اختلال حرکت دیواره قلب (Wall Motion Abnormality) چیست و چگونه تشخیص داده میشود
Wall Motion Abnormality
اختلال حرکت دیواره (Wall Motion Abnormality) یکی از کلیدیترین یافتههای بالینی در تصویربرداریهای قلبی است که به معنای هرگونه انحراف از الگوی انقباضی منظم و متقارن بطن چپ است. این پدیده معمولاً نشاندهنده یک آسیب موضعی در بخشی از عضله قلب است که از نظر عملکردی با سایر نواحی هماهنگی ندارد. در ادامه، این مفهوم در ۱۵ پاراگراف با ساختار کلاسیک و زبان علمی کالبدشکافی میشود:
در فیزیولوژی طبیعی، دیوارههای بطن چپ در زمان انقباض به صورت همزمان به سمت مرکز حفره حرکت کرده و ضخیم میشوند تا خون را به بیرون برانند. اختلال در این روند زمانی رخ میدهد که بخشی از عضله قلب به دلیل آسیب ساختاری، کمخونی بافتی یا اختلالات برقی، توانایی انقباض موثر خود را از دست میدهد. این اختلال میتواند به صورت کاهش حرکت، توقف کامل یا حتی حرکت در جهت معکوس تظاهر یابد.
شایعترین علت بروز اختلال حرکت دیواره، بیماری رگهای کرونری (Coronary Artery Disease) است. هنگامی که یک رگ بر اثر گرفتگی یا لخته، خونرسانی به بخشی از عضله را مختل میکند، آن ناحیه بلافاصله دچار ضعف حرکتی میشود. در واقع، اختلال حرکتی دیواره اغلب اولین نشانهای است که دقایقی پس از انسداد رگ در آزمایشهای تصویری مانند پژواکنگاری (اکوکاردیوگرافی) ظاهر میشود، حتی قبل از اینکه تغییرات در نوار قلب مشاهده گردد.
اختلالات حرکتی بر اساس شدت به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هر کدام بار معنایی خاصی در پزشکی دارند. ضعیف شدن حرکت یا کمجنبشی (Hypokinesia) مرحله ابتدایی اختلال است که در آن دیواره حرکت میکند اما قدرت و دامنه آن به اندازه کافی نیست. این وضعیت معمولاً در تنگیهای متوسط رگهای کرونری یا مراحل اولیه بیماریهای عضله قلب دیده میشود.
بیجنبشی یا توقف حرکت (Akinesia) نشاندهنده وضعیت وخیمتری است که در آن بخش آسیبدیده دیواره هیچگونه انقباضی از خود نشان نمیدهد. این حالت اغلب در نواحی رخ میدهد که دچار مرگ سلولی یا سکته قلبی شدهاند و بافت ماهیچهای جای خود را به بافت پیوندی و بیجان داده است. وجود این نوع اختلال حرکتی معمولاً به معنای کاهش قابل توجه در توان کلی پمپاژ قلب است.
نوع خاص و خطرناکی از اختلال حرکت، جنبش متناقض یا دیسکینزی (Dyskinesia) نام دارد. در این حالت، هنگامی که بقیه اجزای قلب منقبض میشوند، بخش آسیبدیده به دلیل نازکی و ضعف، تحت فشار داخلی بطن به سمت بیرون برجسته میشود. این حرکت نه تنها کمکی به خروج خون نمیکند، بلکه بخشی از انرژی انقباضی قلب را هدر داده و خطر ایجاد لختههای خونی در داخل قلب را به شدت افزایش میدهد.
مکانیابی این اختلالات اهمیت تشخیصی بالایی دارد؛ زیرا دیواره بطن چپ به مناطق مختلفی مانند دیواره جلویی، پشتی، کناری و تحتانی تقسیم میشود. برای مثال، وجود اختلال در دیواره جلویی معمولاً نشاندهنده درگیری رگ اصلی جلویی قلب است. این همبستگی بین آناتومی رگها و حرکت دیواره، به پزشکان اجازه میدهد بدون نیاز به روشهای تهاجمی، رگ مسدود شده را شناسایی کنند.
یکی از پدیدههای جالب در اختلال حرکت دیواره، “بافت مبهوت” است که در آن پس از باز شدن رگ مسدود شده، دیواره بلافاصله شروع به حرکت نمیکند. این وضعیت موقتی است و نشان میدهد که سلولها علیرغم زنده بودن، برای بازگشت به عملکرد طبیعی نیاز به زمان دارند. تشخیص این حالت از سکته واقعی بسیار مهم است، زیرا پیشآگهی بسیار بهتری برای بیمار به همراه دارد.
