ضربان نامنظم قلب چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

ضربان نامنظم قلب یا آریتمی زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی قلب به‌صورت هماهنگ عمل نکنند و ریتم طبیعی قلب دچار اختلال شود. این وضعیت می‌تواند باعث ضربان سریع، کند یا نامنظم شود و بسته به نوع و شدت آن، از یک حالت بی‌خطر تا یک مشکل جدی متغیر است. بسیاری از افراد ممکن است گه‌گاه ضربان نامنظم را تجربه کنند، اما تکرار یا شدت آن نیازمند بررسی دقیق است.

ضربان نامنظم می‌تواند به‌صورت تپش قلب، احساس کوبش در قفسه سینه یا پرش ضربان بروز کند. برخی افراد این حالت را به‌صورت لرزش یا flutter در سینه توصیف می‌کنند. این احساس ممکن است چند ثانیه طول بکشد یا به‌صورت دوره‌ای در طول روز تکرار شود. شدت علائم همیشه نشان‌دهنده شدت بیماری نیست و حتی آریتمی‌های خطرناک نیز ممکن است بدون علامت باشند.

یکی از شایع‌ترین انواع ضربان نامنظم، فیبریلاسیون دهلیزی است که در آن دهلیزها به‌طور نامنظم و سریع می‌تپند. این حالت می‌تواند خطر لخته شدن خون و سکته مغزی را افزایش دهد. نوع دیگری از آریتمی، PVC یا ضربان‌های زودرس بطنی است که معمولاً بی‌خطرند اما در صورت تکرار زیاد نیاز به بررسی دارند.

برخی آریتمی‌ها باعث ضربان سریع قلب می‌شوند که به آن تاکی‌کاردی گفته می‌شود. این حالت ممکن است با سرگیجه، تنگی نفس یا احساس ضعف همراه باشد. در مقابل، برادی‌کاردی زمانی رخ می‌دهد که ضربان قلب بیش از حد کند شود و می‌تواند باعث خستگی، سنکوپ یا احساس سنگینی در سینه شود.

علل ضربان نامنظم بسیار متنوع‌اند. استرس، کم‌خوابی، مصرف کافئین، الکل یا برخی داروها می‌توانند باعث آریتمی‌های گذرا شوند. مشکلات ساختاری قلب، بیماری‌های دریچه‌ای، اختلالات تیروئید، فشار خون بالا یا بیماری عروق کرونر نیز از علل مهم آریتمی‌های پایدار هستند.

تشخیص ضربان نامنظم معمولاً با نوار قلب (ECG) آغاز می‌شود. اگر آریتمی گذرا باشد و در لحظه ثبت نشود، از هولتر ۲۴ تا ۷۲ ساعته یا مانیتورینگ طولانی‌مدت استفاده می‌شود. این روش‌ها امکان ثبت ریتم قلب در شرایط واقعی زندگی را فراهم می‌کنند و برای تشخیص آریتمی‌های پنهان بسیار ارزشمندند.

در برخی موارد، پزشک از اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختار قلب و عملکرد دریچه‌ها استفاده می‌کند. اگر احتمال بیماری عروق کرونر وجود داشته باشد، تست ورزش یا CT آنژیو ممکن است لازم باشد. انتخاب تست مناسب به علائم و شرایط بیمار بستگی دارد.

درمان ضربان نامنظم بسته به نوع آریتمی متفاوت است. برخی موارد تنها نیاز به اصلاح سبک زندگی دارند، مانند کاهش مصرف کافئین، مدیریت استرس یا بهبود خواب. در موارد دیگر، داروهای ضدآریتمی، کنترل‌کننده ضربان یا رقیق‌کننده خون تجویز می‌شوند. برخی آریتمی‌ها ممکن است نیازمند ابلیشن یا حتی دستگاه‌هایی مانند پیس‌میکر باشند.

ضربان نامنظم همیشه خطرناک نیست، اما نادیده گرفتن آن می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. اگر آریتمی با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سنکوپ یا ضعف ناگهانی همراه باشد، نیاز به ارزیابی فوری دارد. تشخیص زودهنگام می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

در نهایت، ضربان نامنظم یک علامت است نه یک تشخیص. بررسی دقیق، انتخاب تست مناسب و پیگیری منظم می‌تواند به شناسایی علت اصلی و انتخاب بهترین درمان کمک کند. بسیاری از آریتمی‌ها با درمان مناسب قابل‌کنترل هستند و فرد می‌تواند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشد.