فشار خون ریوی (Pulmonary Hypertension) چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود

🫧 Pulmonary Hypertension یا «فشار خون ریوی» وضعیتی است که در آن فشار خون در شریان‌های ریوی بالاتر از حد طبیعی می‌رود. این شریان‌ها مسئول انتقال خون از بطن راست به ریه‌ها هستند و وقتی تنگ یا سفت می‌شوند، قلب باید با فشار بیشتری خون را پمپ کند. این افزایش فشار به‌تدریج بطن راست را تحت فشار قرار می‌دهد و می‌تواند باعث نارسایی سمت راست قلب شود.

🫁 در حالت طبیعی، فشار در شریان ریوی بسیار کمتر از فشار سیستمیک است. اما در فشار خون ریوی، این فشار به‌طور غیرطبیعی بالا می‌رود و جریان خون در ریه‌ها دشوار می‌شود. این وضعیت می‌تواند به‌صورت تدریجی و بدون علامت شروع شود و به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

🫀 Pulmonary Hypertension انواع مختلفی دارد و بر اساس علت به پنج گروه تقسیم می‌شود. گروه اول شامل PAH (Pulmonary Arterial Hypertension) است که در آن خود شریان‌های ریوی دچار تنگی یا آسیب می‌شوند. گروه‌های دیگر شامل بیماری‌های قلبی، ریوی، لخته‌های مزمن و علل نامشخص هستند.

🌬️ یکی از شایع‌ترین علل فشار خون ریوی، بیماری‌های مزمن ریوی مانند COPD، آسم شدید یا فیبروز ریوی است. در این بیماری‌ها اکسیژن‌رسانی کاهش می‌یابد و رگ‌های ریوی به‌تدریج تنگ می‌شوند. این تنگی باعث افزایش فشار و فشار بیشتر بر قلب می‌شود.

🧬 برخی بیماران به‌طور ژنتیکی مستعد PAH هستند. جهش‌های ژنی خاص می‌توانند باعث آسیب‌پذیری بیشتر رگ‌های ریوی شوند. در این افراد، فشار خون ریوی ممکن است در سنین جوانی ظاهر شود و نیاز به درمان تخصصی دارد.

🩺 بیماری‌های قلبی نیز می‌توانند باعث افزایش فشار ریوی شوند. برای مثال، نارسایی بطن چپ یا بیماری‌های دریچه‌ای مانند تنگی میترال باعث افزایش فشار در دهلیز چپ می‌شوند و این فشار به ریه‌ها منتقل می‌شود و فشار ریوی را بالا می‌برد.

🫁 لخته‌های مزمن در ریه‌ها (CTEPH) یکی دیگر از علل مهم فشار خون ریوی است. در این حالت، لخته‌های قدیمی مسیر جریان خون را مسدود می‌کنند و فشار در شریان‌های ریوی افزایش می‌یابد. این نوع قابل درمان جراحی است و تشخیص آن اهمیت زیادی دارد.

🔍 علائم فشار خون ریوی معمولاً شامل تنگی نفس، خستگی، سرگیجه، درد قفسه سینه و ورم پاهاست. در مراحل پیشرفته، بیمار ممکن است دچار سنکوپ یا کبودی لب‌ها شود. این علائم به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است با بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته شوند.

📈 تشخیص Pulmonary Hypertension معمولاً با اکوکاردیوگرافی آغاز می‌شود. اکو می‌تواند فشار تخمینی شریان ریوی را با بررسی سرعت جریان برگشتی از دریچه سه‌لتی محاسبه کند. اگر فشار بالا باشد، بررسی‌های تکمیلی لازم است.

🛠️ کاتتریزاسیون قلب راست دقیق‌ترین روش تشخیص است. در این روش، فشارهای داخل قلب و شریان ریوی به‌طور مستقیم اندازه‌گیری می‌شود. این تست برای تأیید تشخیص و تعیین نوع فشار خون ریوی ضروری است.

🧪 آزمایش‌های خون، تست‌های عملکرد ریه، CT اسکن و اسکن تهویه-پرفیوژن نیز برای یافتن علت زمینه‌ای استفاده می‌شوند. تشخیص دقیق علت برای انتخاب درمان مناسب اهمیت حیاتی دارد.

💊 درمان فشار خون ریوی بسته به علت متفاوت است. در PAH از داروهای گشادکننده عروق ریوی مانند پروستاسیکلین‌ها، آنتاگونیست‌های اندوتلین و مهارکننده‌های PDE-5 استفاده می‌شود. این داروها مقاومت رگ‌های ریوی را کاهش می‌دهند و فشار را پایین می‌آورند.

🫁 در فشار خون ریوی ناشی از بیماری‌های ریوی، درمان بیماری زمینه‌ای مانند کنترل COPD یا فیبروز ریوی اهمیت دارد. اکسیژن‌تراپی نیز می‌تواند به کاهش فشار کمک کند.

🫀 در موارد ناشی از بیماری‌های قلبی، درمان نارسایی قلب یا اصلاح بیماری دریچه‌ای می‌تواند فشار ریوی را کاهش دهد. در برخی بیماران، درمان مناسب قلبی باعث بهبود کامل فشار ریوی می‌شود.

🧭 در CTEPH، جراحی اندآرترکتومی ریوی می‌تواند لخته‌های مزمن را خارج کند و فشار را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. این روش یکی از معدود درمان‌های قطعی فشار خون ریوی است.

🧘 مدیریت سبک زندگی نیز اهمیت دارد. بیماران باید از فعالیت‌های سنگین پرهیز کنند، واکسن‌های لازم را دریافت کنند و از ارتفاعات زیاد دوری کنند. پیگیری منظم با متخصص قلب و ریه برای جلوگیری از پیشرفت بیماری ضروری است.