه باشد که یک وضعیت بسیار خطرناک است
نتیجه: این درد لزوماً قلبی نیست، اما میتواند نشانهی بیماریهای ریوی/پلور بسیار جدی باشد.
🤰 درد وابسته به حرکت، لمس، فشار روی قفسه سینه
توصیف بیمار:
- «وقتی روی این نقطه فشار میدهم درد میگیرد»
- «با چرخاندن بدن یا بلند کردن دست، درد بیشتر میشود»
منابع پزشکی:
- این الگو بیشتر به نفع درد عضلانی–اسکلتی (مثل کوستوکوندرایت، کشیدگی عضله، درد بعد از سرفه شدید) است
- گایدلاینها میگویند: دردی که با لمس یا حرکت بازتولید میشود، احتمال قلبی بودنش کم است BMJ Best Practice manualofmedicine.com
نتیجه: غالباً خوشخیم، اما اگر بیمار پرخطر باشد، باز هم ارزیابی کامل لازم است.
۳. استانداردهای معاینه بالینی و گایدلاینها چه میگویند؟
گایدلاین ۲۰۲۱ ACC/AHA برای ارزیابی درد قفسه سینه، و منابعی مثل BMJ Best Practice و مرورهای اورژانس، چند اصل کلیدی را تأکید میکنند: American College of Cardiology BMJ Best Practice EMCrit Project
۱) نوع درد بهتنهایی کافی نیست
- تشخیص فقط بر اساس «حس» درد (فشارنده، سوزشی، تیرکشنده…) خطرناک است
- باید همراه با سن، جنس، ریسکفاکتورها، معاینه، ECG، تروپونین و… دیده شود
۲) ویژگیهایی که احتمال قلبی بودن را بالا میبرند:
- درد فشارنده/سنگینی مرکزی
- ارتباط با فعالیت یا استرس
- بهبود با استراحت یا نیتروگلیسیرین
- انتشار به بازوها، گردن، فک
- همراهی با تعریق، تهوع، تنگی نفس
۳) ویژگیهایی که احتمال قلبی بودن را کاهش میدهند (ولی صفر نمیکنند):
- درد تیز، تیرکشنده، نقطهای
- درد وابسته به نفس عمیق (پلوریتیک)
- درد قابللمس و بازتولید با فشار
- درد بسیار کوتاهمدت (چند ثانیهای)
۴) متاآنالیزها و مطالعات تشخیصی:
- نشان دادهاند که هیچ علامت منفردی بهتنهایی برای رد یا تأیید قطعی ACS کافی نیست
- اما ترکیب علائم (مثلاً درد فشارنده + تعریق + سن بالا + ریسکفاکتور) ارزش پیشبینی را بالا میبرد
- در مقابل، درد پلوریتیک، قابللمس، یا بسیار سطحی، احتمال قلبی بودن را کاهش میدهد، ولی در بیماران پرخطر باز هم نیاز به بررسی دارد American College of Cardiology BMJ Best Practice
۴. کدام حس خطرناکتر است؟ کدام بیشتر به قلب، ریه یا عضله مربوط است؟
🫀از نظر قلبی (قلب و عروق کرونر)
بیشتر نگرانکننده:
- درد فشارنده/سنگینی، مرکزی
- طول کشنده (بیش از چند دقیقه)
- با فعالیت بدتر، با استراحت بهتر
- همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع، احساس مرگ قریبالوقوع
🫁از نظر ریوی/پلور
بیشتر نگرانکننده:
- درد تیز، خنجری، با نفس عمیق یا سرفه بدتر میشود
- همراه با تنگی نفس ناگهانی، تند شدن نفس، تند شدن ضربان قلب
- میتواند نشانهی آمبولی ریه، پنوموتوراکس یا پنومونی باشد AAFP manualofmedicine.com
💪از نظر عضلانی–اسکلتی
کمتر نگرانکننده (در اغلب موارد):
- درد موضعی، قابللمس
- با حرکت، چرخش، بلند کردن دست یا فشار روی دندهها تشدید میشود
- اغلب بعد از فعالیت شدید، سرفه طولانی، یا ضربه
خلاصه
- درد فشارنده و سنگینی وسط سینه که با فعالیت بدتر میشود و با تعریق، تهوع یا تنگی نفس همراه است، از نظر قلبی خطرناک است و باید فوراً جدی گرفته شود.
- درد خنجری که با نفس عمیق یا سرفه بدتر میشود، میتواند نشانهی مشکل ریه یا پرده جنب باشد و گاهی بسیار جدی است.
- دردی که با لمس یا حرکت بازتولید میشود، بیشتر به عضله و استخوان مربوط است تا قلب، اما در افراد پرخطر باز هم نیاز به ارزیابی دارد.
- هیچ نوع دردی را نباید خودسرانه بیاهمیت دانست؛ تشخیص نهایی فقط با معاینه، نوار قلب، آزمایش خون و گاهی تصویربرداری ممکن است.
❓سؤالات متداول
آیا درد فشارنده همیشه نشانهٔ مشکل قلبی است؟
نه، اما یکی از مهمترین علائم قلبی است و باید جدی گرفته شود.
آیا رفلاکس میتواند درد فشارنده ایجاد کند؟
بله، بسیار شایع است.
آیا درد فشارنده با فعالیت بدتر میشود؟
اگر قلبی باشد، معمولاً بله.
آیا درد فشارنده میتواند نشانهٔ حملهٔ قلبی باشد؟
بله، یکی از کلاسیکترین علائم است.
آیا اضطراب میتواند درد فشارنده ایجاد کند؟
بله، بهخصوص در جوانان.
آیا درد فشارنده با ماساژ بهتر میشود؟
اگر عضلانی باشد، معمولاً بله.
آیا درد فشارنده در زنان متفاوت است؟
بله، در زنان ممکن است مبهمتر یا همراه با تهوع باشد.
آیا درد فشارنده میتواند به بازو یا فک انتشار پیدا کند؟
بله، این الگو بیشتر در دردهای قلبی دیده میشود.
آیا درد فشارنده کوتاهمدت خطرناک است؟
اگر چند ثانیه باشد، معمولاً قلبی نیست.
آیا درد فشارنده هنگام خواب خطرناک است؟
اگر ناگهانی و همراه با تنگی نفس باشد، باید بررسی شود.
