ارزیابی تخصصی قلب پیش از جراحی‌های ارتوپدی و اورولوژی با تحلیل دقیق ریسک‌های قلبی

🫀جراحی‌ ارتوپدی و اورولوژی | بررسی تخصصی و مراقبت قلبی

جراحی‌های ارتوپدی و اورولوژی از رایج‌ترین انواع جراحی‌های تخصصی هستند که در درمان مشکلات عضلانی‌-‌اسکلتی و مجاری ادراری-تناسلی نقش حیاتی دارند. موفقیت این جراحی‌ها نه تنها به مهارت جراح، بلکه به بررسی کامل وضعیت عمومی و قلبی بیمار پیش از انجام جراحی نیز بستگی دارد.

جراحی‌های ارتوپدی مانند تعویض مفصل زانو یا لگن و جراحی‌های اورولوژی مانند جراحی پروستات یا سنگ کلیه از اعمال شایعی هستند که هر سال در سراسر جهان انجام می‌شوند. بسیاری از این جراحی‌ها در افراد میانسال یا سالمند انجام می‌شود؛ گروهی از بیماران که احتمال وجود بیماری‌های قلبی و عروقی در آنها بیشتر است. به همین دلیل در سال‌های اخیر راهنماهای علمی معتبر در آمریکا و اروپا تأکید کرده‌اند که پیش از انجام بسیاری از جراحی‌ها، وضعیت قلبی بیمار باید بررسی شود. این بررسی که به آن «ارزیابی قلبی پیش از جراحی» (Preoperative Cardiac Evaluation – بررسی وضعیت قلب قبل از عمل) گفته می‌شود، به پزشکان کمک می‌کند خطرات احتمالی حین و پس از عمل را کاهش دهند.

🎯اهمیت وضعیت قلب پیش از جراحی ارتوپدی و اورولوژی و مراحل بررسی متخصص

جراحی و بیهوشی عمومی برای بدن نوعی استرس فیزیولوژیک محسوب می‌شوند. هنگام عمل جراحی تغییراتی در بدن رخ می‌دهد که می‌تواند بر عملکرد قلب تأثیر بگذارد. برای مثال فشار خون ممکن است تغییر کند، ضربان قلب افزایش یابد، میزان اکسیژن خون دچار نوسان شود و تعادل مایعات بدن تغییر کند. در فردی که بیماری قلبی پنهان دارد، این شرایط می‌تواند باعث بروز عوارضی مانند سکته قلبی، نارسایی قلب یا اختلال در ریتم قلب شود.

بر اساس راهنماهای «انجمن قلب آمریکا» (American Heart Association – AHA) و «کالج قلب آمریکا» (American College of Cardiology – ACC)، ارزیابی قلبی پیش از جراحی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش عوارض قلبی پس از عمل محسوب می‌شود. همچنین راهنماهای «انجمن قلب اروپا» (European Society of Cardiology – ESC) نیز تأکید می‌کنند که بررسی دقیق قلب قبل از جراحی‌های غیرقلبی می‌تواند خطر عوارض جدی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

سؤال مهم این است که پزشک قلب دقیقاً چه چیزهایی را بررسی می‌کند و بر اساس چه الگوریتمی تصمیم می‌گیرد که بیمار می‌تواند جراحی انجام دهد یا نیاز به بررسی و درمان بیشتر دارد. امروزه این تصمیم‌ها بر اساس راهنماهای علمی معتبر انجام می‌شود. مهم‌ترین این راهنماها توسط «انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا» (AHA/ACC Guidelines) و همچنین «انجمن قلب اروپا» (ESC Guidelines) منتشر شده‌اند. این راهنماها یک الگوریتم مرحله‌به‌مرحله ارائه می‌دهند که پزشک با استفاده از آن خطر قلبی جراحی را ارزیابی می‌کند.

۱️⃣مرحله اول: بررسی ضرورت فوری جراحی ارتوپدی و اورولوژی

اولین قدم در ارزیابی قلبی این است که مشخص شود جراحی تا چه حد فوری است. برخی جراحی‌ها اورژانسی هستند و نمی‌توان آنها را به تأخیر انداخت؛ برای مثال بعضی شکستگی‌های شدید استخوان یا انسدادهای حاد دستگاه ادراری. در چنین شرایطی جراحی باید سریع انجام شود و بررسی‌های قلبی تنها در حد اقدامات ضروری انجام می‌گیرد.

اما اگر جراحی الکتیو (Elective Surgery – جراحی برنامه‌ریزی‌شده و غیر اورژانسی) باشد، پزشک فرصت دارد که وضعیت قلب بیمار را به‌طور کامل بررسی کند و در صورت نیاز درمان‌های لازم را پیش از عمل انجام دهد.

۲️⃣مرحله دوم: بررسی وجود بیماری قلبی فعال

در مرحله بعد پزشک بررسی می‌کند که آیا بیمار دچار بیماری قلبی فعال (Active Cardiac Conditions) است یا خیر. این اصطلاح به مشکلات قلبی مهمی اشاره دارد که در صورت وجود، انجام جراحی باید تا زمان کنترل بیماری به تعویق بیفتد.

مهم‌ترین این شرایط عبارت‌اند از:

• آنژین ناپایدار (Unstable Angina – درد قفسه سینه ناشی از کاهش خون‌رسانی قلب که اخیراً بدتر شده است)،
• سکته قلبی اخیر (Recent Myocardial Infarction)،
• نارسایی قلبی شدید (Severe Heart Failure)،
• آریتمی‌های خطرناک (Serious Arrhythmias – اختلالات شدید در ریتم قلب)،
• و بیماری شدید دریچه‌های قلب (Severe Valvular Heart Disease).

اگر یکی از این مشکلات وجود داشته باشد، ابتدا باید وضعیت قلب درمان یا تثبیت شود و سپس درباره جراحی تصمیم‌گیری شود.

