دهلیز راست (Right Atrium) چیست، چه وظیفه‌ای دارد و چگونه ارزیابی می‌شود

🫧 Right Atrium یا «دهلیز راست» یکی از چهار حفره اصلی قلب است که نقش مهمی در جمع‌آوری خون برگشتی از بدن و هدایت آن به سمت بطن راست دارد. این حفره اولین نقطه ورود خون کم‌اکسیژن به قلب است و عملکرد صحیح آن برای حفظ جریان طبیعی خون ضروری است. دهلیز راست ساختاری نسبتاً نازک‌دیواره دارد، زیرا فشار کاری آن پایین است.

🌍 خون از طریق دو رگ بزرگ یعنی ورید اجوف فوقانی و ورید اجوف تحتانی وارد دهلیز راست می‌شود. ورید اجوف فوقانی خون نواحی فوقانی بدن مانند سر و بازوها را می‌آورد و ورید اجوف تحتانی خون نواحی تحتانی بدن را. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند جریان خون به‌صورت منظم وارد قلب شود.

🫀 دهلیز راست همچنین خون برگشتی از خود قلب را از طریق سینوس کرونری دریافت می‌کند. این ساختار کوچک خون کم‌اکسیژن عضله قلب را جمع‌آوری کرده و به دهلیز راست می‌ریزد. این مسیر برای تخلیه مناسب خون قلب بسیار حیاتی است.

🔄 دهلیز راست پس از پر شدن، خون را از طریق دریچه سه‌لتی (Tricuspid Valve) به بطن راست هدایت می‌کند. این دریچه مانند یک درِ یک‌طرفه عمل می‌کند و اجازه برگشت خون از بطن به دهلیز را نمی‌دهد. هماهنگی دقیق بین دهلیز و بطن برای پمپاژ مؤثر خون ضروری است.

🧱 دیواره دهلیز راست نازک‌تر از بطن‌هاست، زیرا فشار کاری آن بسیار کمتر است. وظیفه اصلی آن جمع‌آوری و هدایت خون است، نه پمپاژ با فشار بالا. همین ویژگی باعث می‌شود در برابر افزایش حجم خون حساس باشد و سریعاً بزرگ شود.

📈 بزرگ شدن دهلیز راست (Right Atrial Enlargement) معمولاً در بیماری‌هایی مانند نارسایی دریچه سه‌لتی، فشار خون ریوی یا بیماری‌های مزمن ریوی دیده می‌شود. این بزرگ‌شدگی می‌تواند در نوار قلب و اکوکاردیوگرافی تشخیص داده شود.

🩺 دهلیز راست نقش مهمی در ریتم قلب دارد، زیرا گره سینوسی (SA Node) در سقف آن قرار دارد. این گره مرکز اصلی تولید ضربان قلب است و هر ضربان از همین نقطه آغاز می‌شود. بنابراین سلامت دهلیز راست برای ریتم طبیعی قلب حیاتی است.

⚡ اختلالات ریتمی مانند فلوتر دهلیزی (Atrial Flutter) اغلب از دهلیز راست منشأ می‌گیرند. در این حالت، مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی باعث ضربان‌های سریع و منظم اما غیرطبیعی می‌شوند. درمان این اختلالات معمولاً شامل دارو یا ابلیشن است.

🧬 در برخی بیماری‌های مادرزادی مانند ASD نوع دوم، سوراخی بین دهلیز راست و چپ وجود دارد که باعث مخلوط شدن خون می‌شود. این اختلال می‌تواند باعث افزایش حجم خون در دهلیز راست و بزرگ شدن آن شود و نیاز به درمان دارد.

🫁 فشار خون ریوی یکی از مهم‌ترین عواملی است که دهلیز راست را تحت فشار قرار می‌دهد. وقتی بطن راست برای پمپاژ خون به ریه‌ها سخت‌تر کار می‌کند، دهلیز راست نیز مجبور می‌شود خون بیشتری را تحمل کند و به‌تدریج بزرگ می‌شود.

🧪 در اکوکاردیوگرافی، اندازه دهلیز راست، حجم آن و فشارهای داخل آن بررسی می‌شود. این اطلاعات برای تشخیص بیماری‌های قلبی و ریوی بسیار ارزشمند است. پزشک همچنین می‌تواند جریان خون ورودی از ورید اجوف را ارزیابی کند.

🛠️ دهلیز راست در برخی روش‌های درمانی نیز نقش دارد. برای مثال، در کاتتریزاسیون قلب راست، کاتتر از طریق وریدها وارد دهلیز راست می‌شود تا فشارهای قلبی اندازه‌گیری شود. این روش برای تشخیص فشار خون ریوی ضروری است.

💉 در برخی بیماران، لخته خون ممکن است در دهلیز راست تشکیل شود، به‌ویژه در افرادی که آریتمی دارند یا دچار نارسایی شدید هستند. این لخته‌ها خطرناک‌اند، زیرا می‌توانند وارد ریه شده و آمبولی ریوی ایجاد کنند.

🧭 دهلیز راست همچنین در ارزیابی وضعیت حجم بدن نقش دارد. پزشکان با بررسی اندازه و حرکت ورید اجوف تحتانی در اکو می‌توانند تخمین بزنند بیمار کم‌آب است یا دچار افزایش حجم خون شده است.

🩻 در برخی بیماری‌ها مانند تومورهای قلبی، توده‌هایی ممکن است در دهلیز راست دیده شوند. این توده‌ها می‌توانند جریان خون را مختل کنند و نیاز به بررسی دقیق دارند.

🧘 در مجموع، دهلیز راست یک حفره کوچک اما بسیار مهم در قلب است که نقش کلیدی در جمع‌آوری خون، تنظیم ریتم و حفظ جریان طبیعی خون دارد. سلامت آن برای عملکرد کلی قلب ضروری است و بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند بر آن تأثیر بگذارند.