ترانسپوزیشن عروق بزرگ چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

🫧 ترانسپوزیشن عروق بزرگ یا TGA یک بیماری مادرزادی قلب است که در آن محل دو رگ اصلی خروجی قلب—آئورت و شریان ریوی—با یکدیگر جابه‌جا شده‌اند. در حالت طبیعی، آئورت خون پر‌اکسیژن را به بدن می‌برد و شریان ریوی خون کم‌اکسیژن را به ریه‌ها می‌فرستد، اما در TGA این مسیرها برعکس می‌شوند و همین موضوع باعث اختلال شدید در اکسیژن‌رسانی می‌شود.

🫀 در این وضعیت، دو چرخه خون کاملاً از هم جدا می‌شوند: خون کم‌اکسیژن دوباره به بدن برمی‌گردد و خون پر‌اکسیژن دوباره به ریه‌ها می‌رود. این جدایی باعث می‌شود نوزاد بلافاصله پس از تولد دچار کبودی شدید شود، زیرا اکسیژن کافی به اندام‌ها نمی‌رسد. بدون مداخله سریع، این وضعیت می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.

👶 TGA معمولاً بلافاصله پس از تولد خود را نشان می‌دهد. نوزاد ممکن است پوست آبی‌رنگ، تنفس سریع، بی‌قراری یا ضعف داشته باشد. شدت علائم بستگی به وجود یا عدم وجود ارتباط‌های کوچک بین حفره‌های قلب مانند ASD، VSD یا PDA دارد که اجازه مخلوط شدن خون را می‌دهند.

🧬 علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، دیابت مادر، مصرف برخی داروها یا عفونت‌های دوران بارداری می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. با این حال، در بسیاری از موارد هیچ علت مشخصی یافت نمی‌شود.

🔍 تشخیص TGA معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. این روش به‌وضوح نشان می‌دهد که آئورت از بطن راست و شریان ریوی از بطن چپ خارج شده‌اند. در برخی موارد، نوار قلب و عکس قفسه سینه نیز به تشخیص کمک می‌کنند.

🩺 در ساعات اولیه زندگی، پزشکان معمولاً دارویی به نام پروستاگلاندین تجویز می‌کنند تا مجرای شریانی (PDA) باز بماند. باز ماندن این مجرا اجازه می‌دهد خون پر‌اکسیژن و کم‌اکسیژن تا حدی مخلوط شوند و وضعیت نوزاد پایدارتر شود.

🛠️ در برخی نوزادان، برای بهبود مخلوط شدن خون، پزشک از روش بالون سپتوستومی دهلیزی (Balloon Atrial Septostomy) استفاده می‌کند. در این روش، سوراخ بین دهلیزها بزرگ‌تر می‌شود تا خون بهتر مخلوط شود و اکسیژن‌رسانی افزایش یابد.

🧩 درمان قطعی TGA جراحی است. رایج‌ترین روش، جراحی سوئیچ شریانی (Arterial Switch Operation) است که در آن محل آئورت و شریان ریوی به جای صحیح خود منتقل می‌شود. این جراحی معمولاً در چند روز اول زندگی انجام می‌شود و نتایج بسیار خوبی دارد.

🧠 در جراحی سوئیچ، علاوه بر جابه‌جایی رگ‌ها، عروق کرونر نیز باید به محل جدید منتقل شوند. این بخش از جراحی بسیار حساس است، زیرا کرونرها وظیفه خون‌رسانی به عضله قلب را بر عهده دارند و هر اختلالی می‌تواند خطرناک باشد.

📈 پس از جراحی موفق، بیشتر کودکان می‌توانند زندگی طبیعی داشته باشند. با این حال، پیگیری منظم توسط متخصص قلب کودکان ضروری است تا عملکرد قلب، دریچه‌ها و کرونرها بررسی شود و هرگونه مشکل احتمالی زود تشخیص داده شود.

🫁 برخی کودکان ممکن است در آینده دچار مشکلاتی مانند تنگی در محل اتصال رگ‌ها، نارسایی دریچه ریوی یا اختلالات ریتم شوند. این مشکلات معمولاً قابل درمان‌اند، اما نیاز به پیگیری دقیق دارند.

🧪 در موارد نادری که جراحی سوئیچ امکان‌پذیر نباشد، روش‌های دیگری مانند جراحی سنا (Senning) یا جراحی مستر (Mustard) استفاده می‌شود. این روش‌ها مسیر جریان خون را داخل قلب تغییر می‌دهند، اما امروزه کمتر انجام می‌شوند.

🌡️ نوزادان مبتلا به TGA معمولاً نیاز به مراقبت ویژه در بخش NICU دارند. کنترل اکسیژن، پایش مداوم علائم حیاتی و آماده‌سازی برای جراحی از مراحل مهم درمان اولیه هستند.

🧬 وجود نقص‌های همراه مانند VSD می‌تواند شدت بیماری را تغییر دهد. در برخی موارد، وجود VSD باعث مخلوط شدن خون و کاهش شدت کبودی می‌شود، اما در عین حال می‌تواند بار اضافی بر قلب وارد کند.

🩻 در دوران کودکی و نوجوانی، پزشک معمولاً از اکو، MRI قلب و تست ورزش برای ارزیابی عملکرد قلب استفاده می‌کند. این بررسی‌ها کمک می‌کنند هرگونه مشکل دیررس شناسایی شود.

🧭 والدین باید علائمی مانند تنگی نفس، خستگی غیرطبیعی، تپش قلب یا درد قفسه سینه را جدی بگیرند. هرچند بیشتر کودکان پس از جراحی زندگی طبیعی دارند، اما آگاهی از علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد.

🧘 حمایت خانواده و آموزش والدین نقش مهمی در مدیریت این بیماری دارد. آگاهی از روند درمان، مراقبت‌های پس از جراحی و پیگیری‌های لازم به بهبود کیفیت زندگی کودک کمک می‌کند.

🌈 در مجموع، ترانسپوزیشن عروق بزرگ یک بیماری مادرزادی جدی است، اما با تشخیص سریع و جراحی مناسب، بیشتر کودکان می‌توانند آینده‌ای سالم و فعال داشته باشند. پیشرفت‌های پزشکی در سال‌های اخیر نتایج درمان را بسیار بهبود داده است.