۳️⃣مرحله سوم: ارزیابی خطر جراحی ارتوپدی و اورولوژی

پس از آن پزشک نوع جراحی را از نظر خطر قلبی طبقه‌بندی می‌کند. در راهنماهای پزشکی، جراحی‌ها به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند.

🔵گروه کم‌خطر (Low Risk Surgery)

در این جراحی‌ها احتمال عوارض قلبی کمتر از یک درصد است. نمونه‌هایی از این جراحی‌ها عبارت‌اند از:

• بسیاری از جراحی‌های سطحی،
• برخی جراحی‌های کوچک اورولوژی مانند سیستوسکوپی (Cystoscopy – مشاهده داخل مثانه با دوربین)،
• یا برخی اعمال سرپایی.

🟡گروه خطر متوسط (Intermediate Risk Surgery)

در این دسته احتمال عوارض قلبی حدود یک تا پنج درصد است. بسیاری از جراحی‌های ارتوپدی مانند تعویض مفصل زانو یا لگن در این گروه قرار می‌گیرند. برخی جراحی‌های پروستات یا جراحی‌های بزرگ‌تر دستگاه ادراری نیز ممکن است در این دسته باشند.

🔴گروه پرخطر (High Risk Surgery)

این جراحی‌ها فشار زیادی بر سیستم قلبی وارد می‌کنند و احتمال عوارض قلبی بیش از پنج درصد است. این دسته بیشتر شامل جراحی‌های بزرگ عروقی می‌شود، هرچند در برخی شرایط خاص بعضی جراحی‌های پیچیده نیز ممکن است در این گروه قرار گیرند.

📊شاخص عددی دسته‌بندی جراحی‌ها از نظر فشار به قلب

• جراحی کم‌خطر: احتمال عوارض قلبی کمتر از ۱ درصد
• جراحی با خطر متوسط: احتمال عوارض قلبی بین ۱ تا ۵ درصد
• جراحی پرخطر: احتمال عوارض قلبی بیش از ۵ درصد

🔢جراحی‌های ارتوپدی و میزان فشار قلبی

🔵جراحی‌های کم‌فشار ارتوپدی

نام جراحی	میزان فشار فیزیولوژیک	نیاز به بررسی قلبی
آزادسازی تونل کارپال	کم	معمولاً نیاز ندارد
آرتروسکوپی ساده زانو	کم	در افراد سالم نیاز ندارد
آرتروسکوپی شانه	کم	معمولاً نیاز ندارد
جراحی‌های کوچک انگشتان	کم	بدون بررسی تخصصی قلب قابل انجام است
خارج کردن پیچ و پلیت کوچک	کم	در اغلب موارد بدون ارزیابی قلب

🟡جراحی‌های ارتوپدی با خطر متوسط

نام جراحی	میزان فشار به بدن	بررسی قلبی توصیه شده
تعویض مفصل زانو	متوسط	ECG و در صورت ریسک فاکتور اکو
تعویض مفصل لگن	متوسط	ECG و ارزیابی قلبی در افراد پرخطر
جراحی ACL	متوسط	ECG در سنین بالا
ترمیم روتاتور کاف	متوسط	ECG در بیماران مسن
فیکساسیون شکستگی استخوان ران	متوسط	ECG و گاهی اکو

🔴جراحی‌های ارتوپدی پرخطر

نام جراحی	میزان فشار به قلب	ارزیابی قلبی ضروری
جراحی‌های بزرگ ستون فقرات	زیاد	ECG + اکو
فیوژن چند سطحی ستون فقرات	زیاد	ECG + اکو + تست استرس در صورت نیاز
جراحی تومورهای استخوان	زیاد	بررسی کامل قلب
جراحی‌های تروما چندگانه	زیاد	ارزیابی کامل قلبی

🔢جراحی‌های اورولوژی و فشار قلبی

🔵جراحی‌های کم‌خطر اورولوژی

نام جراحی	میزان فشار به قلب	نیاز به بررسی قلبی
سیستوسکوپی	کم	معمولاً نیاز ندارد
وازکتومی	کم	بدون ارزیابی قلبی قابل انجام
ختنه	کم	نیاز ندارد
بیوپسی پروستات	کم	معمولاً نیاز ندارد

🟡جراحی‌های اورولوژی با خطر متوسط

نام جراحی	میزان فشار	ارزیابی قلبی
TURP (جراحی پروستات)	متوسط	ECG و در صورت ریسک فاکتور اکو
PCNL (جراحی سنگ کلیه)	متوسط	ECG
اورتروسکوپی	متوسط	ECG در افراد مسن
نفرکتومی لاپاراسکوپیک	متوسط	ECG و گاهی اکو

🔴جراحی‌های اورولوژی پرخطر

نام جراحی	فشار به قلب	بررسی قلبی ضروری
برداشتن کامل مثانه (Cystectomy)	زیاد	ECG + اکو + تست استرس
رادیکال پروستاتکتومی	زیاد	ارزیابی کامل قلب
جراحی تومورهای بزرگ کلیه	زیاد	بررسی کامل قلبی
پیوند کلیه	زیاد	تست استرس و تصویربرداری قلب

💔گروه های پرخطر قلبی

• افراد بالای ۶۵ سال
• بیماران دارای سابقه سکته قلبی
• افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر
• بیماران مبتلا به نارسایی قلب
• افراد دارای آریتمی قلبی
• بیماران مبتلا به دیابت
• افراد مبتلا به فشار خون بالا
• بیماران دارای بیماری کلیوی
• افراد با سابقه سکته مغزی

🔁الگوریتم ساده تصمیم‌گیری برای ارزیابی قلبی

1. ابتدا نوع جراحی از نظر خطر قلبی تعیین می‌شود.
2. سپس وجود علائم قلبی در بیمار بررسی می‌شود.
3. در مرحله بعد عوامل خطر قلبی مانند دیابت، فشار خون و بیماری قلبی ارزیابی می‌شود.
4. در صورت وجود ریسک بالا، آزمایش‌های قلبی تکمیلی انجام می‌شود.
5. در نهایت متخصص قلب درباره ایمن بودن جراحی تصمیم‌گیری می‌کند.

