داپلر پالسی (Pulsed Doppler) چیست و چه کاربردی دارد

🫀 داپلر پالس (Pulsed Doppler) یا داپلر با موج پالسی، یکی از ابزارهای پیشرفته در سونوگرافی قلب است که به پزشکان اجازه می‌دهد سرعت و جهت جریان خون را در یک نقطه دقیق و مشخص از قلب اندازه‌گیری کنند. این تکنولوژی با فرستادن پالس‌های کوتاه امواج صوتی و دریافت بازتاب آن‌ها، تصویر دقیقی از نحوه حرکت خون فراهم می‌کند.

🎯 ویژگی منحصربه‌فرد این روش “تفکیک مکانی” (Range Resolution) است. پزشک می‌تواند یک دریچه کوچک مجازی به نام “حجم نمونه” (Sample Volume) را دقیقاً در محلی که می‌خواهد (مثلاً درست بین لته‌های دریچه میترال) قرار دهد تا فقط سرعت خون در همان نقطه خاص را بدون تداخل با نقاط مجاور بسنجد.

🌊 عملکرد این دستگاه بر اساس پدیده داپلر (Doppler Effect) است؛ وقتی امواج صوتی به گلبول‌های قرمز در حال حرکت برخورد می‌کنند، فرکانس آن‌ها تغییر می‌کند. داپلر پالس این تغییر فرکانس را به صدا و نمودارهای گرافیکی تبدیل می‌کند که ما آن‌ها را به شکل موج‌های قله‌دار روی صفحه مانیتور می‌بینیم.

📏 در بررسی عملکرد دیاستولی، داپلر پالس نقش اول را ایفا می‌کند. با قرار دادن حجم نمونه در دهانه دریچه میترال، پزشک می‌تواند موج‌های E و A را که نشان‌دهنده سرعت پر شدن بطن هستند، ترسیم کند. این نمودارها به ما می‌گویند که آیا خون به راحتی وارد قلب می‌شود یا با مقاومت روبرو است.

⏱️ یکی از محدودیت‌های فنی داپلر پالس، پدیده‌ای به نام الایزینگ (Aliasing) است. این دستگاه به دلیل ماهیت پالسی خود، نمی‌تواند سرعت‌های بسیار بالا را به درستی اندازه‌گیری کند؛ اگر سرعت خون از حد مشخصی (حد نایکوئیست) فراتر رود، تصویر موج شکسته شده و از سمت دیگر نمودار ظاهر می‌شود.

🧱 برای حل مشکل سرعت‌های بالا، پزشکان معمولاً از داپلر پالس برای بررسی جریان‌های نرمال و از “داپلر مداوم” برای بررسی گرفتگی‌های شدید دریچه‌ای استفاده می‌کنند. اما برای ارزیابی ظریف استراحت قلب و زمان‌بندی‌های دقیق مثل IVRT، داپلر پالس به دلیل دقت مکانی‌اش بی‌رقیب است.

🔊 هنگام انجام تست، شما صدای “تپ-تپ” یا “فیش-فیش” ریتمیکی را می‌شنوید؛ این در واقع صدای جریان خون شماست که توسط دستگاه پردازش شده است. پزشک با گوش دادن به این صدا و مشاهده همزمان نمودار، می‌تواند حتی کوچکترین ناهماهنگی در باز و بسته شدن دریچه‌ها را تشخیص دهد.

📉 داپلر بافتی (Tissue Doppler) که شاخص ‘e را با آن اندازه می‌گیریم، در واقع نوع خاصی از همین داپلر پالس است. تفاوت در این است که فیلترهای دستگاه به جای گلبول‌های قرمز، روی حرکت دیواره‌های عضلانی قلب تنظیم می‌شوند تا سرعت کش آمدن عضله قلب را با دقت بسنجند.

🔍 در بررسی “مجرای خروجی بطن چپ” (LVOT)، داپلر پالس به پزشک کمک می‌کند تا حجم خون خروجی در هر ضربان را محاسبه کند. با اندازه‌گیری مساحت زیر نمودار سرعت، می‌توان دقیقاً فهمید که قلب در هر تپش چند سی‌سی خون به بدن پمپاژ می‌کند.

🛡️ یکی از کاربردهای حیاتی این تکنولوژی در تشخیص نارسایی‌های دریچه‌ای است. اگر دریچه‌ای به طور کامل بسته نشود، داپلر پالس می‌تواند جریان برگشتی خون (Regurgitation) را شناسایی کرده و محل دقیق نشت خون را در داخل حفره‌های قلبی پیدا کند.

🩺 برای بیماران مبتلا به تنگی نفس، داپلر پالس ابزاری تشخیصی است که بین مشکلات ریوی و قلبی تمایز قائل می‌شود. اگر الگوهای جریانی در داپلر پالس نشان‌دهنده فشار بالای پر شدن بطن باشد، منشأ تنگی نفس به احتمال زیاد قلب بیمار است.

🔄 تنظیمات دستگاه در داپلر پالس بسیار حساس است. پزشک باید زاویه تابش امواج را دقیقاً موازی با جریان خون قرار دهد؛ زیرا اگر زاویه زیاد باشد، دستگاه سرعت خون را کمتر از مقدار واقعی نشان می‌دهد و ممکن است در تشخیص بیماری اشتباه رخ دهد.

🧱 بررسی جریان خون در رگ‌های ریوی (Pulmonary Veins) نیز با داپلر پالس انجام می‌شود. این کار اطلاعات تکمیلی بسیار مهمی درباره فشار داخل دهلیز چپ به دست می‌دهد که به ویژه در موارد پیچیده اختلال دیاستولی، گره‌گشای تشخیص پزشکان است.

🏃‍♂️ این تکنولوژی در ارزیابی قلب جنین نیز کاربرد وسیعی دارد. به دلیل دقت بالای مکانی، می‌توان جریان خون را در عروق بسیار کوچک بند ناف یا قلب جنین بررسی کرد تا از سلامت رشد و خون‌رسانی به نوزاد پیش از تولد اطمینان حاصل کرد.

✨ در نهایت، داپلر پالس مانند یک میکروسکوپ صوتی عمل می‌کند که به ما اجازه می‌دهد مکانیک سیالات را در داخل زنده بودن قلب مشاهده کنیم. بدون این ابزار، درک امروزی ما از عملکرد دیاستولی و فشارهای داخلی قلب هرگز به این سطح از دقت و ظرافت نمی‌رسید.