استرین محیطی چیست و چه نقشی در ارزیابی عملکرد قلب دارد

استرین محیطی یا Circumferential Strain یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی عملکرد عضله قلب است و نشان می‌دهد دیواره بطن چپ هنگام انقباض در جهت محیطی (دایره‌ای) چقدر کوتاه می‌شود. اگر بطن چپ را مانند یک حلقه یا استوانه در نظر بگیریم، استرین محیطی میزان جمع‌شدن این حلقه در زمان سیستول را اندازه‌گیری می‌کند. این پارامتر مانند سایر انواع استرین، با عددی منفی بیان می‌شود و هرچه مقدار آن منفی‌تر باشد، عملکرد عضله قلب بهتر است.

در یک قلب سالم، فیبرهای عضلانی که به‌صورت حلقه‌ای دور بطن چپ قرار گرفته‌اند، هنگام انقباض کوتاه می‌شوند و باعث کاهش قطر بطن می‌گردند. این کوتاه‌شدن همان چیزی است که استرین محیطی آن را اندازه‌گیری می‌کند. مقدار طبیعی استرین محیطی معمولاً در حدود –۲۰٪ تا –۳۰٪ است، بسته به دستگاه و روش اندازه‌گیری.

استرین محیطی برخلاف استرین طولی، بیشتر عملکرد لایه میانی عضله قلب را نشان می‌دهد. این لایه شامل فیبرهای حلقه‌ای است که نقش مهمی در قدرت پمپاژ قلب دارند. بنابراین کاهش استرین محیطی می‌تواند نشانه‌ای از اختلال عملکرد این لایه باشد، حتی اگر سایر شاخص‌ها طبیعی باشند.

یکی از مزایای استرین محیطی این است که نسبت به تغییرات فشار خون و بار قلبی پایدارتر است. در حالی که کسر جهشی ممکن است با تغییرات حجم یا فشار دچار نوسان شود، استرین محیطی معمولاً تصویر دقیق‌تری از عملکرد واقعی عضله قلب ارائه می‌دهد.

استرین محیطی با استفاده از تکنیک Speckle Tracking Echocardiography اندازه‌گیری می‌شود. در این روش، نرم‌افزار نقاط طبیعی بافت قلب را دنبال می‌کند و میزان تغییر شکل آن‌ها را در جهت محیطی محاسبه می‌کند. این روش غیرتهاجمی و دقیق است و در بسیاری از مراکز تخصصی استفاده می‌شود.

کاهش استرین محیطی می‌تواند نشانه‌ای از ایسکمی قلبی باشد. در بیماری عروق کرونر، نواحی با خون‌رسانی ناکافی ممکن است قبل از بروز اختلال در حرکت دیواره، کاهش استرین نشان دهند. بنابراین استرین محیطی می‌تواند یک شاخص حساس برای تشخیص زودهنگام ایسکمی باشد.

در کاردیومیوپاتی‌ها نیز استرین محیطی اهمیت دارد. برای مثال، در کاردیومیوپاتی دیلاته، استرین محیطی معمولاً کاهش می‌یابد و این کاهش با شدت بیماری و پیش‌آگهی بیمار مرتبط است. در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک نیز ممکن است نواحی خاصی کاهش استرین محیطی داشته باشند.

استرین محیطی در بیماران مبتلا به فشار خون بالا نیز مفید است. حتی اگر EF طبیعی باشد، کاهش استرین محیطی می‌تواند نشان دهد که بطن چپ تحت فشار مزمن قرار گرفته و عملکرد حلقه‌ای آن کاهش یافته است. این یافته می‌تواند پزشک را به درمان دقیق‌تر هدایت کند.

در بیماری‌های دریچه‌ای مانند تنگی آئورت، استرین محیطی می‌تواند قبل از کاهش EF، اختلال عملکرد قلب را نشان دهد. این موضوع در تصمیم‌گیری برای زمان مناسب مداخله درمانی بسیار ارزشمند است.

استرین محیطی همچنین در ارزیابی نارسایی قلبی با EF حفظ‌شده (HFpEF) نقش دارد. در این بیماران، EF ممکن است طبیعی باشد، اما استرین محیطی کاهش می‌یابد و نشان می‌دهد عملکرد عضله قلب در سطح میکروسکوپی مختل شده است.

در میوکاردیت یا بیماری‌های التهابی قلب، استرین محیطی می‌تواند کاهش یابد و نشان‌دهنده التهاب فعال یا آسیب بافتی باشد. این شاخص در پیگیری روند بهبود نیز مفید است.

استرین محیطی معمولاً همراه با استرین طولی (GLS) و استرین شعاعی ارزیابی می‌شود. این سه شاخص با هم تصویری جامع از عملکرد سه‌بعدی عضله قلب ارائه می‌دهند. ترکیب آن‌ها می‌تواند اختلالات خفیف را که در EF دیده نمی‌شوند آشکار کند.

یکی از ویژگی‌های مهم استرین محیطی این است که می‌تواند اختلالات منطقه‌ای را نیز نشان دهد. برای مثال، در سکته قلبی، ناحیه آسیب‌دیده ممکن است استرین محیطی بسیار کمی داشته باشد، در حالی که سایر نواحی طبیعی هستند.

استرین محیطی در پیگیری پاسخ به درمان نیز کاربرد دارد. برای مثال، پس از باز کردن عروق کرونر یا درمان نارسایی قلبی، بهبود استرین محیطی می‌تواند نشانه‌ای از بهبود عملکرد عضله قلب باشد.

در نهایت، استرین محیطی یک شاخص دقیق، حساس و کاربردی برای ارزیابی عملکرد بطن چپ است. این پارامتر می‌تواند اختلالات عملکردی را بسیار زودتر از EF نشان دهد و نقش مهمی در تشخیص، پیگیری و تصمیم‌گیری درمانی دارد. استفاده از استرین محیطی در کنار سایر یافته‌های اکو می‌تواند تصویر کامل‌تری از سلامت قلب ارائه دهد.