ارزیابی قلبی پیش از جراحی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای افزایش ایمنی بیماران است. بسیاری از جراحی‌های کوچک ارتوپدی و اورولوژی را می‌توان بدون بررسی تخصصی قلب انجام داد، اما در جراحی‌های بزرگ‌تر یا در بیمارانی که عوامل خطر دارند، ارزیابی دقیق قلبی ضروری است. انجام این بررسی‌ها به پزشکان کمک می‌کند احتمال بروز عوارض قلبی حین یا پس از جراحی را به حداقل برسانند و جراحی با بیشترین ایمنی ممکن انجام شود.

۴️⃣مرحله چهارم: بررسی ظرفیت عملکردی بیمار

در مرحله بعد پزشک توانایی بدنی بیمار را بررسی می‌کند. در پزشکی به این موضوع «ظرفیت عملکردی» (Functional Capacity) گفته می‌شود.

یکی از روش‌های ساده برای ارزیابی این موضوع بررسی توانایی انجام فعالیت‌های روزمره است. برای مثال اگر فرد بتواند بدون مشکل دو طبقه پله بالا برود، پیاده‌روی سریع انجام دهد یا کارهای روزمره خود را بدون تنگی نفس انجام دهد، معمولاً ظرفیت عملکردی خوبی دارد.

در راهنماهای پزشکی این توانایی با واحدی به نام «متابولیک اکویوالنت» (MET – واحد اندازه‌گیری مصرف انرژی در فعالیت بدنی) سنجیده می‌شود. اگر ظرفیت بیمار بیشتر از ۴ MET باشد، معمولاً خطر قلبی جراحی پایین‌تر در نظر گرفته می‌شود.

۵️⃣مرحله پنجم: بررسی عوامل خطر قلبی

پزشک همچنین عوامل خطر قلبی بیمار را بررسی می‌کند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:

• سابقه بیماری عروق کرونر (Coronary Artery Disease – تنگی یا گرفتگی رگ‌های قلب)،
• سابقه سکته قلبی،
• نارسایی قلب،
• دیابت،
• بیماری کلیوی،
• سابقه سکته مغزی،
• فشار خون بالا و چربی خون بالا.

برای ارزیابی دقیق‌تر گاهی از ابزارهایی مانند «شاخص خطر قلبی اصلاح‌شده» (Revised Cardiac Risk Index – RCRI) استفاده می‌شود که احتمال عوارض قلبی پس از جراحی را تخمین می‌زند.

🧩آزمایش‌ها و بررسی‌هایی که ممکن است انجام شود

پس از ارزیابی اولیه، پزشک ممکن است برخی آزمایش‌ها و بررسی‌های تشخیصی را درخواست کند.

🩺نوار قلب

یکی از ساده‌ترین و رایج‌ترین آزمایش‌ها «الکتروکاردیوگرام» (Electrocardiogram – ECG) است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. این آزمایش می‌تواند اختلالات ریتم قلب، آثار سکته‌های قبلی قلب یا نشانه‌های کمبود خون‌رسانی به قلب را نشان دهد.

🧪آزمایش‌های خون

آزمایش خون می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت سلامت بیمار ارائه دهد. این آزمایش‌ها معمولاً شامل بررسی قند خون، چربی خون، عملکرد کلیه و الکترولیت‌ها می‌شود.

🔊اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌های تصویربرداری غیرتهاجمی در ارزیابی وضعیت قلب بیماران پیش از انجام جراحی‌های مختلف محسوب می‌شود. این روش با استفاده از امواج فراصوت امکان بررسی دقیق ساختار قلب، عملکرد بطن‌ها، وضعیت دریچه‌ها و جریان خون در حفرات قلب را فراهم می‌کند. در ارزیابی پیش از جراحی، اکوکاردیوگرافی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد قلب ارائه دهد و به پزشکان کمک کند تا خطرات احتمالی قلبی در حین یا پس از عمل جراحی را پیش‌بینی کنند.

یکی از مهم‌ترین مزایای اکوکاردیوگرافی در معاینات قبل از جراحی، توانایی آن در تشخیص اختلالات پنهان قلبی است. در بسیاری از بیماران ممکن است بیماری‌هایی مانند نارسایی قلبی، اختلال عملکرد بطن چپ یا بیماری‌های دریچه‌ای بدون علامت واضح وجود داشته باشد. اکوکاردیوگرافی می‌تواند این مشکلات را شناسایی کند و به تیم درمانی اجازه دهد تا پیش از جراحی اقدامات لازم مانند تنظیم داروها یا انجام بررسی‌های بیشتر را انجام دهند.

علاوه بر مرحله پیش از جراحی، اکوکاردیوگرافی در پایش بیماران پس از عمل نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. در صورتی که بیمار پس از جراحی دچار علائمی مانند تنگی نفس، افت فشار خون یا اختلالات همودینامیک شود، اکوکاردیوگرافی می‌تواند به سرعت علت احتمالی را مشخص کند. این روش قادر است مشکلاتی مانند کاهش عملکرد بطن‌ها، تجمع مایع در اطراف قلب یا اختلالات دریچه‌ای را تشخیص دهد و در تصمیم‌گیری‌های درمانی به پزشکان کمک کند.

به طور کلی، اکوکاردیوگرافی به دلیل غیرتهاجمی بودن، دقت بالا، دسترسی مناسب و امکان انجام سریع، به یکی از ابزارهای کلیدی در ارزیابی قلبی بیماران پیش و پس از جراحی تبدیل شده است. استفاده صحیح از این روش می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات قلبی، کاهش عوارض جراحی و بهبود ایمنی بیماران کمک کند و نقش مهمی در مدیریت جامع بیماران جراحی ایفا نماید.

