نارسایی پولمونری (Pulmonary Regurgitation) چیست و چگونه ارزیابی میشود
Pulmonary Regurgitation
Pulmonary Regurgitation (PR) به حالتی گفته میشود که دریچه ریوی پس از هر ضربان قلب بهطور کامل بسته نمیشود و بخشی از خون از شریان ریوی دوباره به بطن راست برمیگردد. این برگشت خون باعث میشود بطن راست مجبور شود حجم بیشتری را پمپ کند و بهتدریج دچار اتساع و ضعف عملکرد شود. PR میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد و شدت آن تعیینکنندهٔ علائم و نیاز به درمان است.
دریچه ریوی یکی از چهار دریچه قلب است و بین بطن راست و شریان ریوی قرار دارد. وظیفه آن این است که هنگام انقباض بطن راست باز شود و خون را به ریهها بفرستد و سپس هنگام استراحت قلب بسته شود تا خون به عقب برنگردد. در PR این مکانیسم یکطرفه مختل میشود و جریان خون به عقب نشت میکند.
یکی از شایعترین علل PR، اتساع شریان ریوی است. وقتی دیواره شریان ریوی بزرگتر از حد طبیعی شود، دریچه نمیتواند بهطور کامل روی هم بنشیند و بسته شود. این حالت در برخی بیماریها مانند فشار خون ریوی یا پس از جراحیهای قلبی دیده میشود.
علت مهم دیگر PR، آسیب دریچهای است. این آسیب میتواند ناشی از عفونت دریچه (اندوکاردیت)، بیماریهای مادرزادی، یا عوارض جراحیهایی مانند ترمیم تترالوژی فالوت باشد. در این موارد خودِ دریچه دچار تغییر شکل یا تخریب میشود و توانایی بسته شدن کامل را از دست میدهد.
در بسیاری از افراد، PR خفیف هیچ علامتی ایجاد نمیکند و تنها در اکوکاردیوگرافی دیده میشود. اما در موارد متوسط تا شدید، بطن راست بهتدریج بزرگ میشود و این اتساع میتواند باعث کاهش توان پمپاژ و بروز علائم شود. این روند معمولاً تدریجی است و ممکن است سالها طول بکشد.
یکی از علائم PR شدید، احساس تنگی نفس هنگام فعالیت است. دلیل آن این است که بطن راست نمیتواند خون را به اندازه کافی به ریهها برساند و اکسیژنرسانی کاهش مییابد. بیمار ممکن است هنگام بالا رفتن از پله یا ورزش دچار نفسنفسزدن شود.
خستگی زودرس نیز از علائم شایع است. وقتی بطن راست کار بیشتری انجام میدهد، انرژی بیشتری مصرف میشود و بدن زودتر خسته میشود. این خستگی معمولاً با فعالیت تشدید میشود و با استراحت بهتر میشود.
در برخی بیماران، تورم پاها یا مچ پا دیده میشود. این تورم به دلیل تجمع مایع ناشی از نارسایی سمت راست قلب است. اگر PR شدید و طولانیمدت باشد، ممکن است شکم نیز دچار ورم شود که به آن آسیت گفته میشود.
گاهی بیماران دچار تپش قلب یا ضربان نامنظم میشوند. اتساع بطن راست میتواند باعث کشیدگی مسیرهای الکتریکی قلب شود و آریتمی ایجاد کند. این آریتمیها ممکن است بهصورت ضربان سریع یا نامنظم احساس شوند.
تشخیص PR معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام میشود. اکو میتواند میزان برگشت خون، اندازه بطن راست و فشار شریان ریوی را نشان دهد. داپلر رنگی نیز جهت و شدت جریان برگشتی را مشخص میکند و برای تعیین شدت PR بسیار دقیق است.
در برخی موارد، MRI قلب برای ارزیابی دقیق حجم برگشت خون و اندازه بطن راست استفاده میشود. MRI بهویژه در بیمارانی که سابقه جراحی قلب دارند بسیار مفید است، زیرا میتواند تغییرات ساختاری را با دقت بالا نشان دهد.
درمان PR به شدت آن بستگی دارد. PR خفیف معمولاً نیاز به درمان ندارد و تنها پیگیری دورهای کافی است. اما در PR شدید، بهویژه اگر بطن راست بزرگ شده باشد یا علائم وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به تعویض دریچه ریوی باشد.
تعویض دریچه میتواند با جراحی باز یا روشهای کمتر تهاجمی مانند تعویض دریچه از طریق کاتتر انجام شود. انتخاب روش به سن بیمار، علت PR و وضعیت عمومی قلب بستگی دارد. دریچههای مصنوعی یا بیولوژیک هر دو میتوانند استفاده شوند.
در بیمارانی که PR ناشی از فشار خون ریوی است، درمان علت زمینهای اهمیت زیادی دارد. کاهش فشار شریان ریوی میتواند شدت PR را کاهش دهد و از پیشرفت آسیب بطن راست جلوگیری کند. داروهای خاصی برای کنترل فشار ریوی وجود دارند که پزشک بر اساس شرایط بیمار تجویز میکند.
در نهایت، PR یک اختلال قابلمدیریت است و با تشخیص بهموقع و پیگیری منظم میتوان از عوارض آن جلوگیری کرد. بیماران باید به علائم جدید مانند تنگی نفس، خستگی یا تورم اندامها توجه کنند و در صورت بروز آنها به پزشک مراجعه کنند. مدیریت صحیح PR میتواند کیفیت زندگی بیمار را حفظ کند و از نارسایی قلبی جلوگیری نماید.
