اکو ترانسازوفاژیال چیست، چگونه انجام میشود و چه زمانی لازم است
اکو ترانسازوفاژیال
🫀 اکوکاردیوگرافی ترانستوراسیک (Transthoracic Echocardiogram) که به اختصار TTE نامیده میشود، رایجترین روش تصویربرداری از قلب است. در این روش، پزشک با قرار دادن یک پروب (Transducer) روی دیواره قفسه سینه، امواج صوتی با فرکانس بالا را به سمت قلب میفرستد. این امواج پس از برخورد به بافتهای قلب بازمیگردند و تصویری زنده و دقیق از ساختار و عملکرد قلب روی مانیتور ایجاد میکنند.
🌊 این تست کاملاً غیرتهاجمی است، یعنی هیچگونه اشعه ایکس، سوزن یا برشی در آن وجود ندارد. بیمار به پهلوی چپ دراز میکشد و مقداری ژل مخصوص روی قفسه سینه او مالیده میشود تا امواج صوتی بهتر منتقل شوند. این روش به دلیل ایمنی بالا، حتی برای نوزادان و زنان باردار نیز به راحتی و بدون هیچ خطری قابل انجام است.
🏠 یکی از کاربردهای اصلی تیتیئی، ارزیابی کسر تخلیه قلب (Ejection Fraction) است. این عدد نشان میدهد که قلب در هر ضربان چند درصد از خون موجود در بطن چپ را به بیرون پمپاژ میکند. این شاخص طلایی برای تشخیص نارسایی قلبی و بررسی قدرت پمپاژ عضله قلب پس از سکته یا در بیماریهای مزمن به کار میرود.
🧱 بررسی دریچههای چهارگانه قلب از دیگر وظایف حیاتی این تست است. پزشک میتواند با دقت ببیند که آیا دریچهها به خوبی باز میشوند (تنگی) یا در هنگام بسته شدن دچار نشت خون (نارسایی) هستند. با استفاده از تکنولوژی داپلر رنگی (Color Doppler)، جریان خون به صورت رنگهای آبی و قرمز روی صفحه ظاهر میشود که جهت و شدت نشت خون را نشان میدهد.
🌬️ اندازهگیری ابعاد حفرههای قلب و ضخامت دیوارهها در این روش با دقت میلیمتری انجام میشود. اگر دیوارههای قلب به دلیل فشار خون بالا ضخیم شده باشند (Hypertrophy) یا حفرههای قلب بر اثر بیماریهای مختلف گشاد شده باشند (Dilation)، در اکو به وضوح قابل مشاهده است. این اطلاعات برای تنظیم دوز داروها و پیشبینی روند بیماری بسیار ضروری هستند.
🩺 اکوی ترانستوراسیک برای بررسی کیسه دور قلب (Pericardium) نیز بینظیر است. اگر مایع اضافی در اطراف قلب جمع شده باشد (Effusion)، پزشک میتواند حجم آن را تخمین بزند و ببیند آیا این مایع به قلب فشار میآورد یا خیر. این تست در تشخیص التهاب پرده دور قلب یا همان پریکاردیت نقش کلیدی ایفا میکند.
🔍 تشخیص لختههای خون در داخل قلب و یا وجود تودهها و تومورهای قلبی (Myxoma) از دیگر قابلیتهای این دستگاه است. همچنین در افرادی که دچار سکته مغزی شدهاند، پزشک با انجام اکو به دنبال منشأ احتمالی لخته در قلب میگردد تا از بروز سکتههای بعدی جلوگیری کند. این تست پنجرهای مستقیم به داخل حفرههای تپنده قلب باز میکند.
📉 بررسی حرکت دیوارههای قلب (Wall Motion) در طول یک ضربان کامل، به پزشک میگوید که آیا تمام بخشهای قلب اکسیژن کافی دریافت میکنند یا خیر. اگر بخشی از عضله قلب به دلیل گرفتگی رگهای کرونری ضعیف حرکت کند، در تصاویر اکو به خوبی مشخص میشود. این موضوع به تشخیص زودهنگام بیماریهای عروق کرونر کمک شایانی میکند.
🧬 در بیماریهای مادرزادی قلب، اکو اولین خط تشخیص است. سوراخهای بین دهلیزی (ASD) یا بین بطنی (VSD) و ناهنجاریهای پیچیده ساختاری در نوزادان و بزرگسالان با این روش شناسایی میشوند. پزشک با مشاهده مسیر غیرطبیعی خون بین حفرهها، میتواند نوع و شدت نقص مادرزادی را تعیین کند.
🩹 آمادگی خاصی برای انجام این تست لازم نیست. بیمار میتواند قبل از تست غذا بخورد و داروهای خود را مصرف کند. زمان انجام تست معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ دقیقه طول میکشد. در طول تست، ممکن است پزشک از بیمار بخواهد برای لحظاتی نفس خود را حبس کند تا تصاویر شفافتری از ریهها و قلب ثبت شود.
🏗️ کیفیت تصاویر در اکوی ترانستوراسیک به عوامل مختلفی بستگی دارد. در افراد مبتلا به چاقی شدید یا بیماریهای مزمن ریوی (COPD)، ممکن است امواج صوتی به خوبی به قلب نرسند و تصویر شفافی ایجاد نشود. در این موارد خاص، پزشکان ممکن است از روشهای جایگزین مانند اکوی مری یا سیتیاسکن قلب استفاده کنند.
🧪 گاهی برای وضوح بیشتر تصاویر، از مواد حاجب مخصوص (Contrast) استفاده میشود. این مواد که حبابهای بسیار ریزی هستند، از طریق رگ دست تزریق میشوند تا لبههای داخلی قلب و دیوارهها با دقت بسیار بالاتری دیده شوند. این کار به خصوص زمانی که پزشک در مورد قدرت پمپاژ قلب مشکوک است، دقت تشخیص را بالا میبرد.
🔍 اکوی داپلر بافت (Tissue Doppler) یک تکنولوژی پیشرفته در دستگاههای اکو است که سرعت حرکت خودِ عضله قلب را اندازهگیری میکند. این شاخص به پزشک کمک میکند تا عملکرد دیاستولی (شُل شدن و پر شدن قلب) را بررسی کند. بسیاری از بیماران با وجود قدرت پمپاژ خوب، در مرحله پر شدن قلب مشکل دارند که با این روش تشخیص داده میشود.
🎈 گزارش اکو شامل اعداد و اصطلاحات تخصصی زیادی است که باید حتماً توسط متخصص قلب تفسیر شود. بیمار نباید با دیدن کلماتی مثل “خفیف” (Mild) در مورد دریچهها نگران شود، زیرا بسیاری از این موارد در افراد سالم نیز دیده میشوند. تطبیق یافتههای اکو با وضعیت بالینی بیمار، هنر اصلی متخصص قلب است.
✨ در نهایت، اکوکاردیوگرافی ترانستوراسیک اصلیترین ابزار غیرتهاجمی برای پایش سلامت قلب است. این تست به پزشکان اجازه میدهد بدون هیچ عارضهای، وضعیت قلب را در طول زمان دنبال کنند و بر اساس تغییرات آن، بهترین استراتژی درمانی را برای بیمار انتخاب نمایند. انجام دورهای این تست در بیماران قلبی، ضامن پیشگیری از عوارض جدی است.
