ترمیم دریچه تریکوسپید (Tricuspid Valve Repair) چیست و چگونه انجام می‌شود

✨ ترمیم دریچه تریکاسپید (Tricuspid Valve Repair) یک عمل جراحی ظریف برای اصلاح عملکرد دریچه‌ای است که بین دهلیز راست و بطن راست قلب قرار دارد. این دریچه که به آن “دریچه سه‌لتی” نیز می‌گویند، وظیفه دارد اجازه دهد خون از دهلیز به بطن برود و از بازگشت معکوس آن جلوگیری کند. زمانی که این دریچه دچار نارسایی (Regurgitation) می‌شود، خون به عقب نشت کرده و باعث فشار به کبد، تورم پاها و در نهایت نارسایی قلبی می‌شود. جراحان ترجیح می‌دهند به جای تعویض کامل، این دریچه را ترمیم کنند تا بافت طبیعی قلب حفظ شود.

🏗️ ضرورت ترمیم این دریچه معمولاً به دلیل گشاد شدن “حلقه دریچه” (Annulus) اتفاق می‌افتد. وقتی قلب در اثر بیماری‌های دیگر بزرگ می‌شود، لته‌های دریچه تریکاسپید دیگر به هم نمی‌رسند و بین آن‌ها فاصله می‌افتد. ترمیم دریچه باعث می‌شود که قدرت پمپاژ سمت راست قلب بهبود یافته و فشار از روی سیاهرگ‌های بدن برداشته شود. این کار از آسیب‌های مزمن به کلیه‌ها و کبد که ناشی از تجمع خون سیاهرگی است، به خوبی جلوگیری می‌کند.

🩺 متداول‌ترین روش برای این کار، استفاده از “آنولوپلاستی” (Annuloplasty) است. در این روش، جراح یک حلقه مصنوعی (Ring) یا نوار مخصوص را دور تا دور دهانه دریچه می‌دوزد. این حلقه مانند یک کمربند عمل کرده و قطر دریچه را که گشاد شده بود، جمع می‌کند. با کوچک شدن قطر دهانه، لته‌های طبیعی دریچه دوباره به هم می‌رسند و نشت خون به طور کامل متوقف می‌شود. این حلقه‌ها از مواد منعطفی ساخته شده‌اند که با حرکات طبیعی قلب هماهنگ هستند.

💉 فرآیند جراحی می‌تواند به صورت جراحی قلب باز سنتی یا به روش‌های “کم‌تهاجمی” (Minimally Invasive) انجام شود. در روش کم‌تهاجمی، جراح از طریق برش‌های کوچک در سمت راست قفسه سینه و با استفاده از دوربین‌های مخصوص، ترمیم را انجام می‌دهد. این دقت تکنولوژیک باعث می‌شود که بیمار درد کمتری داشته باشد و جای زخم عمل بسیار کوچک‌تر بماند، در حالی که نتیجه نهایی ترمیم با جراحی باز کاملاً برابری می‌کند.

🌪️ در برخی موارد، علاوه بر گذاشتن حلقه، نیاز به ترمیم خودِ لته‌ها (Leaflets) نیز وجود دارد. اگر بخشی از لته پاره شده یا بیش از حد کشیده شده باشد، جراح با بخیه‌های بسیار ظریف، آن را بازسازی می‌کند. گاهی از تکنیک “لبه به لبه” (Edge-to-Edge) استفاده می‌شود که در آن دو لته دریچه در نقطه‌ای که بیشترین نشت را دارند به هم دوخته می‌شوند تا دریچه شبیه به یک سوراخ دوتایی شود و نشت خون از بین برود.

🌊 یکی از مزایای بزرگ ترمیم نسبت به تعویض دریچه تریکاسپید، عدم نیاز به مصرف طولانی‌مدت داروهای قوی رقیق‌کننده خون (مانند وارفارین) است. از آنجایی که بافت طبیعی بدن بیمار حفظ شده است، خطر تشکیل لخته خون بسیار کمتر از دریچه‌های مصنوعی فلزی است. همچنین، دریچه ترمیم شده مقاومت بسیار بالاتری در برابر عفونت‌های قلبی (Endocarditis) دارد و هماهنگی بهتری با انقباضات بطن راست برقرار می‌کند.

🛡️ ایمنی این عمل زمانی که به همراه جراحی‌های دیگر قلب (مثل عمل دریچه میترال) انجام می‌شود، بسیار بالا برده شده است. در گذشته جراحان کمتر به دریچه تریکاسپید توجه می‌کردند، اما امروزه مشخص شده است که ترمیم هم‌زمان این دریچه، طول عمر بیمار را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. این جراحی باعث می‌شود که خستگی مفرط بیمار برطرف شده و توانایی او برای انجام فعالیت‌های روزانه و ورزش به سرعت بازگردد.

🏥 دوران نقاهت پس از ترمیم دریچه تریکاسپید بستگی به روش جراحی دارد. در جراحی باز، بیمار حدود یک هفته در بیمارستان می‌ماند، اما در روش‌های نوین کم‌تهاجمی، این زمان کوتاه‌تر است. پس از ترخیص، بیمار تحت نظر تیم بازتوانی قلبی قرار می‌گیرد تا با ورزش‌های سبک، قدرت عضله قلب خود را بازیابد. بهبودی کامل معمولاً بین ۴ تا ۸ هفته طول می‌کشد و بیمار حس می‌کند که تنفسش بسیار سبک‌تر شده است.

🔬 پایش وضعیت دریچه پس از عمل از طریق اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) به صورت دوره‌ای انجام می‌شود. پزشک با مشاهده تصاویر رنگی جریان خون، مطمئن می‌شود که دریچه به خوبی بسته می‌شود و هیچ نشت قابل توجهی وجود ندارد. این نظارت مستمر کمک می‌کند تا هرگونه تغییر در ابعاد قلب به سرعت شناسایی شده و درمان‌های دارویی لازم برای حفظ سلامت بلندمدت قلب تنظیم گردند.

🩹 مراقبت‌های پس از عمل شامل کنترل وزن و کاهش مصرف نمک است تا از تجمع مایعات در بدن جلوگیری شود. بیمار باید به علائمی مثل تورم مچ پا یا تنگی نفس ناگهانی حساس باشد، هرچند که پس از یک ترمیم موفق، این علائم معمولاً به سرعت ناپدید می‌شوند. ترمیم دریچه تریکاسپید در واقع یک “بازسازی ساختاری” است که اجازه می‌دهد قلب با بازدهی بالاتر و فشار کمتر، به وظیفه حیات‌بخش خود ادامه دهد.