اکو ازوفاژیال (TEE) چیست، چگونه انجام می‌شود و چه زمانی لازم است

🩺 اکوکاردیوگرافی از طریق مری (Transesophageal Echocardiography) که به اختصار TEE نامیده می‌شود، یک روش تصویربرداری پیشرفته از قلب است که در آن از یک پروب (Probe – لوله باریک و انعطاف‌پذیر) مخصوص استفاده می‌شود. این لوله که در انتهای آن یک حسگر سونوگرافی کوچک قرار دارد، از دهان بیمار وارد مری شده و دقیقاً در پشت قلب قرار می‌گیرد تا تصاویری با وضوح خیره‌کننده تهیه کند.

🔍 دلیل اصلی انجام این تست این است که در اکوی معمولی روی قفسه سینه، امواج صوتی باید از میان پوست، چربی، دنده‌ها و ریه‌ها عبور کنند که باعث افت کیفیت تصویر می‌شود. اما مری دقیقاً در مجاورت پشت قلب قرار دارد و هیچ مانعی بین پروب و قلب نیست؛ به همین دلیل، TEE به پزشک اجازه می‌دهد جزئی‌ترین ساختارهای قلبی را که در اکوی معمولی پنهان می‌مانند، با دقت میکروسکوپی تماشا کند.

💓 یکی از حیاتی‌ترین کاربردهای TEE، بررسی وجود لخته خون در دهلیز چپ، به ویژه در گوشک دهلیز (Left Atrial Appendage) است. این لخته‌ها معمولاً در بیماران مبتلا به آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی تشکیل می‌شوند و در اکوی معمولی قابل رویت نیستند. شناسایی این لخته‌ها پیش از انجام اقداماتی نظیر شوک قلبی یا جراحی، برای جلوگیری از سکته مغزی حیاتی است.

🛡️ تشخیص عفونت دریچه‌های قلب یا اندوکاردیت (Endocarditis – التهاب عفونی لایه داخلی و دریچه‌های قلب) بدون TEE عملاً ناقص است. این تست می‌تواند توده‌های کوچک عفونی به نام “وجتاسیون” را که روی دریچه‌ها می‌لرزند شناسایی کند. همچنین برای بررسی دقیق میزان تخریب دریچه و وجود آبسه‌های مخفی در بافت قلب، TEE استاندارد طلایی تشخیصی محسوب می‌شود.

📏 بررسی دقیق دریچه‌های مصنوعی و دریچه‌های طبیعی پیش از جراحی‌های اصلاحی، از دیگر وظایف این تست است. جراح قلب با استفاده از تصاویر سه‌بعدی که دستگاه‌های جدید TEE ارائه می‌دهند، می‌تواند اندازه دقیق سوراخ‌ها یا میزان نشتی دریچه‌ها را ببیند و نقشه دقیق عمل جراحی را پیش از باز کردن قفسه سینه طراحی کند.

🔪 در موارد اورژانسی مانند شک به پارگی لایه داخلی رگ بزرگ قلب یا دیسکسیون آئورت (Aortic Dissection)، تست TEE سریع‌ترین و دقیق‌ترین راه برای نجات جان بیمار است. چون آئورت دقیقاً از کنار مری عبور می‌کند، پزشک می‌تواند بلافاصله محل پارگی را پیدا کرده و بیمار را برای جراحی اضطراری آماده کند؛ اتفاقی که در سایر تست‌ها زمان زیادی می‌برد.

🌬️ برای انجام این تست، بیمار باید حداقل ۶ ساعت ناشتا باشد تا معده کاملاً خالی بماند و خطر ورود محتویات معده به ریه به حداقل برسد. همچنین دندان‌های مصنوعی یا متحرک باید خارج شوند. پزشک پیش از شروع، انتهای گلو را با اسپری لیدوکائین بی‌حس می‌کند تا عبور لوله باعث ایجاد حس ناخوشایند یا حالت تهوع نشود.