🚴🏻تست ورزش

در برخی بیماران پزشک «تست ورزش» (Exercise Stress Test) را توصیه می‌کند. در این آزمایش فعالیت قلب در هنگام راه رفتن روی تردمیل بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا هنگام افزایش فعالیت بدنی علائم کمبود خون‌رسانی به قلب ایجاد می‌شود یا خیر.

☢️تصویربرداری پیشرفته

در موارد خاص ممکن است از روش‌های پیشرفته‌تر استفاده شود. یکی از این روش‌ها «سی‌تی آنژیوگرافی عروق کرونر» (Coronary CT Angiography – تصویربرداری سی‌تی‌اسکن از رگ‌های قلب) است که می‌تواند تنگی عروق قلب را نشان دهد.

گاهی نیز از «ام‌آر‌آی قلب» (Cardiac MRI – تصویربرداری دقیق از عضله و ساختار قلب) برای بررسی مشکلات پیچیده‌تر استفاده می‌شود.

⚠️جراحی‌هایی خطیر برای قلب

در برخی شرایط تقریباً همیشه توصیه می‌شود که پیش از جراحی نظر متخصص قلب گرفته شود. این موارد شامل افراد بالای ۶۵ سال، بیماران دارای سابقه بیماری قلبی، بیماران مبتلا به دیابت یا بیماری کلیوی و افرادی است که علائم قلبی دارند.

در جراحی‌های بزرگ ارتوپدی مانند تعویض مفصل لگن یا زانو نیز معمولاً ارزیابی قلبی انجام می‌شود، به‌ویژه اگر بیمار سن بالا یا عوامل خطر داشته باشد. همچنین در بسیاری از جراحی‌های بزرگ اورولوژی مانند جراحی‌های گسترده پروستات یا کلیه نیز بررسی قلبی توصیه می‌شود.

☑️جراحی‌های کم‌خطر برای قلب

در جراحی‌های کوچک و کم‌خطر، اگر بیمار جوان باشد و هیچ عامل خطر قلبی نداشته باشد، معمولاً نیازی به ارزیابی تخصصی قلب نیست. برای مثال برخی جراحی‌های سرپایی یا اقدامات تشخیصی ساده دستگاه ادراری ممکن است بدون مراجعه به متخصص قلب انجام شوند.

در این موارد معمولاً بررسی اولیه توسط پزشک عمومی یا متخصص بیهوشی کافی است. البته اگر در بررسی‌های اولیه علامتی مشکوک دیده شود، بیمار برای ارزیابی بیشتر به متخصص قلب ارجاع داده می‌شود.

🚨خطرات قلبی احتمالی در جراحی‌های ارتوپدی و اورولوژی

اگر وضعیت قلب بیمار پیش از جراحی بررسی نشود، ممکن است برخی مشکلات جدی در زمان یا بعد از عمل رخ دهد. یکی از مهم‌ترین این خطرات «سکته قلبی» (Myocardial Infarction – انسداد ناگهانی یکی از رگ‌های قلب) است. در حین جراحی به دلیل استرس بدن و افزایش نیاز قلب به اکسیژن، اگر عروق قلب تنگ باشند ممکن است خون‌رسانی به عضله قلب کاهش یابد.

مشکل دیگری که ممکن است رخ دهد «آریتمی قلبی» (Arrhythmia – نامنظم شدن ضربان قلب) است. برخی داروهای بیهوشی یا تغییرات الکترولیت‌های بدن می‌توانند ریتم قلب را مختل کنند. در افراد دارای بیماری قلبی زمینه‌ای، احتمال این عارضه بیشتر است.

«نارسایی قلب» (Heart Failure – کاهش توانایی قلب در پمپاژ خون) نیز از دیگر مشکلات احتمالی است. در این وضعیت قلب نمی‌تواند خون کافی به اندام‌های بدن برساند و ممکن است بیمار دچار تنگی نفس یا تجمع مایع در ریه‌ها شود.

همچنین در برخی بیماران احتمال «افت شدید فشار خون» یا «لخته شدن خون» در عروق افزایش می‌یابد. به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت قلب پیش از جراحی اهمیت زیادی دارد.

⚠️سناریوی وجود مشکل قلبی

در برخی موارد متخصص قلب ممکن است قبل از جراحی درمان‌هایی را آغاز کند تا خطر عمل کاهش یابد. برای مثال ممکن است داروهای کنترل فشار خون، داروهای تنظیم ضربان قلب یا داروهای کاهش‌دهنده چربی خون تجویز شوند.

در برخی بیماران لازم است مصرف بعضی داروها تنظیم شود. برای مثال بیمارانی که داروهای رقیق‌کننده خون (Anticoagulants – داروهایی که از لخته شدن خون جلوگیری می‌کنند) مصرف می‌کنند ممکن است نیاز داشته باشند چند روز پیش از جراحی داروی خود را تغییر دهند یا به شکل خاصی مصرف کنند.

در موارد نادر، اگر بیماری قلبی جدی تشخیص داده شود ممکن است ابتدا درمان قلبی انجام شود و سپس جراحی اصلی صورت گیرد.

👥روند همکاری متخصص قلب با جراح و متخصص بیهوشی

ارزیابی قلبی پیش از جراحی معمولاً بخشی از یک همکاری چندتخصصی است. متخصص قلب، جراح و متخصص بیهوشی با یکدیگر مشورت می‌کنند تا بهترین تصمیم برای بیمار گرفته شود.

