فنرگذاری مجرای شریانی چیست، چگونه انجام می‌شود و چه زمانی لازم است

🫀 فنرگذاری مجرای شریانی روشی کم‌تهاجمی برای بستن «مجرای شریانی باز» یا PDA (Patent Ductus Arteriosus: بازماندن مجرای بین آئورت و شریان ریوی) است؛ مجرایی که باید بعد از تولد بسته شود اما در برخی نوزادان، به‌ویژه نوزادان نارس، باز باقی می‌ماند و باعث جریان غیرطبیعی خون بین دو رگ اصلی قلب می‌شود.

🧩 در این روش، پزشک از طریق یک کاتتر باریک که از رگ کشاله ران وارد می‌شود، به مجرای شریانی دسترسی پیدا می‌کند. سپس یک فنر کوچک یا کویل فلزی درون مجرا قرار می‌دهد تا مسیر را مسدود کند و جریان خون غیرطبیعی را متوقف سازد.

🌀 فنر مورد استفاده معمولاً از جنس فلزات زیست‌سازگار مانند نیتینول (Nitinol: آلیاژ حافظه‌دار) ساخته می‌شود. این فنر پس از رها شدن در محل، باز می‌شود و با ایجاد یک سد مکانیکی، مجرا را به‌طور کامل می‌بندد.

🩺 باز بودن مجرای شریانی می‌تواند باعث افزایش جریان خون به ریه‌ها، بزرگ‌شدن قلب و علائمی مانند تنگی نفس، تعریق زیاد و اختلال رشد شود. فنرگذاری با بستن این مسیر، فشار روی قلب و ریه‌ها را کاهش می‌دهد و علائم به‌تدریج برطرف می‌شوند.

🛠️ اندازه و نوع فنر بر اساس قطر و طول مجرای شریانی انتخاب می‌شود. پزشک با کمک آنژیوگرافی و تصویربرداری دقیق، بهترین سایز را تعیین می‌کند تا فنر به‌طور کامل در محل ثابت شود و خطر جابه‌جایی نداشته باشد.

📡 در طول عمل، پزشک از تصویربرداری زنده (فلوروسکوپی) برای هدایت کاتتر و بررسی موقعیت دقیق فنر استفاده می‌کند. این کار دقت عمل را بالا می‌برد و احتمال عوارض را کاهش می‌دهد.

🧬 پس از قرارگیری فنر، بدن به‌تدریج بافت فیبروتیک در اطراف آن ایجاد می‌کند و مجرا کاملاً بسته می‌شود. این روند طی چند هفته کامل می‌شود و جریان خون به حالت طبیعی برمی‌گردد.

🫂 این روش معمولاً بدون بیهوشی عمومی و با بی‌حسی موضعی یا آرام‌بخشی انجام می‌شود. به همین دلیل برای نوزادان و کودکان گزینه‌ای بسیار ایمن و قابل‌تحمل است.

🏥 دوران بستری پس از فنرگذاری کوتاه است و بسیاری از بیماران همان روز یا روز بعد مرخص می‌شوند. درد و ناراحتی محل ورود کاتتر نیز معمولاً خفیف و گذراست.

🔍 پس از عمل، اکوکاردیوگرافی برای بررسی بسته‌شدن کامل مجرا انجام می‌شود. در بیشتر موارد، جریان باقیمانده بسیار ناچیز است و طی چند هفته کاملاً از بین می‌رود.

🛡️ فنرگذاری نسبت به جراحی باز مزایای زیادی دارد؛ از جمله عدم نیاز به برش قفسه سینه، کاهش خطر عفونت، بهبود سریع‌تر و نتایج پایدار. به همین دلیل امروزه روش انتخابی برای بستن PDA محسوب می‌شود.

📈 میزان موفقیت این روش بسیار بالا است و در بیش از ۹۵٪ بیماران، مجرا به‌طور کامل بسته می‌شود. این موفقیت بالا باعث شده فنرگذاری به استاندارد درمانی در بسیاری از مراکز تبدیل شود.

🧘 پس از بستن PDA، علائم قلبی‌ریوی به‌تدریج کاهش می‌یابد و کودک می‌تواند رشد طبیعی‌تری داشته باشد. این موضوع به‌ویژه در نوزادان نارس اهمیت زیادی دارد.

🌐 فنرگذاری مجرای شریانی در سراسر جهان به‌عنوان یک روش ایمن، مؤثر و کم‌تهاجمی شناخته می‌شود. پیشرفت در طراحی فنرها و تجهیزات کاتتری باعث شده این روش حتی برای مجراهای بزرگ‌تر نیز قابل‌استفاده باشد.

🫁 بستن PDA از آسیب‌های بلندمدت مانند فشار خون ریوی، نارسایی قلبی و عفونت‌های قلبی جلوگیری می‌کند. بنابراین تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد.

🌱 فنرگذاری مجرای شریانی نمونه‌ای از پیشرفت‌های مهم قلب کودکان است که با کمترین تهاجم، جریان خون را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند و آینده‌ای سالم‌تر برای کودک فراهم می‌کند.