استرین دهلیز چپ چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه کاربردی دارد

استرین دهلیز چپ یکی از پیشرفته‌ترین و حساس‌ترین شاخص‌های ارزیابی عملکرد دهلیز چپ است و نشان می‌دهد این حفره در طول چرخه قلبی چه میزان کشیده و منقبض می‌شود. برخلاف روش‌های سنتی که فقط اندازه یا حجم دهلیز را بررسی می‌کنند، استرین دهلیز چپ تغییر شکل واقعی عضله را اندازه‌گیری می‌کند و به همین دلیل می‌تواند اختلال عملکرد را بسیار زودتر آشکار کند.

دهلیز چپ سه فاز عملکردی دارد: فاز مخزن (Reservoir)، فاز هدایت یا کانداویت (Conduit) و فاز پمپی (Booster Pump). استرین دهلیز چپ می‌تواند هر سه فاز را به‌صورت جداگانه ارزیابی کند و تصویری دقیق از عملکرد مکانیکی دهلیز ارائه دهد. این ویژگی آن را به ابزاری ارزشمند در تشخیص بیماری‌های قلبی تبدیل کرده است.

در فاز مخزن، دهلیز چپ هنگام سیستول بطن چپ پر می‌شود و کشیده می‌شود. استرین مخزنی (LA Reservoir Strain) مهم‌ترین و پرکاربردترین شاخص است و مقدار طبیعی آن معمولاً بالاتر از ۳۵ درصد است. کاهش این مقدار یکی از اولین نشانه‌های افزایش فشار پرشدگی بطن چپ است.

در فاز کانداویت، دهلیز چپ خون را بدون انقباض فعال به بطن چپ منتقل می‌کند. استرین کانداویت نشان‌دهنده توانایی دهلیز در انتقال غیرفعال خون است و کاهش آن معمولاً در بیماران با سفتی بطن چپ دیده می‌شود. این شاخص در تشخیص HFpEF اهمیت زیادی دارد.

در فاز پمپی، دهلیز چپ به‌طور فعال منقبض می‌شود تا خون باقی‌مانده را به بطن چپ برساند. استرین پمپی (Booster Pump Strain) نشان‌دهنده قدرت انقباض دهلیز است و در بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی یا اختلالات هدایت کاهش می‌یابد.

استرین دهلیز چپ با تکنیک Speckle Tracking Echocardiography اندازه‌گیری می‌شود. این روش نقاط طبیعی بافت دهلیز را دنبال می‌کند و میزان تغییر شکل آن‌ها را محاسبه می‌کند. این تکنیک غیرتهاجمی، دقیق و تکرارپذیر است و در بسیاری از مراکز تخصصی استفاده می‌شود.

یکی از مهم‌ترین کاربردهای استرین دهلیز چپ، تشخیص زودهنگام افزایش فشار پرشدگی بطن چپ است. حتی زمانی که حجم دهلیز هنوز طبیعی است، کاهش استرین مخزنی می‌تواند نشان دهد فشارهای پرشدگی بالا رفته‌اند. این ویژگی در تشخیص HFpEF بسیار ارزشمند است.

در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، استرین دهلیز چپ می‌تواند میزان آسیب ساختاری دهلیز را نشان دهد. کاهش شدید استرین معمولاً با فیبروز دهلیزی و احتمال بالاتر عود آریتمی پس از ابلیشن مرتبط است.

در نارسایی قلبی، استرین دهلیز چپ یکی از قوی‌ترین شاخص‌های پیش‌آگهی است. کاهش آن با افزایش بستری، مرگ‌ومیر و بدتر شدن وضعیت بالینی مرتبط است. این شاخص حتی از حجم دهلیز چپ نیز حساس‌تر است.

در بیماری‌های دریچه‌ای مانند تنگی یا نارسایی میترال، استرین دهلیز چپ می‌تواند شدت تأثیر بیماری بر دهلیز را نشان دهد. کاهش استرین معمولاً نشانه مرحله پیشرفته بیماری است و می‌تواند در تصمیم‌گیری برای زمان مناسب جراحی نقش داشته باشد.

در بیماران مبتلا به فشار خون بالا، استرین دهلیز چپ می‌تواند اختلال عملکرد اولیه دهلیز را نشان دهد، حتی زمانی که اکو ظاهراً طبیعی است. این یافته می‌تواند پزشک را به درمان دقیق‌تر هدایت کند.

در کاردیومیوپاتی‌ها، استرین دهلیز چپ می‌تواند میزان درگیری دهلیز را نشان دهد. در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، کاهش استرین مخزنی معمولاً با سفتی شدید بطن چپ و افزایش فشارهای پرشدگی همراه است.

در بیماران مبتلا به COVID‑19، کاهش استرین دهلیز چپ گزارش شده است و با شدت بیماری و درگیری قلبی مرتبط است. این شاخص می‌تواند در ارزیابی خطر بیماران نقش داشته باشد.

استرین دهلیز چپ در ورزشکاران حرفه‌ای نیز اهمیت دارد. در حالی که حجم دهلیز ممکن است به‌طور فیزیولوژیک افزایش یابد، استرین معمولاً طبیعی یا حتی بهتر از افراد عادی است. کاهش استرین در یک ورزشکار می‌تواند نشانه آسیب قلبی باشد.

یکی از مزایای مهم استرین دهلیز چپ این است که می‌تواند اختلال عملکرد را بسیار زودتر از تغییرات ساختاری آشکار کند. این ویژگی آن را به ابزاری ارزشمند برای تشخیص زودهنگام بیماری‌ها تبدیل کرده است.

برای ارزیابی جامع دهلیز چپ، استرین معمولاً همراه با حجم دهلیز، فشارهای پرشدگی و عملکرد بطن چپ بررسی می‌شود. ترکیب این شاخص‌ها تصویر کامل‌تری از وضعیت همودینامیک قلب ارائه می‌دهد.

در نهایت، استرین دهلیز چپ یک شاخص حساس، دقیق و کاربردی برای ارزیابی عملکرد دهلیز چپ است. این پارامتر نقش مهمی در تشخیص، پیش‌آگهی و پیگیری درمان دارد و استفاده از آن در کنار سایر پارامترهای اکو بهترین تصویر از سلامت دهلیز چپ را ارائه می‌دهد.