متخصص قلب وضعیت قلب را ارزیابی می‌کند و توصیه‌های لازم درباره داروها و اقدامات احتیاطی را ارائه می‌دهد. متخصص بیهوشی بر اساس این اطلاعات نوع داروهای بیهوشی و نحوه کنترل فشار خون و ضربان قلب در حین عمل را تنظیم می‌کند. جراح نیز زمان و شرایط انجام عمل را با توجه به وضعیت بیمار تعیین می‌کند.

🔁مراجعه به متخصص قلب پس از جراحی

در بسیاری از موارد توصیه می‌شود بیماران پس از جراحی نیز وضعیت قلب خود را بررسی کنند. جراحی و دوره نقاهت ممکن است فشار اضافی بر سیستم قلبی وارد کند. همچنین برخی عوارض قلبی ممکن است در روزها یا هفته‌های پس از عمل ظاهر شوند.

اگر بیمار سابقه بیماری قلبی داشته باشد یا در حین عمل تغییراتی در وضعیت قلب مشاهده شده باشد، پیگیری با متخصص قلب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این پیگیری می‌تواند شامل بررسی فشار خون، ارزیابی ریتم قلب و در صورت نیاز انجام آزمایش‌های تکمیلی باشد.

⚠️گروه های پرخطر در جراحی‌های ارتوپدی و اورولوژی

بر اساس راهنماهای پزشکی، برخی گروه‌ها تقریباً همیشه باید پیش از جراحی ارزیابی قلبی انجام دهند. افراد بالای ۶۵ سال یکی از این گروه‌ها هستند، زیرا احتمال بیماری قلبی در این سنین بیشتر است.

همچنین افرادی که سابقه بیماری قلبی دارند، مانند بیماری عروق کرونر، سکته قلبی، نارسایی قلب یا اختلالات ریتم قلب، باید پیش از جراحی توسط متخصص قلب بررسی شوند.

بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون بالا، بیماری کلیوی یا چربی خون بالا نیز بهتر است ارزیابی قلبی داشته باشند. علاوه بر این، افرادی که دچار علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب یا سرگیجه هستند باید پیش از جراحی حتماً به متخصص قلب مراجعه کنند.

☑️گروه های کم‌خطر در جراحی‌های ارتوپدی و اورولوژی

همه بیماران لزوماً نیاز به مراجعه به متخصص قلب ندارند. اگر فرد جوان باشد، سابقه بیماری قلبی نداشته باشد، علائم قلبی نداشته باشد و قرار باشد جراحی ارتوپدی و اورولوژی کوچک و کم‌خطر انجام دهد، معمولاً ارزیابی اولیه توسط پزشک عمومی یا پزشک بیهوشی کافی است.

با این حال اگر در معاینه اولیه یا آزمایش‌ها نکته مشکوکی مشاهده شود، بیمار ممکن است برای بررسی بیشتر به متخصص قلب ارجاع داده شود.

جراحی‌ ارتوپدی و اورولوژی در بسیاری از بیماران بدون مشکل انجام می‌شوند، اما بررسی وضعیت قلب پیش از جراحی می‌تواند خطر عوارض جدی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. ارزیابی قلبی پیش از عمل به پزشکان کمک می‌کند بیماری‌های پنهان قلبی را شناسایی کنند، داروهای بیمار را تنظیم نمایند و برنامه‌ای ایمن برای جراحی طراحی کنند.

بر اساس راهنماهای معتبر آمریکا و اروپا، این ارزیابی به‌ویژه در افراد سالمند یا بیمارانی که عوامل خطر قلبی دارند اهمیت زیادی دارد. در نهایت هدف از این بررسی‌ها افزایش ایمنی جراحی، کاهش عوارض و کمک به بهبودی بهتر بیماران پس از عمل است.

منابع

• ۲۰۱۴ ACC/AHA Guideline on Perioperative Cardiovascular Evaluation and Management of Patients Undergoing Noncardiac Surgery
  
• ۲۰۲۲ ESC Guidelines on Cardiovascular Assessment and Management of Patients Undergoing Non‑Cardiac Surgery
• NICE Guideline: Routine Preoperative Tests for Elective Surgery
  
• AHA Scientific Statement: Cardiac Risk Assessment Before Non‑Cardiac Surgery
  
• American Society of Anesthesiologists (ASA) Practice Guidelines for Preoperative Evaluation
  
• Clinical Cardiac Risk Assessment for Noncardiac Surgery – Major Review Article
  
• BMJ Best Practice: Preoperative Cardiovascular Assessment for Noncardiac Surgery
  
• Cochrane Review: Preoperative Testing Before Non‑Cardiac Surgery
  
• ACC Summary of Perioperative Cardiovascular Evaluation Guidelines
  
• ESC Clinical Practice Resources for Cardiovascular Assessment in Non‑Cardiac Surgery
  
• Perioperative Cardiovascular Risk Stratification Before Major Surgery – Clinical Review
  
• StatPearls: Preoperative Cardiac Risk Assessment for Non‑Cardiac Surgery
  

اگر در آستانه انجام جراحی ارتوپدی یا اورولوژی هستید، برای ارزیابی کامل قلبی و دریافت مشاوره تخصصی، با مطب دکتر محبوبه شیخ تماس بگیرید.

