حرکت دیواره قلب چیست، چگونه بررسی میشود و چه اختلالاتی ممکن است دیده شود
حرکت دیواره
🫀 حرکت دیواره (Wall Motion) در اصطلاح پزشکی به نحوه انقباض و حرکت عضلات دیوارههای بطن قلب در هر ضربان گفته میشود. در یک قلب سالم، تمام بخشهای دیواره باید به صورت هماهنگ و یکنواخت به سمت مرکز جمع شوند تا خون را با قدرت به بیرون پمپاژ کنند. بررسی این حرکات، آینهای تمامنما از سلامت خونرسانی رگهای کرونری و قدرت عضلانی قلب است.
🌊 زمانی که تمام نقاط دیواره به درستی و با قدرت کافی منقبض میشوند، پزشک در گزارش اکو از واژه نرمال (Normokinesia) استفاده میکند. این یعنی عضله قلب در آن ناحیه خاص، اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت کرده و هیچگونه آسیب یا بافت مردهای ندارد. هماهنگی این حرکات ضامن حفظ کسر تخلیه قلب یا همان توان پمپاژ در محدوده طبیعی است.
🏠 اگر بخشی از دیواره قلب ضعیفتر از بقیه بخشها حرکت کند، اصطلاح هایپوکینزی (Hypokinesia) به کار میرود. این وضعیت معمولاً نشاندهنده کمخونی موضعی (Ischemia) است؛ یعنی رگی که به آن بخش خونرسانی میکند، دچار گرفتگی شده و اکسیژن کافی به عضله نمیرسد. این یک زنگ خطر جدی است که نشان میدهد آن قسمت از قلب در معرض خطر سکته قرار دارد.
🧱 در مواردی که قسمتی از دیواره قلب هیچ حرکتی نداشته باشد، به آن آکینزی (Akinesia) میگویند. این حالت اغلب به معنای آن است که در گذشته سکته قلبی (Infarction) در آن ناحیه رخ داده و بافت زنده عضله جای خود را به بافت مرده یا اسکار داده است. بخش آکینتیک نه تنها در پمپاژ شرکت نمیکند، بلکه بار کاری بخشهای سالم قلب را نیز افزایش میدهد.
🌬️ خطرناکترین نوع اختلال حرکتی، حرکت معکوس یا دیسکینزی (Dyskinesia) است. در این وضعیت، در حالی که بقیه قلب منقبض میشود تا خون را خارج کند، بخش آسیبدیده به جای جمع شدن، به سمت بیرون برجسته میشود. این حرکت ناهماهنگ باعث هدر رفتن انرژی پمپاژ شده و در درازمدت میتواند منجر به نازک شدن دیواره و ایجاد آنوریسم یا همان برآمدگی بادکنکی در دیواره قلب شود.
💓 برای بررسی دقیق حرکت دیواره، پزشکان بطن چپ را به ۱۶ یا ۱۷ قطعه (Segment) استاندارد تقسیم میکنند. هر قطعه توسط شاخه مشخصی از رگهای اصلی قلب تغذیه میشود. با مشاهده اینکه کدام قطعه دچار اختلال حرکت شده است، متخصص قلب میتواند با دقت بالایی حدس بزند که کدام رگ کرونری بیمار دچار گرفتگی یا انسداد شده است.
🩺 ابزار اصلی بررسی این حرکات، اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) است. پزشک در حین اکو، ضخیم شدن دیوارهها را در زمان انقباض بررسی میکند. یک دیواره سالم در زمان انقباض باید ضخیمتر شود؛ اگر دیوارهای حرکت کند اما ضخیم نشود، نشاندهنده این است که آن بخش از قلب با وجود حرکت ظاهری، کارایی واقعی در پمپاژ خون ندارد.
