کسر جهشی قلب (EF) چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و عدد نرمال آن چقدر است

۱) EF چیست؟

EF یا Ejection Fraction یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد سیستولی بطن چپ است. این عدد نشان می‌دهد چه درصدی از خون موجود در بطن چپ در هر ضربان قلب به بیرون پمپ می‌شود. به‌عبارت ساده، EF میزان «قدرت پمپاژ» قلب را نشان می‌دهد و یکی از اولین چیزهایی است که در اکوکاردیوگرافی بررسی می‌شود.

۲) EF چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

در اکوکاردیوگرافی، EF معمولاً با روش سیمپسون (Simpson’s Biplane) محاسبه می‌شود. در این روش، حجم بطن چپ در پایان دیاستول و پایان سیستول اندازه‌گیری شده و درصد خروج خون محاسبه می‌شود. این روش دقیق‌ترین و استانداردترین روش اندازه‌گیری EF در اکو است.

۳) EF طبیعی چقدر است؟

مقدار طبیعی EF معمولاً بین ۵۵ تا ۷۰ درصد است. EF بالاتر از ۷۰ درصد همیشه نشانهٔ عملکرد بهتر نیست و گاهی می‌تواند در شرایطی مثل کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا تاکی‌کاردیا دیده شود. EF کمتر از ۵۰ درصد معمولاً نشانهٔ اختلال عملکرد سیستولی است.

۴) EF پایین چه معنایی دارد؟

کاهش EF نشان‌دهندهٔ ضعف در قدرت پمپاژ بطن چپ است. این وضعیت می‌تواند ناشی از بیماری‌های مختلفی مانند سکتهٔ قلبی، کاردیومیوپاتی دیلاته، فشار خون کنترل‌نشده، بیماری‌های دریچه‌ای یا مصرف برخی داروهای شیمی‌درمانی باشد. EF پایین معمولاً با علائمی مثل تنگی نفس، خستگی و ورم پا همراه است.

۵) EF همیشه تصویر کامل نمی‌دهد

با وجود اهمیت EF، این شاخص همیشه تمام حقیقت را نشان نمی‌دهد. در برخی بیماران—به‌ویژه مبتلایان به HFpEF—EF طبیعی است اما بیمار همچنان علائم نارسایی قلبی دارد. در این موارد، مشکل در «شل‌شدن» بطن چپ است نه در «پمپاژ» آن. بنابراین EF تنها بخشی از ارزیابی عملکرد قلب است.

۶) نقش EF در تشخیص و درمان

EF نقش کلیدی در تصمیم‌گیری درمانی دارد. بسیاری از داروهای نارسایی قلبی مانند بتابلوکرها، ACEI/ARB و ARNI بر اساس EF تجویز می‌شوند. همچنین EF تعیین می‌کند که آیا بیمار نیاز به دستگاه‌هایی مثل ICD یا CRT دارد یا خیر. بنابراین EF یک شاخص حیاتی در مدیریت بیماران قلبی است.

۷) تغییرات EF در طول زمان

EF یک عدد ثابت نیست و می‌تواند در طول زمان تغییر کند. در برخی بیماران، EF با درمان مناسب بهبود می‌یابد، به‌خصوص در مواردی مثل کاردیومیوپاتی ناشی از الکل، تاکی‌کاردیا کاردیومیوپاتی یا نارسایی قلبی ناشی از فشار خون بالا. در مقابل، در برخی بیماری‌ها مانند آمیلوئیدوز یا DCM پیشرفته، EF ممکن است به‌تدریج کاهش یابد.

۸) EF و ارتباط آن با علائم بیمار

جالب است بدانیم که شدت علائم همیشه با EF هم‌خوانی ندارد. برخی بیماران با EF بسیار پایین (مثلاً ۲۰٪) ممکن است علائم کمی داشته باشند، در حالی که برخی بیماران با EF طبیعی ممکن است تنگی نفس شدید داشته باشند. بنابراین ارزیابی بیمار باید بر اساس مجموعهٔ علائم، معاینه و یافته‌های اکو انجام شود.

۹) EF و نقش آن در پیش‌آگهی

EF یکی از قوی‌ترین شاخص‌های پیش‌آگهی در بیماران قلبی است. EF پایین با افزایش خطر بستری، مرگ‌ومیر و آریتمی‌های خطرناک همراه است. به همین دلیل، پایش منظم EF در بیماران پرخطر—مثل بیماران شیمی‌درمانی، بیماران دریچه‌ای و بیماران با سابقهٔ سکتهٔ قلبی—اهمیت زیادی دارد.

۱۰) EF در کنار شاخص‌های جدیدتر

امروزه EF تنها معیار ارزیابی عملکرد بطن چپ نیست. شاخص‌هایی مانند GLS (استرین طولی سراسری) می‌توانند اختلال عملکرد را قبل از کاهش EF نشان دهند. بنابراین ترکیب EF با استرین، داپلر بافتی و ارزیابی دیاستولی، تصویر کامل‌تری از وضعیت قلب ارائه می‌دهد.