❓پرسش‌های رایج

جراحی‌های ارتوپدی شامل چه مواردی است؟

جراحی‌های ارتوپدی به درمان مشکلات استخوان‌ها، مفاصل و ستون فقرات می‌پردازند. برخی از رایج‌ترین موارد:

• تعویض مفصل لگن یا زانو

• درمان شکستگی‌های پیچیده

• اصلاح انحراف ستون فقرات (اسکولیوز)

• جراحی دست و شانه

• درمان آسیب‌های ورزشی

---

جراحی‌های اورولوژی شامل چه مواردی است؟

جراحی‌های اورولوژی به درمان اختلالات دستگاه ادراری و سیستم تناسلی می‌پردازد. این موارد عبارتند از:

• جراحی پروستات

• درمان سنگ کلیه و مثانه

• اصلاح تنگی مجرای ادرار

• جراحی ناباروری مردان

• جراحی واریکوسل یا بیضه نزول‌نیافته

---

اهمیت بررسی قلب قبل از جراحی چیست؟

قبل از انجام هرگونه عمل جراحی ارتوپدی یا اورولوژی، به‌ویژه در افراد بالای ۴۰ سال یا دارای سابقه بیماری قلبی، ارزیابی وضعیت قلبی ضروری است. در مطب دکتر محبوبه شیخ، این ارزیابی با استفاده از:

• نوار قلب

• اکوکاردیوگرافی پیشرفته (سه‌بعدی، داپلر رنگی، TDI)

• تست استرس قلبی یا اکو استرس

• بررسی ریسک‌های قلبی حین بیهوشی

انجام می‌شود تا از ایمنی بیمار حین جراحی اطمینان حاصل شود و خطرات احتمالی به حداقل برسد.

---

چرا پیش از جراحی به متخصص قلب مراجعه کنیم؟

• جلوگیری از بروز حمله قلبی در حین جراحی

• تعیین دقیق ریسک عمل و نوع بیهوشی مناسب

• تنظیم داروهای قلبی قبل و بعد از عمل

• صدور تاییدیه قلب برای جراح

---

آیا لازم است قبل از جراحی دیسک کمر حتماً اکوکاردیوگرافی انجام بدهم؟

اکوکاردیوگرافی پیش از جراحی دیسک کمر برای همه بیماران الزامی نیست و معمولاً زمانی درخواست می‌شود که فرد سابقه بیماری قلبی، تنگی نفس، نارسایی قلبی، سکته قلبی یا صدای غیرطبیعی قلب داشته باشد. پزشکان ابتدا با بررسی شرح حال، معاینه و نوار قلب تصمیم می‌گیرند که آیا نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد یا خیر. اگر بیمار جوان و بدون عوامل خطر باشد، اغلب انجام ECG و آزمایش‌های عمومی کافی است.

در مقابل، در افراد مسن یا مبتلایان به بیماری‌های مزمن مانند دیابت یا فشار خون بالا، انجام اکو می‌تواند به ارزیابی عملکرد عضله قلب و دریچه‌ها کمک کند. هدف اصلی از این بررسی‌ها این است که مشخص شود قلب بیمار توان تحمل استرس جراحی و بیهوشی را دارد یا خیر و در صورت وجود مشکل، قبل از عمل اقدامات درمانی مناسب انجام شود.

آیا داشتن تپش قلب گاه‌به‌گاه می‌تواند مانع انجام جراحی ارتوپدی شود؟

تپش قلب گاه‌به‌گاه لزوماً به این معنا نیست که جراحی ارتوپدی نباید انجام شود، اما باید علت آن مشخص شود. بسیاری از افراد به دلیل استرس، مصرف کافئین، کم‌خوابی یا اضطراب دچار تپش قلب موقتی می‌شوند که معمولاً خطرناک نیست. با این حال، اگر تپش قلب ناشی از آریتمی‌های واقعی قلب باشد، ممکن است قبل از جراحی نیاز به بررسی و درمان داشته باشد. پزشک ممکن است برای بررسی بیشتر از نوار قلب، هولتر مانیتورینگ ۲۴ ساعته یا اکوکاردیوگرافی استفاده کند.

در صورتی که آریتمی خفیف باشد، معمولاً با تنظیم داروها یا کنترل عوامل محرک، جراحی قابل انجام است. هدف از این ارزیابی این است که احتمال بروز اختلالات ریتم قلب در حین بیهوشی یا بعد از عمل کاهش یابد.

آیا فشار خون کنترل‌نشده باعث به تعویق افتادن جراحی مفصل می‌شود؟

فشار خون بالا اگر به‌خوبی کنترل نشده باشد ممکن است باعث شود پزشک جراحی تعویض مفصل یا سایر جراحی‌های ارتوپدی را برای مدتی به تعویق بیندازد. دلیل این موضوع آن است که فشار خون بالا می‌تواند خطر سکته قلبی، سکته مغزی و خونریزی در حین عمل را افزایش دهد. پزشکان معمولاً ترجیح می‌دهند پیش از جراحی، فشار خون بیمار به محدوده ایمن برسد. این کار ممکن است با تنظیم داروها، تغییر رژیم غذایی، کاهش مصرف نمک و کنترل استرس انجام شود. وقتی فشار خون به سطح قابل قبولی برسد، جراحی معمولاً بدون مشکل خاصی انجام می‌شود و تیم بیهوشی نیز در طول عمل فشار خون بیمار را به‌طور مداوم کنترل می‌کند.

آیا بیماران دارای استنت قلبی می‌توانند جراحی پروستات انجام دهند؟

بیمارانی که در گذشته استنت قلبی دریافت کرده‌اند معمولاً می‌توانند جراحی پروستات انجام دهند، اما زمان جراحی و نحوه مدیریت داروهای رقیق‌کننده خون اهمیت زیادی دارد. بسیاری از این بیماران داروهایی مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل مصرف می‌کنند که خطر خونریزی را در حین جراحی افزایش می‌دهد. متخصص قلب و جراح اورولوژی با همکاری یکدیگر تصمیم می‌گیرند که آیا لازم است این داروها قبل از عمل موقتاً قطع شوند یا با داروی جایگزین ادامه پیدا کنند. همچنین فاصله زمانی از زمان گذاشتن استنت نیز مهم است؛ زیرا در ماه‌های اولیه پس از استنت‌گذاری، قطع داروها می‌تواند خطر لخته شدن داخل استنت را افزایش دهد. بنابراین ارزیابی دقیق قلبی پیش از جراحی در این بیماران اهمیت ویژه‌ای دارد.

