نارسایی تریکوسپید (Tricuspid Regurgitation) چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود

🫀 نارسایی دریچه تری‌کاسپید یا سه‌لتی وضعیتی است که در آن دریچه میان دهلیز راست و بطن راست قلب به طور کامل بسته نمی‌شود. این دریچه وظیفه دارد مسیر جریان خون کم‌اکسیژن را به سمت ریه‌ها یک‌طرفه نگه دارد، اما در صورت نارسایی، بخشی از خون در زمان انقباض قلب به عقب و به درون دهلیز راست نشت می‌کند.

🌊 برخلاف دریچه‌های سمت چپ قلب، نارسایی در این دریچه اغلب به صورت ثانویه رخ می‌دهد؛ یعنی خودِ لته‌های دریچه در ابتدا سالم هستند اما به دلیل گشاد شدن بطن راست یا افزایش فشار در ریه‌ها، از هم فاصله می‌گیرند. این نشت خون باعث می‌شود که حجم خون در سمت راست قلب به مرور زمان افزایش یافته و فشار به سیاهرگ‌های بدن منتقل شود.

🏠 بطن راست قلب در مواجهه با این نشت مداوم، شروع به تغییر شکل کرده و دیواره‌های آن گشاد می‌شوند (Dilation). چون بطن راست از نظر ساختاری برای تحمل فشارهای بالا طراحی نشده است، این گشاد شدن سریع‌تر از بطن چپ رخ می‌دهد و می‌تواند منجر به ضعف شدید پمپاژ خون به سمت ریه‌ها برای دریافت اکسیژن شود.

🧱 یکی از علل اصلی بروز این بیماری، فشار خون ریوی (Pulmonary Hypertension) است که در آن فشار رگ‌های ریه به شدت بالا می‌رود. این مقاومت بالا در برابر خروج خون، بطن راست را تحت فشار قرار داده و باعث می‌شود دریچه تری‌کاسپید در اثر کشش بیش از حد، دچار نشت شود که به آن نارسایی عملکردی می‌گویند.

🧬 ناهنجاری‌های مادرزادی نادری مانند بیماری ابشتاین (Ebstein’s Anomaly) نیز وجود دارند که در آن‌ها دریچه تری‌کاسپید در محلی پایین‌تر از حد معمول قرار گرفته و لته‌های آن بدشکل هستند. در این موارد، نارسایی از همان دوران نوزادی یا کودکی وجود دارد و نیاز به نظارت دقیق متخصصان قلب اطفال و جراحان دارد.

🦠 عفونت دریچه‌های قلب یا اندوکاردیت (Endocarditis) در سمت راست قلب، به ویژه در افرادی که از داروهای تزریقی استفاده می‌کنند، می‌تواند لته‌های دریچه تری‌کاسپید را تخریب کند. باکتری‌ها با استقرار روی این دریچه باعث ایجاد توده‌های عفونی شده و می‌توانند بخش‌هایی از دریچه را از بین ببرند که منجر به نشت شدید و ناگهانی خون می‌شود.

🩹 بیماری‌های مربوط به دریچه‌های سمت چپ قلب، مانند تنگی یا نارسایی میترال، می‌توانند به صورت غیرمستقیم باعث نارسایی تری‌کاسپید شوند. وقتی فشار در سمت چپ قلب بالا می‌رود، این فشار از طریق عروق ریه به سمت راست قلب منتقل شده و در نهایت باعث گشاد شدن دریچه سه‌لتی و نارسایی آن می‌گردد.

🌬️ علائم این بیماری اغلب با نشانه‌های نارسایی سمت راست قلب همراه است که بارزترین آن‌ها ورم در ناحیه ساق پا و مچ پا (Edema) می‌باشد. به دلیل برگشت خون به سیاهرگ‌ها، مایعات از رگ‌ها خارج شده و در بافت‌های بدن تجمع می‌یابند که فرد آن را به صورت سنگینی و تورم در اندام‌های تحتانی حس می‌کند.

💧 تجمع مایعات ممکن است در ناحیه شکم نیز رخ دهد که به آن استسقاء (Ascites) می‌گویند و باعث احساس پری و تورم شکمی می‌شود. همچنین کبد به دلیل احتقان و تجمع خون سیاهرگی ممکن است بزرگ و دردناک شود که در درازمدت می‌تواند به بافت کبد آسیب زده و عملکرد آن را مختل نماید.

💓 برجستگی رگ‌های گردن یا ورید اجوف (Jugular Venous Distension) یکی از نشانه‌های تشخیصی مهم در معاینه فیزیکی این بیماران است. پزشک با مشاهده نبض‌های قوی در رگ‌های گردن بیمار که ناشی از برگشت خون به عقب است، می‌تواند به وجود نارسایی در دریچه تری‌کاسپید پی ببرد.

📉 تشخیص قطعی و سنجش شدت نشت با اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) انجام می‌شود. متخصص قلب با استفاده از داپلر رنگی، سرعت و حجم خون برگشتی را مشاهده می‌کند. همچنین از طریق سرعت این نشت، پزشکان می‌توانند فشار خون ریوی را به صورت غیرتهاجمی محاسبه کنند که عدد بسیار مهمی در گزارش اکو است.

💊 درمان دارویی در مراحل اولیه بر کاهش حجم خون و فشار تمرکز دارد. داروهای ادرارآور (Diuretics) با دفع نمک و آب اضافی از بدن، ورم پاها و فشار روی سمت راست قلب را کاهش می‌دهند. همچنین اگر نارسایی ناشی از فشار ریوی باشد، داروهای مخصوص برای کاهش مقاومت عروق ریه تجویز می‌گردد.

🛠️ در جراحی‌های قلب، اگر قرار باشد دریچه میترال یا آئورت عمل شوند، جراح معمولاً دریچه تری‌کاسپید را هم بررسی می‌کند. اگر نارسایی تری‌کاسپید متوسط یا شدید باشد، جراح با قرار دادن یک حلقه مخصوص (Annuloplasty Ring) دور دریچه، دهانه آن را تنگ و ترمیم می‌کند تا از پیشرفت بیماری در آینده جلوگیری شود.

🏗️ تعویض کامل دریچه تری‌کاسپید نسبت به سایر دریچه‌ها کمتر انجام می‌شود و پزشکان همیشه تلاش می‌کنند آن را ترمیم کنند. اما در صورت تخریب کامل، از دریچه‌های بیولوژیک (بافتی) استفاده می‌شود؛ زیرا خطر تشکیل لخته خون روی دریچه‌های فلزی در سمت راست قلب به دلیل جریان کندتر خون، بسیار بالاتر از سمت چپ است.

✨ پیگیری منظم برای بیماران دارای نارسایی تری‌کاسپید بسیار مهم است، زیرا این بیماری می‌تواند به آرامی پیشرفت کرده و باعث تخریب دائمی عملکرد بطن راست شود. تشخیص زودهنگام علل زمینه‌ای مانند بیماری‌های ریوی و کنترل آن‌ها، بهترین راه برای حفظ سلامت این دریچه و جلوگیری از نارسایی قلبی است.