🔍 گاهی اوقات اختلال حرکت دیواره در حالت استراحت مشخص نیست و فقط در زمان استرس یا فعالیت ظاهر میشود. در این موارد از اکوی استرس (Stress Echo) استفاده میشود. اگر دیوارهای که در استراحت خوب حرکت میکرد، با بالا رفتن ضربان قلب دچار ضعف حرکت شود، ثابت میشود که رگهای تغذیهکننده آن بخش در هنگام نیاز شدید به اکسیژن، کارایی لازم را ندارند.
📉 کسر تخلیه قلب (EF) مستقیماً با مجموع حرکت تمام دیوارهها در ارتباط است. اگر وسعت نواحی دچار اختلال حرکت (Wall Motion Abnormality) زیاد باشد، عدد ایاف افت میکند. این موضوع باعث بروز علائم نارسایی قلبی مثل تنگی نفس و خستگی میشود، زیرا قلب دیگر نمیتواند با تمام توان خود خون را به اندامهای دور و نزدیک برساند.
💊 برخی از اختلالات حرکتی دیواره قابل بازگشت هستند. برای مثال، در وضعیت “عضله خوابرفته” (Hibernating Myocardium)، عضله قلب به دلیل کاهش مزمن جریان خون، برای زنده ماندن حرکت خود را متوقف میکند. اگر با روشهایی مثل فنر زدن (Stent) یا جراحی بایپاس، خونرسانی دوباره برقرار شود، این دیوارهها ممکن است پس از مدتی دوباره حرکت طبیعی خود را آغاز کنند.
🩹 دیواره بین دو بطن که سپتوم (Septum) نام دارد، حرکت بسیار ظریف و خاصی دارد. جراحیهای قبلی قلب یا برخی اختلالات الکتریکی مثل بلوک شاخهای چپ (LBBB) میتواند باعث حرکت غیرطبیعی و لرزشی این دیواره شود که به آن حرکت پارادوکسیکال میگویند. این لزوماً به معنی سکته نیست و پزشک باید آن را از بیماریهای عروقی تشخیص دهد.
🏗️ تکنولوژیهای جدیدتر مثل تصویربرداری استرین (Strain Imaging) به پزشکان اجازه میدهد حرکت دیواره را در سطح میکروسکوپی و بسیار دقیقتر بررسی کنند. این روش میتواند اختلالات بسیار جزئی را که با چشم غیرمسلح در اکوی معمولی دیده نمیشود، تشخیص دهد و به ویژه در بیماران تحت شیمیدرمانی برای پایش سلامت قلب بسیار کاربرد دارد.
🔍 در گزارشهای اکو، به هر قطعه از دیواره یک امتیاز (Score) داده میشود. امتیاز ۱ برای حرکت نرمال و امتیاز ۴ برای دیسکینزی است. مجموع این امتیازها که به آن شاخص نمره حرکت دیواره (WMSI) میگویند، یکی از دقیقترین فاکتورها برای پیشبینی آینده سلامت قلب بیمار و احتمال بروز عوارض بعدی پس از سکته قلبی است.
🎈 وضعیت لایههای مختلف دیواره نیز اهمیت دارد. عضله قلب از لایههای مختلفی تشکیل شده است. گاهی آسیب فقط لایه داخلی (Subendocardial) را درگیر میکند که باعث هایپوکینزی خفیف میشود، اما آسیبهای تمامضخامت (Transmural) معمولاً منجر به آکینزی کامل شده و خطر ایجاد لخته خون در داخل حفره قلب را به همراه دارند.
✨ در نهایت، پایش حرکت دیواره قلب یکی از مهمترین راهها برای ارزیابی اثربخشی درمانهای قلبی است. بازگشت حرکت به یک ناحیه ضعیف، بهترین خبر برای بیمار و پزشک است و نشان میدهد که قلب در حال بازسازی و بازیابی قدرت خود است. انجام منظم اکوکاردیوگرافی در افراد با سابقه بیماری عروقی، ضامن تشخیص زودهنگام هرگونه تغییر در این حرکات حیاتی است.