آیا استرس قبل از جراحی می‌تواند باعث مشکلات قلبی شود؟

استرس و اضطراب قبل از جراحی می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و احساس تپش قلب شود، اما در اغلب افراد سالم این تغییرات موقتی هستند و مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند. با این حال، در افرادی که بیماری قلبی زمینه‌ای دارند، استرس شدید ممکن است فشار بیشتری بر قلب وارد کند. به همین دلیل پزشکان توصیه می‌کنند بیماران قبل از جراحی از روش‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق، خواب کافی و صحبت با پزشک درباره نگرانی‌های خود استفاده کنند. در برخی موارد نیز داروهای آرام‌بخش خفیف قبل از عمل تجویز می‌شود تا بیمار با آرامش بیشتری وارد اتاق عمل شود.

آیا چاقی می‌تواند خطر قلبی جراحی‌های ارتوپدی را افزایش دهد؟

چاقی یکی از عوامل مهمی است که می‌تواند خطرات قلبی و عروقی در زمان جراحی را افزایش دهد. افراد چاق بیشتر در معرض فشار خون بالا، دیابت، اختلالات چربی خون و بیماری عروق کرونر قرار دارند که همگی می‌توانند احتمال عوارض قلبی در حین یا پس از جراحی را بالا ببرند. علاوه بر این، چاقی می‌تواند باعث دشواری در بیهوشی و کاهش ظرفیت تنفسی شود. به همین دلیل پزشکان معمولاً قبل از جراحی‌های بزرگ ارتوپدی در بیماران چاق ارزیابی دقیق‌تری از وضعیت قلب و ریه انجام می‌دهند تا از ایمنی جراحی اطمینان حاصل شود.

آیا کم‌خونی قبل از جراحی می‌تواند به قلب فشار وارد کند؟

کم‌خونی می‌تواند باعث شود قلب برای رساندن اکسیژن کافی به بافت‌ها سخت‌تر کار کند و این موضوع در زمان جراحی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر میزان هموگلوبین خون پایین باشد، احتمال بروز خستگی قلب و کاهش اکسیژن‌رسانی افزایش می‌یابد. به همین دلیل پزشکان معمولاً قبل از جراحی آزمایش خون انجام می‌دهند و در صورت وجود کم‌خونی، ابتدا آن را درمان می‌کنند. این درمان ممکن است شامل مصرف مکمل آهن، ویتامین‌ها یا در موارد شدیدتر تزریق خون باشد. اصلاح کم‌خونی قبل از عمل می‌تواند خطرات قلبی را کاهش داده و روند بهبودی پس از جراحی را بهبود بخشد.

آیا در طول جراحی ضربان قلب بیمار به‌طور مداوم کنترل می‌شود؟

بله، در تمام جراحی‌های بزرگ ارتوپدی و اورولوژی ضربان قلب بیمار به‌طور مداوم توسط دستگاه‌های مانیتورینگ کنترل می‌شود. این دستگاه‌ها اطلاعاتی مانند ضربان قلب، فشار خون، سطح اکسیژن خون و ریتم قلب را در طول عمل نمایش می‌دهند. متخصص بیهوشی با مشاهده این اطلاعات می‌تواند هرگونه تغییر غیرطبیعی را سریعاً تشخیص دهد و اقدامات لازم را انجام دهد. این پایش مداوم یکی از مهم‌ترین عوامل ایمنی در جراحی‌های مدرن محسوب می‌شود و به کاهش خطر عوارض قلبی کمک می‌کند.

آیا درد شدید پس از جراحی می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب شود؟

درد شدید پس از جراحی می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب و فشار خون شود، زیرا بدن در واکنش به درد هورمون‌های استرس ترشح می‌کند. این وضعیت ممکن است به‌ویژه در بیماران قلبی اهمیت داشته باشد. به همین دلیل کنترل درد پس از عمل یکی از بخش‌های مهم مراقبت‌های بعد از جراحی است. پزشکان معمولاً از داروهای مسکن مناسب یا روش‌های کنترل درد مانند بلوک عصبی استفاده می‌کنند تا بیمار راحت‌تر باشد و فشار کمتری به قلب وارد شود.

آیا بی‌حرکتی طولانی پس از جراحی می‌تواند به قلب آسیب بزند؟

بی‌حرکتی طولانی پس از جراحی می‌تواند خطر تشکیل لخته خون در پاها را افزایش دهد و در صورت حرکت این لخته به سمت ریه‌ها، آمبولی ریه ایجاد شود که می‌تواند بر عملکرد قلب تأثیر بگذارد. برای جلوگیری از این مشکل، پزشکان توصیه می‌کنند بیماران در اولین زمان مناسب پس از جراحی شروع به حرکت تدریجی کنند. استفاده از جوراب‌های فشاری، دستگاه‌های ماساژ پا و داروهای رقیق‌کننده خون نیز از روش‌های رایج پیشگیری از لخته شدن خون است.

آیا مصرف کافئین قبل از جراحی می‌تواند روی قلب تأثیر بگذارد؟

مصرف زیاد کافئین قبل از جراحی ممکن است باعث افزایش ضربان قلب، بی‌قراری یا افزایش فشار خون شود. به همین دلیل بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند در روزهای نزدیک به جراحی مصرف قهوه، نوشابه‌های انرژی‌زا و سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار محدود شود. این کار به تثبیت وضعیت قلبی و کاهش احتمال بروز تپش قلب در زمان بیهوشی کمک می‌کند.

آیا مصرف داروهای گیاهی می‌تواند در زمان جراحی برای قلب مشکل ایجاد کند؟

برخی داروهای گیاهی ممکن است با داروهای بیهوشی یا داروهای قلبی تداخل داشته باشند و باعث تغییر فشار خون یا ضربان قلب شوند. به همین دلیل پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند بیماران قبل از جراحی مصرف مکمل‌های گیاهی مانند جینسنگ، سیر، جینکو بیلوبا یا سن‌جانز ورت را به پزشک اطلاع دهند. در برخی موارد ممکن است لازم باشد مصرف این مکمل‌ها چند روز یا چند هفته قبل از عمل قطع شود.