😴 در اکثر موارد، تست TEE با استفاده از آرام‌بخش‌های وریدی (Sedation) انجام می‌شود. بیمار در طول تست به خواب عمیق و کوتاهی می‌رود و هیچ دردی را حس نمی‌کند. در تمام مدت انجام آزمایش که معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد، علائم حیاتی بیمار شامل فشار خون، ضربان قلب و سطح اکسیژن توسط تیم پزشکی به طور مداوم پایش می‌شود.

📉 وجود سوراخ‌های قلبی مانند PFO یا ASD (سوراخ‌های بین دهلیزی) با استفاده از TEE و تزریق همزمان حباب (Bubble Study) با دقتی نزدیک به ۱۰۰ درصد تشخیص داده می‌شود. در اکوی معمولی ممکن است جریان‌های خونی بسیار ظریف از لای این سوراخ‌ها دیده نشود، اما وضوح بالای TEE اجازه می‌دهد حتی کوچک‌ترین منافذ میکروسکوپی نیز ردیابی شوند.

📸 در اتاق عمل، TEE به عنوان “چشم جراح” عمل می‌کند. در طول جراحی‌های قلب باز یا تعویض دریچه از طریق کاتتر (TAVI)، پروب TEE در مری بیمار باقی می‌ماند تا تیم جراحی بلافاصله پس از نصب دریچه جدید، عملکرد آن را بررسی کنند و مطمئن شوند که هیچ نشتی یا مشکلی در پمپاژ قلب وجود ندارد.

🔬 ابزارهای جدید TEE قابلیت تصویربرداری سه‌بعدی زنده (Live 3D) را دارند. این تصاویر مانند یک فیلم سینمایی واقعی، قلب را از داخل نشان می‌دهند و به پزشک اجازه می‌دهند دریچه‌ها را از زوایایی ببینند که در گذشته فقط در هنگام کالبدشکافی یا جراحی باز قابل مشاهده بود. این پیشرفت باعث شده که دقت جراحی‌های ترمیمی قلب به شدت افزایش یابد.

💊 پس از اتمام تست، بیمار به اتاق ریکاوری منتقل می‌شود تا اثر داروهای آرام‌بخش کاملاً از بین برود. به دلیل بی‌حسی گلو، بیمار تا ۱ یا ۲ ساعت نباید چیزی بنوشد یا بخورد، زیرا ممکن است غذا به اشتباه وارد مجاری تنفسی شود. احساس گلو‌درد خفیف یا گرفتگی صدا برای یک یا دو روز پس از تست کاملاً طبیعی و گذرا است.

🩹 خطرات این تست بسیار ناچیز است. آسیب به مری یا خونریزی در کمتر از یک در هزار مورد رخ می‌دهد. با این حال، در افرادی که سابقه بیماری‌های شدید مری، سرطان مری یا خونریزی‌های اخیر گوارشی دارند، این تست نباید انجام شود و پزشک از روش‌های جایگزین مانند سی‌تی‌اسکن قلب استفاده می‌کند.

🏗️ تکنولوژی TEE در بیماران با وزن بالا که اکوی معمولی در آن‌ها کیفیت پایینی دارد، بسیار گره‌گشا است. در این افراد، لایه‌های چربی اجازه عبور امواج سونوگرافی را نمی‌دهند، اما در TEE چون فاصله پروب تا قلب تنها چند میلی‌متر است، چربی‌های بدن هیچ تأثیری بر کیفیت و شفافیت تصاویر ندارند.

✨ در نهایت، اکوی مری یک ابزار تشخیصی بی‌بدیل است که ابهامات موجود در اکوهای معمولی را برطرف می‌کند. این تست با ارائه تصاویری شفاف و دقیق، نقشی حیاتی در تشخیص لخته‌ها، عفونت‌ها و نقص‌های ساختاری قلب ایفا کرده و به پزشکان اجازه می‌دهد بهترین و ایمن‌ترین مسیر درمانی را برای بیماران خود انتخاب کنند.