در مقابل، اختلال حرکت ناشی از “بافت خوابرفته” نشاندهنده یک سازوکار دفاعی است. در این شرایط، عضله قلب به دلیل کاهش مداوم جریان خون، انقباض خود را متوقف میکند تا انرژی موجود را صرفاً برای زنده ماندن سلولها استفاده کند. با انجام عمل جراحی و بهبود خونرسانی، این اختلال حرکتی به طرز شگفتآوری برطرف شده و قدرت قلب بازمیگردد.
ناهماهنگی یا دیسسینکرونی (Dyssynchrony) نوع دیگری از اختلال حرکتی است که نه به دلیل ضعف عضلانی، بلکه به خاطر اختلال در هدایت جریان الکتریکی رخ میدهد. در این حالت، دیوارهها قدرت انقباض دارند اما زمانبندی آنها با هم هماهنگ نیست؛ مثلاً یک دیواره زودتر و دیگری دیرتر منقبض میشود. این ناهماهنگی باعث میشود که بازده قلب به شدت افت کند، حتی اگر بافت قلب سالم باشد.
تأثیر اختلال حرکت دیواره بر کسر تخلیه قلبی (Ejection Fraction) مستقیم و تعیینکننده است. هرچه تعداد قطعاتی از دیواره که دچار اختلال حرکتی هستند بیشتر باشد، حجم خونی که در هر ضربان از قلب خارج میشود کمتر خواهد بود. این وضعیت در نهایت منجر به بروز علائم نارسایی قلب مانند تنگی نفس و خستگی زودرس در بیمار میشود.
در تشخیصهای نوین، از شاخصی به نام “نمره حرکت دیواره” استفاده میشود که به هر قطعه از قلب امتیازی بین ۱ (نرمال) تا ۴ (دیسکینتیک) میدهد. جمع این امتیازات و تقسیم آن بر تعداد قطعات، عددی را به دست میدهد که شدت کلی آسیب قلبی را مشخص میکند. این نمره یکی از دقیقترین ابزارها برای پیشبینی احتمال بهبود یا وخامت حال بیمار در آینده است.
برخی اختلالات حرکتی دیواره ممکن است ناشی از بیماریهای غیرعروقی باشند، مانند التهاب عضله قلب (Myocarditis) یا بیماریهای مادرزادی. در این موارد، اختلال حرکتی معمولاً به جای اینکه محدود به قلمرو یک رگ خاص باشد، به صورت پراکنده یا گسترده در تمام سطوح قلب دیده میشود. تفکیک این الگوها برای اتخاذ استراتژی درمانی مناسب حیاتی است.
تکنولوژی “اکوی استرس” (Stress Echocardiography) با استفاده از دارو یا ورزش، اختلالات حرکتی پنهان را آشکار میکند. ممکن است دیواره قلب در حالت استراحت حرکت نرمالی داشته باشد، اما به محض اینکه نیاز قلب به اکسیژن بالا میرود، اختلال حرکتی در آن پدیدار شود. این تست یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص تنگیهای رگ قلب پیش از وقوع سکته است.
درمان اختلال حرکت دیواره مستقیماً به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. اگر علت کمخونی بافتی باشد، بازگرداندن جریان خون از طریق فنرگذاری یا جراحی میتواند حرکت را بهبود بخشد. همچنین داروهای محافظ قلب با کاهش بار کاری عضله، به دیوارههای ضعیف اجازه میدهند تا در شرایط پایدارتری به فعالیت خود ادامه دهند و از تغییر شکل بیشتر قلب جلوگیری کنند.
در نهایت، مشاهده اختلال در حرکت دیواره بطن چپ، یک یافته کلیدی است که نیازمند پیگیری دقیق و تخصصی است. این اختلال نه تنها داستانی از آسیبهای گذشته قلب را روایت میکند، بلکه راهنمایی برای پیشگیری از حوادث ناگوار آینده است. با پیشرفتهای علمی در تصویربرداری، امروزه میتوان کوچکترین اختلالات را شناسایی و پیش از تبدیل شدن به نارسایی کامل قلبی، آنها را مدیریت کرد.
