استنت‌گذاری یا بستن مجرای شریانی باز (PDA Stenting/Closure) چیست و چگونه انجام می‌شود

🫧 PDA Stenting / Closure به روش‌های کم‌تهاجمی گفته می‌شود که برای درمان بازماندن مجرای شریانی (Patent Ductus Arteriosus – PDA) استفاده می‌شوند؛ وضعیتی که در آن مجرای طبیعی بین آئورت و شریان ریوی پس از تولد بسته نمی‌شود. این مجرا در دوران جنینی ضروری است، اما پس از تولد باید بسته شود. اگر باز بماند، خون به‌طور غیرطبیعی بین دو رگ جریان پیدا می‌کند و می‌تواند باعث مشکلات قلبی–ریوی شود.

🫀 PDA در نوزادان نارس شایع‌تر است، اما در نوزادان رسیده و حتی بزرگسالان نیز دیده می‌شود. شدت علائم به اندازه مجرا بستگی دارد. PDA کوچک ممکن است بدون علامت باشد، اما PDA بزرگ می‌تواند باعث تنگی نفس، تعریق زیاد، اختلال رشد، عفونت‌های مکرر ریه و حتی نارسایی قلبی شود. درمان به اندازه و اثرات همودینامیک PDA بستگی دارد.

🧭 بستن PDA با دستگاه (Device Closure) روش استاندارد درمان در کودکان و بزرگسالان است. در این روش، پزشک از طریق ورید فمورال وارد قلب می‌شود و وسیله‌ای کوچک شبیه چتر یا پلاگ (Plug: وسیله مسدودکننده) را در مجرا قرار می‌دهد. این وسیله مجرا را از داخل می‌بندد و جریان غیرطبیعی خون را متوقف می‌کند.

🔍 برای هدایت دقیق این روش، از فلوروسکوپی و اکوکاردیوگرافی استفاده می‌شود. این تصاویر به پزشک کمک می‌کنند اندازه PDA، شکل آن و بهترین نوع وسیله برای بستن آن را تعیین کنند. دقت تصویربرداری نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.

🛠️ وسایل مورد استفاده برای بستن PDA معمولاً از جنس نیتینول (Nitinol: آلیاژ حافظه‌دار) هستند و طراحی آن‌ها به‌گونه‌ای است که پس از قرارگیری، به‌طور ایمن در مجرا ثابت می‌شوند. با گذشت زمان، بافت طبیعی بدن روی وسیله رشد می‌کند و مجرا کاملاً بسته می‌شود.

🧬 در نوزادان بسیار کوچک یا نارس، PDA ممکن است آن‌قدر بزرگ باشد که بستن آن با دستگاه دشوار باشد. در این موارد، پزشکان ابتدا از داروهایی مانند ایندومتاسین یا ایبوپروفن برای کمک به بسته شدن مجرا استفاده می‌کنند. اگر دارو مؤثر نباشد، روش‌های کاتتری یا جراحی مطرح می‌شود.

🩺 PDA Stenting برخلاف بستن PDA، برای باز نگه‌داشتن مجرا استفاده می‌شود. این روش در نوزادان با بیماری‌های مادرزادی پیچیده قلبی انجام می‌شود؛ جایی که PDA برای زنده ماندن ضروری است. در این شرایط، پزشک یک استنت کوچک داخل PDA قرار می‌دهد تا جریان خون حیاتی به ریه‌ها یا بدن حفظ شود.

🫁 PDA Stenting معمولاً در نوزادانی انجام می‌شود که نیاز به «پل موقت» دارند تا زمانی که بتوانند جراحی قطعی انجام دهند. این روش جریان خون را پایدار می‌کند و به رشد و بهبود وضعیت عمومی نوزاد کمک می‌کند تا برای جراحی اصلی آماده شود.

📈 بستن PDA با دستگاه یک روش بسیار موفق است و میزان موفقیت آن بیش از ۹۵ درصد گزارش شده است. بیشتر بیماران پس از عمل به‌سرعت بهبود می‌یابند و علائمشان برطرف می‌شود. این روش جایگزین جراحی باز شده و عوارض بسیار کمتری دارد.

🧪 قبل از انجام PDA Closure، بیمار باید تحت اکوکاردیوگرافی دقیق قرار گیرد. این بررسی اندازه PDA، جهت جریان خون و اثر آن بر قلب و ریه‌ها را مشخص می‌کند. در برخی موارد، CT یا MRI نیز برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر استفاده می‌شود.

🩻 در طول عمل، پزشک ممکن است از چندین زاویه تصویربرداری استفاده کند تا مطمئن شود وسیله در جای مناسب قرار گرفته است. پس از قرارگیری، جریان خون غیرطبیعی بلافاصله کاهش می‌یابد و قلب فشار کمتری تحمل می‌کند.

🧠 یکی از مزایای مهم PDA Closure این است که نیاز به بستری طولانی ندارد. بیشتر بیماران ظرف ۲۴ ساعت مرخص می‌شوند و می‌توانند به فعالیت‌های معمول خود بازگردند. این موضوع برای کودکان و خانواده‌ها بسیار مهم است.

🫂 پس از بستن PDA، بیمار باید برای مدتی تحت پیگیری باشد تا مطمئن شود وسیله در جای خود ثابت مانده و هیچ نشت باقی‌مانده‌ای وجود ندارد. اکوهای دوره‌ای معمولاً کافی هستند و نیازی به روش‌های تهاجمی نیست.

🌡️ عوارض PDA Closure نادر هستند، اما ممکن است شامل جابه‌جایی وسیله، نشت خفیف باقی‌مانده یا آسیب به رگ‌ها باشند. با این حال، در مراکز باتجربه احتمال این عوارض بسیار پایین است و بیشتر بیماران بدون مشکل خاصی بهبود می‌یابند.

🧭 در مقابل، PDA Stenting نیازمند پیگیری دقیق‌تر است، زیرا استنت باید باز بماند و ممکن است با رشد کودک نیاز به تعویض یا جراحی تکمیلی داشته باشد. این روش بخشی از مدیریت پیچیده بیماری‌های مادرزادی است.

🧘 بسیاری از والدین پس از بستن PDA احساس آرامش بیشتری دارند، زیرا می‌دانند مشکل قلبی کودکشان بدون جراحی سنگین برطرف شده است. این احساس امنیت و کاهش نگرانی بخش مهمی از موفقیت درمان است.

🫀 PDA Closure یکی از موفق‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین درمان‌های بیماری‌های مادرزادی قلب است. این روش با بستن یک مجرای کوچک اما مهم، از فشار اضافی بر قلب و ریه‌ها جلوگیری می‌کند و به کودک کمک می‌کند رشد طبیعی‌تری داشته باشد.

🌈 در مجموع، PDA Stenting / Closure دو رویکرد متفاوت برای مدیریت PDA هستند: یکی برای بستن مجرا و اصلاح جریان خون، و دیگری برای باز نگه‌داشتن آن در شرایط خاص. هر دو روش نقش حیاتی در درمان بیماری‌های مادرزادی قلب دارند و با کمترین تهاجم، بیشترین اثر را ایجاد می‌کنند.