پریکاردیت (Pericarditis) چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود

✨ پریکاردیت (Pericarditis) به معنای التهاب پرده یا کیسه دو لایه‌ای است که دور تا دور قلب را فرا گرفته و وظیفه محافظت و ثابت نگه داشتن قلب در قفسه سینه را بر عهده دارد. در حالت طبیعی، مقدار کمی مایع لغزنده بین این دو لایه وجود دارد، اما وقتی این پرده ملتهب می‌شود، لایه‌ها زبر شده و با سایش روی یکدیگر در هر ضربان، باعث ایجاد دردهای شدیدی می‌شوند.

🦠 شایع‌ترین علت بروز این عارضه، عفونت‌های ویروسی (Viral Infections) هستند که معمولاً مدتی پس از یک سرماخوردگی یا بیماری تنفسی رخ می‌دهند. با این حال، عوامل دیگری نظیر بیماری‌های خودایمنی، نارسایی کلیه، سرطان‌ها یا حتی عوارض پس از جراحی قلب و سکته قلبی نیز می‌توانند باعث تحریک و التهاب این پرده محافظ شوند.

🔪 اصلی‌ترین و بارزترین نشانه این بیماری، درد تیز و خنجری در ناحیه پشت جناغ یا سمت چپ قفسه سینه است که اغلب به شانه چپ یا گردن تیر می‌کشد. ویژگی تشخیص‌دهنده این درد آن است که با نفس عمیق، سرفه یا دراز کشیدن به پشت به شدت بدتر می‌شود و برعکس، زمانی که بیمار رو به جلو می‌نشیند یا خم می‌شود، احساس بهبودی می‌کند.

🔊 پزشک در هنگام معاینه با گوشی پزشکی ممکن است صدایی خاص به نام “فرکشن راب” (Friction Rub) را بشنود که شبیه به راه رفتن روی برف یا مالش دو تکه چرم است. این صدا ناشی از اصطکاک لایه‌های ملتهب پریکارد بر روی هم است و یکی از نشانه‌های بسیار قوی برای تشخیص قطعی این بیماری محسوب می‌شود.

🌡️ علائمی نظیر تب خفیف، احساس کوفتگی، لرز و تپش قلب نیز معمولاً همراه با درد قفسه سینه دیده می‌شوند که نشان‌دهنده واکنش عمومی بدن به فرآیند التهابی است. بیمار ممکن است احساس کند که نفس کشیدن برایش سخت شده است، نه به خاطر مشکل ریوی، بلکه به این دلیل که دم عمیق باعث تحریک درد سینه می‌شود.

📈 در نوار قلب (ECG) این بیماران، تغییرات خاصی به صورت بالا رفتن قطعه اس‌تی (ST Elevation) در اکثر لیدها دیده می‌شود که در نگاه اول ممکن است با سکته قلبی اشتباه گرفته شود. پزشک با بررسی دقیق‌تر و مشاهده تقعر این موج‌ها، متوجه می‌شود که منشأ مشکل التهاب پرده قلب است و نه انسداد رگ‌های کرونری.

🔍 اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) ابزاری حیاتی برای بررسی عوارض احتمالی است؛ در بسیاری از موارد پریکاردیت، مایع اضافی در کیسه قلب جمع می‌شود که به آن افیوژن پریکارد (Pericardial Effusion) می‌گویند. اگر حجم این مایع خیلی زیاد شود، می‌تواند به قلب فشار آورده و مانع از ضربان طبیعی آن شود که وضعیتی اورژانسی است.

💊 درمان اصلی پریکاردیت بر پایه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین یا ایبوپروفن است که با دوز بالا تجویز می‌شوند. همچنین دارویی به نام کلشی‌سین (Colchicine) معمولاً به مدت چند ماه به درمان اضافه می‌شود تا نه تنها التهاب را سریع‌تر بهبود بخشد، بلکه از بازگشت مجدد بیماری در آینده جلوگیری کند.💤 استراحت فیزیکی در طول دوره التهاب بسیار حیاتی است؛ بیماران باید از ورزش‌های سنگین و فعالیت‌هایی که ضربان قلب را بالا می‌برند پرهیز کنند، زیرا فعالیت بدنی می‌تواند التهاب را شعله‌ورتر کرده و زمان بهبودی را طولانی کند. بازگشت به فعالیت‌های ورزشی معمولاً پس از عادی شدن کامل نتایج آزمایش خون انجام می‌شود.

🧪 آزمایش‌های خون برای بررسی شاخص‌های التهابی مثل “سی‌آر‌پی” (CRP) و سرعت رسوب گلبول قرمز (ESR) به طور مرتب انجام می‌گیرند. کاهش این اعداد نشان‌دهنده پاسخ مناسب بدن به درمان است. همچنین آزمایش تروپونین برای اطمینان از اینکه التهاب به خودِ عضله قلب (میوکارد) سرایت نکرده باشد، چک می‌شود.

🛡️ در برخی موارد، پریکاردیت ممکن است به صورت “برگشت‌پذیر” (Recurrent) درآید؛ یعنی بیمار پس از بهبودی اولیه، دوباره دچار همان علائم می‌شود. در این شرایط، پزشک ممکن است از داروهای قوی‌تر سرکوب‌کننده سیستم ایمنی یا کورتون‌ها استفاده کند تا از مزمن شدن بیماری و ایجاد چسبندگی در پرده قلب جلوگیری نماید.

🧱 عارضه‌ای نادر اما جدی به نام پریکاردیت فشارنده (Constrictive Pericarditis) وجود دارد که در آن التهاب طولانی‌مدت باعث سفت و ضخیم شدن کیسه دور قلب می‌شود. در این حالت، قلب مانند این است که درون یک قفسه آهنی محبوس شده باشد و نمی‌تواند به راحتی از خون پر شود که منجر به ورم پاها و تنگی نفس شدید می‌گردد.

🩺 ام‌آر‌آی قلب (Cardiac MRI) یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای مشاهده لایه‌های ملتهب است. این تصویربرداری با وضوح بالا می‌تواند ضخامت پرده قلب و میزان فعالیت التهاب را نشان دهد و به پزشک کمک کند تا بین موارد ساده و موارد پیچیده‌تری که نیاز به درمان‌های طولانی‌مدت دارند، تمایز قائل شود.

🩹 در صورتی که مایع اطراف قلب به قدری زیاد شود که باعث افت فشار خون گردد، پزشک اقدام به تخلیه مایع با سوزن (Pericardiocentesis) می‌کند. این مایع برای بررسی‌های میکروسکوپی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا منشأ دقیق بیماری، اعم از عفونی یا بدخیمی، مشخص گردد و درمان تخصصی‌تری آغاز شود.

✨ اکثر بیماران مبتلا به پریکاردیت حاد با درمان دارویی منظم و استراحت کافی، طی چند هفته به طور کامل بهبود می‌یابند. کلید موفقیت در این بیماری، تشخیص زودهنگام و تکمیل دوره دارویی است تا از عوارض بعدی و بازگشت مجدد التهاب جلوگیری شود و سلامت کامل قلب بازگردد.