آیا کم‌آبی بدن قبل از جراحی می‌تواند بر عملکرد قلب اثر بگذارد؟

کم‌آبی بدن می‌تواند باعث کاهش حجم خون در گردش و افت فشار خون شود که در برخی شرایط ممکن است به قلب فشار وارد کند. به همین دلیل پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند بیماران در روزهای قبل از جراحی مایعات کافی مصرف کنند، مگر اینکه دستور خاصی برای محدودیت مایعات داشته باشند. البته در ساعات قبل از بیهوشی، ناشتا بودن ضروری است تا خطر استفراغ و مشکلات تنفسی در حین بیهوشی کاهش یابد.

آیا ضربان قلب نامنظم پس از جراحی طبیعی است؟

در برخی بیماران ممکن است پس از جراحی به‌طور موقت ضربان قلب نامنظم مشاهده شود. این وضعیت می‌تواند ناشی از استرس جراحی، درد، تغییرات الکترولیت‌ها، کم‌خونی یا کمبود اکسیژن باشد. در بیشتر موارد این تغییرات موقتی هستند و با درمان علت زمینه‌ای برطرف می‌شوند. با این حال اگر آریتمی شدید یا طولانی باشد، ممکن است نیاز به بررسی دقیق‌تر توسط متخصص قلب وجود داشته باشد.

آیا کمبود پتاسیم یا سدیم بعد از جراحی می‌تواند باعث آریتمی قلب شود؟

الکترولیت‌هایی مانند پتاسیم و سدیم نقش مهمی در تنظیم ضربان قلب دارند و هرگونه عدم تعادل در آنها می‌تواند باعث ایجاد آریتمی شود. پس از جراحی، به دلیل تغییرات مایعات بدن یا مصرف برخی داروها ممکن است سطح این مواد تغییر کند. به همین دلیل در بسیاری از بیماران آزمایش خون انجام می‌شود تا سطح الکترولیت‌ها بررسی و در صورت نیاز اصلاح شود.

آیا مصرف سیگار قبل از جراحی می‌تواند خطر قلبی را افزایش دهد؟

سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل خطر بیماری‌های قلبی و عروقی است و می‌تواند در زمان جراحی نیز خطرات قابل توجهی ایجاد کند. نیکوتین باعث افزایش ضربان قلب و فشار خون می‌شود و مونوکسیدکربن موجود در دود سیگار توانایی خون در حمل اکسیژن را کاهش می‌دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود بیماران حداقل چند هفته قبل از جراحی سیگار را ترک کنند تا عملکرد قلب و ریه بهبود یابد.

آیا مصرف داروهای ضداضطراب قبل از جراحی برای قلب مفید است؟

در برخی موارد پزشکان برای کاهش استرس و اضطراب بیمار قبل از جراحی داروهای آرام‌بخش خفیف تجویز می‌کنند. کاهش اضطراب می‌تواند به کاهش ضربان قلب و فشار خون کمک کند و شرایط پایدارتر برای شروع بیهوشی ایجاد کند. البته این داروها باید فقط تحت نظر پزشک مصرف شوند تا از تداخل با داروهای بیهوشی جلوگیری شود.

آیا سرگیجه پس از جراحی می‌تواند نشانه مشکل قلبی باشد؟

سرگیجه پس از جراحی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنای مشکل قلبی نیست. افت فشار خون، کم‌خونی، کم‌آبی بدن یا اثرات داروهای بیهوشی از جمله علل شایع سرگیجه بعد از عمل هستند. با این حال اگر سرگیجه با تپش قلب شدید، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه باشد، باید حتماً توسط پزشک بررسی شود تا احتمال مشکلات قلبی رد شود.

آیا مانیتورینگ قلب بعد از جراحی در بخش ریکاوری انجام می‌شود؟

پس از پایان جراحی، بیمار معمولاً به بخش ریکاوری منتقل می‌شود و در آنجا علائم حیاتی از جمله ضربان قلب، فشار خون و سطح اکسیژن به‌طور مداوم پایش می‌شود. این مرحله اهمیت زیادی دارد زیرا بسیاری از تغییرات فیزیولوژیک بدن در ساعات اولیه پس از بیهوشی رخ می‌دهند. پایش دقیق در این مرحله به تیم پزشکی کمک می‌کند در صورت بروز هرگونه مشکل، به سرعت اقدام کنند.

آیا کمبود اکسیژن پس از جراحی می‌تواند به قلب آسیب بزند؟

کاهش سطح اکسیژن خون می‌تواند باعث شود قلب برای تأمین اکسیژن بافت‌ها سخت‌تر کار کند و در بیماران قلبی این وضعیت می‌تواند خطرناک باشد. به همین دلیل پس از جراحی سطح اکسیژن خون با دستگاه پالس اکسیمتر کنترل می‌شود و در صورت نیاز اکسیژن اضافی به بیمار داده می‌شود. این اقدام ساده نقش مهمی در حفظ ایمنی قلب پس از جراحی دارد.

آیا بازگشت سریع به فعالیت پس از جراحی برای قلب خطرناک است؟

بازگشت به فعالیت‌های روزمره پس از جراحی باید به‌صورت تدریجی انجام شود. شروع زودهنگام حرکت سبک معمولاً مفید است زیرا از تشکیل لخته خون جلوگیری می‌کند، اما فعالیت شدید در روزهای اولیه ممکن است فشار زیادی به بدن وارد کند. پزشک با توجه به نوع جراحی و وضعیت قلبی بیمار برنامه مناسب فعالیت و توانبخشی را توصیه می‌کند.