تعویض دریچه قلب چیست، چگونه انجام می‌شود و چه زمانی لازم است

❤️ تعویض دریچه قلب (Heart Valve Replacement) یک جراحی حیاتی است که برای جایگزینی دریچه‌هایی که به شدت دچار آسیب، تنگی یا نارسایی شده‌اند انجام می‌شود. قلب دارای چهار دریچه اصلی است که وظیفه دارند جریان خون را در یک جهت مشخص هدایت کنند. وقتی این دریچه‌ها به دلیل بیماری‌های مادرزادی، رسوب کلسیم یا عفونت دچار اختلال می‌شوند، قلب مجبور است فشار زیادی را تحمل کند که در نهایت منجر به نارسایی قلبی می‌شود. در این جراحی، دریچه معیوب برداشته شده و یک دریچه مصنوعی جایگزین آن می‌شود.

🧱 دو نوع اصلی برای دریچه‌های جایگزین وجود دارد: دریچه‌های مکانیکی و دریچه‌های بیولوژیک (بافتی). انتخاب بین این دو نوع بستگی به سن بیمار، شرایط زندگی و توانایی مصرف داروهای خاص دارد. هر کدام از این دریچه‌ها مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند که پزشک با مشورت بیمار و بررسی دقیق تاریخچه پزشکی، بهترین گزینه را انتخاب می‌کند تا طول عمر و کیفیت زندگی فرد به حداکثر برسد.

⚙️ دریچه‌های مکانیکی (Mechanical Valves) از مواد بادوام مانند کربن و فلز ساخته شده‌اند. بزرگ‌ترین مزیت این دریچه‌ها طول عمر بسیار بالای آن‌هاست که معمولاً تا پایان عمر بیمار کار می‌کنند و نیاز به جراحی مجدد را از بین می‌برند. اما چالش اصلی اینجاست که خون تمایل دارد روی سطح فلزی این دریچه‌ها لخته شود؛ بنابراین بیمارانی که دریچه مکانیکی دریافت می‌کنند، باید تا پایان عمر داروی رقیق‌کننده قوی (مانند وارفارین) مصرف کنند و آزمایش‌های خون منظم انجام دهند.

🐄 دریچه‌های بیولوژیک یا بافتی (Bioprosthetic Valves) از بافت‌های حیوانی مانند قلب گاو (Bovine) یا خوک (Porcine) ساخته می‌شوند. مزیت بزرگ این دریچه‌ها این است که بیمار نیازی به مصرف طولانی‌مدت داروهای رقیق‌کننده خون ندارد و خطر خونریزی ناشی از دارو کاهش می‌یابد. با این حال، این دریچه‌ها عمر محدودی دارند (معمولاً ۱۰ تا ۱۵ سال) و به مرور زمان دچار فرسودگی و رسوب کلسیم می‌شوند، که ممکن است در آینده نیاز به جراحی مجدد یا تعویض پیدا کنند.

🔪 روش سنتی برای تعویض دریچه، جراحی قلب باز است. در این روش، استخوان جناغ سینه باز شده و بیمار به دستگاه پمپ قلب و ریه متصل می‌شود تا جراح بتواند در حالی که قلب متوقف است، دریچه را با دقت بسیار بالا بخیه بزند. این روش همچنان استاندارد طلایی برای بسیاری از بیماران است، به‌ویژه زمانی که بیش از یک دریچه نیاز به تعمیر داشته باشد یا بیمار نیاز به جراحی همزمان بای‌پس عروق کرونر داشته باشد.

🌬️ امروزه روش‌های کم‌تهاجمی‌تری نیز ابداع شده‌اند که در آن‌ها جراحی از طریق برش‌های کوچک بین دنده‌ها انجام می‌شود. این روش‌ها باعث کاهش درد پس از عمل، خونریزی کمتر و بهبودی سریع‌تر بیمار می‌شوند. همچنین برای برخی دریچه‌ها (مانند آئورت)، روش نوین TAVI (تعویض دریچه از طریق کاتتر و بدون باز کردن قفسه سینه) به کار می‌رود که بهبودی را به طرز شگفت‌آوری تسریع می‌کند و برای بیماران پرخطر گزینه‌ای عالی است.

💊 پس از جراحی، مدیریت دارویی بسیار حساس است. علاوه بر رقیق‌کننده‌های خون، ممکن است داروهایی برای کنترل ضربان قلب، کاهش فشار خون و جلوگیری از عفونت دریچه (Endocarditis) تجویز شود. بیماران دارای دریچه مصنوعی باید پیش از هرگونه اقدام دندانپزشکی یا جراحی دیگر، حتماً پزشک خود را مطلع کنند تا با مصرف آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه، از نفوذ باکتری‌ها به دریچه جدید جلوگیری شود.

🏥 دوران نقاهت پس از جراحی قلب باز معمولاً شامل چند روز بستری در ICU و حدود یک هفته در بخش عمومی است. در این مدت، فیزیوتراپی تنفسی برای جلوگیری از عفونت ریه آغاز می‌شود. بیمار پس از ترخیص باید حدود ۶ تا ۸ هفته از بلند کردن اشیاء سنگین خودداری کند تا استخوان جناغ به خوبی جوش بخورد. شرکت در برنامه‌های بازتوانی قلبی (Cardiac Rehab) برای بازگشت ایمن به فعالیت‌های روزانه بسیار توصیه می‌شود.

🍏 سبک زندگی پس از تعویض دریچه باید به سمت سلامت کامل حرکت کند. کنترل دقیق نمک در رژیم غذایی برای جلوگیری از تجمع مایعات و مدیریت وزن اهمیت زیادی دارد. انجام ورزش‌های سبک و منظم تحت نظر پزشک به تقویت عضله قلب کمک می‌کند. بیمار باید بداند که تعویض دریچه پایان مسیر نیست، بلکه شروع یک دوره جدید از زندگی است که نیازمند مراقبت هوشمندانه از این “قطعه مهندسی شده” در قلب است.

✨ تعویض دریچه قلب یکی از موفق‌ترین جراحی‌های تاریخ پزشکی است که به میلیون‌ها نفر فرصت زندگی دوباره بخشیده است. با پیشرفت تکنولوژی، دریچه‌های جدید با دوام بیشتر و روش‌های نصب آسان‌تر در حال ورود به بازار هستند. آگاهی از نوع دریچه و پیگیری منظم توسط متخصص قلب، کلید اصلی داشتن یک زندگی طولانی، سالم و پرنشاط پس از جراحی است.