نارسایی میترال چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود
نارسایی میترال
🫀 نارسایی دریچه میترال وضعیتی است که در آن دریچه میان دهلیز چپ و بطن چپ به درستی بسته نمیشود و خون در زمان انقباض قلب به عقب نشت میکند. این دریچه که باید مانند یک سوپاپ یکطرفه عمل کند، در این حالت اجازه میدهد بخشی از خون اکسیژندار به جای خروج از آئورت، به درون دهلیز بازگردد.
🌊 نارسایی میترال به دو نوع اصلی حاد و مزمن تقسیم میشود که هر کدام تاثیر متفاوتی بر بدن دارند. در نوع حاد که معمولاً ناشی از پارگی ناگهانی طنابهای نگهدارنده دریچه یا سکته قلبی است، ریهها به سرعت پر از مایع میشوند؛ اما در نوع مزمن، قلب طی سالها فرصت پیدا میکند تا با این نقص سازگار شود.
🏠 در نارسایی مزمن، بطن چپ برای جا دادن حجم عظیم خونی که مدام به عقب و جلو میرود، شروع به گشاد شدن (Dilation) میکند. این بزرگ شدن حفره قلب باعث میشود که قلب در هر ضربان حجم خون بیشتری را جابهجا کند تا افت ناشی از نشت را جبران نماید، اما این فشار مداوم در نهایت منجر به خستگی عضله قلب میشود.
🧱 علاوه بر بطن، دهلیز چپ نیز به دلیل دریافت حجم اضافه خون نشتیافته، گشاد و بزرگ میشود. بزرگ شدن دهلیز چپ نه تنها باعث افزایش فشار در رگهای ریه میگردد، بلکه محیط را برای بروز بینظمیهای ضربان قلب آماده میکند که میتواند بر کیفیت زندگی بیمار تاثیر منفی بگذارد.
🧬 دلایل بروز این بیماری به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم میشوند. در نارسایی اولیه، مشکل از خودِ ساختار دریچه مثل افتادگی دریچه میترال (Prolapse) یا ضخیم شدن لتهها است؛ اما در نارسایی ثانویه، خودِ دریچه سالم است و گشاد شدن بطن در اثر بیماریهای دیگر باعث کشیده شدن و باز ماندن دریچه میشود.
🩺 افتادگی دریچه میترال یکی از شایعترین علل نارسایی اولیه است که در آن لتههای دریچه بیش از حد نرم شده و به سمت دهلیز برجسته میشوند. در برخی موارد، طنابهای وتری (Chordae) که مسئول مهار دریچه هستند، بر اثر فشار زیاد یا فرسودگی پاره میشوند و نارسایی را از حالت خفیف به شدید تبدیل میکنند.
🌬️ تنگی نفس، به ویژه در هنگام فعالیت فیزیکی یا زمان دراز کشیدن، اصلیترین نشانه بالینی این بیماری است. وقتی خون به دهلیز چپ برمیگردد، فشار در عروق ریوی بالا رفته و باعث خروج مایعات از رگها به داخل بافت ریه میشود که فرد آن را به صورت تنگی نفس یا سرفههای خشک حس میکند.
💓 خستگی مفرط و کاهش توانایی در انجام کارهای روزمره از دیگر علائم مهم هستند. چون بخشی از خون قلب هدر میرود و به عقب برمیگردد، اندامهای بدن و عضلات اکسیژن کمتری دریافت میکنند؛ در نتیجه فرد حتی با فعالیتهای سبک نیز به سرعت احساس خستگی و بیحالی میکند.
📉 پزشک در هنگام معاینه با گوشی پزشکی، صدای خاصی به نام سوفل سیستولی (Murmur) را میشنود. این صدا ناشی از تلاطم خونی است که با فشار زیاد از میان منفذ باز دریچه به عقب رانده میشود. محل شنیده شدن این صدا و شدت آن میتواند اطلاعات اولیهای درباره وخامت نارسایی به پزشک بدهد.
🔍 اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) دقیقترین ابزار برای سنجش میزان نارسایی است. متخصص با استفاده از نقشه رنگی (Color Flow)، جهت و وسعت خون برگشتی را مشاهده میکند. همچنین شاخصهایی مانند حجم ضربهای و کسر تخلیه قلب بررسی میشوند تا مشخص شود قلب چقدر در جبران این نشت موفق بوده است.
💓 بروز آریتمی یا همان فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) در این بیماران بسیار شایع است. دهلیز چپ که بیش از حد کشیده شده، سیگنالهای الکتریکی نامنظمی تولید میکند. این حالت باعث میشود ضربان قلب به صورت نامنظم و سریع حس شود و خطر تشکیل لخته خون در قلب و متعاقب آن سکته مغزی افزایش یابد.
💊 درمانهای دارویی در نارسایی میترال بیشتر برای کنترل علائم و کاهش فشار روی قلب استفاده میشوند. داروهای ادرارآور (Diuretics) به تخلیه مایعات اضافی ریه کمک میکنند و داروهای کاهنده فشار خون، مقاومت رگها را کم میکنند تا خون تمایل بیشتری برای حرکت به جلو (به سمت بدن) داشته باشد تا نشت به عقب.
🛠️ در صورتی که نارسایی شدید باشد، جراحی بهترین گزینه است. امروزه اولویت جراحان بر “ترمیم” (Repair) دریچه به جای تعویض آن است. در عمل ترمیم، جراح با حفظ بافت طبیعی بدن، لتهها را بازسازی کرده یا یک حلقه مخصوص (Annuloplasty) دور دریچه میدوزد تا دهانه آن را تنگ و استوار کند.
🎈 برای افرادی که به دلیل سن بالا یا بیماریهای دیگر قادر به تحمل جراحی قلب باز نیستند، روشهای نوین کاتتری مانند “میتراکلیپ” (MitraClip) وجود دارد. در این روش، پزشک بدون باز کردن سینه و از طریق رگ پا، گیره کوچکی را روی دریچه قرار میدهد تا دو لته را به هم نزدیک کرده و میزان نشت را کاهش دهد.
✨ پیگیری منظم و مدیریت دقیق زمان جراحی در نارسایی میترال حیاتی است. اگر جراحی بیش از حد به تاخیر بیفتد، ممکن است بطن چپ دچار آسیب دائمی شده و حتی پس از اصلاح دریچه نیز قدرت اولیه خود را بازنیابد. بنابراین، نظارت بر ابعاد و عملکرد قلب با اکوهای دورهای، ضامن موفقیت درمان است.
