میوکاردیت (Myocarditis) چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

🫀 میوکاردیت (Myocarditis) به معنای التهاب عضله قلب یا همان میوکارد است که وظیفه اصلی پمپاژ خون را بر عهده دارد. وقتی این عضله ملتهب می‌شود، توانایی آن برای منقبض شدن و فرستادن خون به سایر نقاط بدن کاهش می‌یابد و این موضوع می‌تواند باعث اختلال در ریتم طبیعی ضربان قلب و بروز ضعف کلی در سیستم گردش خون شود.

 

🦠 شایع‌ترین عامل ایجاد این التهاب، عفونت‌های ویروسی (Viral Infections) هستند؛ ویروس‌هایی مثل آنفولانزا، کووید-۱۹ یا ویروس‌های گوارشی می‌توانند مستقیماً به عضله قلب حمله کنند یا باعث شوند سیستم ایمنی بدن در حین مبارزه با ویروس، به اشتباه به سلول‌های خودی قلب نیز آسیب بزند.

 

🛡️ سیستم ایمنی بدن گاهی در پاسخ به یک عامل خارجی، بیش از حد فعال می‌شود و پدیده‌ای به نام “طوفان سیتوکین” ایجاد می‌کند. در این حالت، التهاب نه به خاطر خودِ ویروس، بلکه به دلیل واکنش دفاعی بدن است که باعث می‌شود عضله قلب دچار تورم و آسیب شود و در نتیجه دیواره‌های قلب ضخیم و ناتوان گردند.

🧱 علاوه بر ویروس‌ها، عوامل دیگری مثل باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها نیز می‌توانند باعث میوکاردیت شوند. همچنین قرار گرفتن در معرض برخی سموم محیطی، مصرف خودسرانه بعضی داروها یا واکنش‌های آلرژیک شدید و بیماری‌های خودایمنی که در آن بدن به بافت‌های خود حمله می‌کند، از دیگر دلایل غیرعفونی این بیماری هستند.

 

🔪 علائم میوکاردیت در افراد مختلف بسیار متفاوت است؛ برخی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند، اما در موارد دیگر، بیمار دردهای قفسه سینه مشابه سکته قلبی را تجربه می‌کند. این درد معمولاً با احساس فشار یا سنگینی همراه است و ممکن است به گردن، شانه یا پشت نیز انتشار پیدا کند.

 

🌬️ تنگی نفس (Dyspnea) یکی از نشانه‌های جدی است که نشان می‌دهد التهاب باعث ضعیف شدن قدرت پمپاژ قلب شده است. فرد ممکن است در حین راه رفتن یا فعالیت‌های روزانه سریع خسته شود و یا هنگام دراز کشیدن در شب، احساس خفگی و نیاز به استفاده از چندین بالش زیر سر داشته باشد.

 

💓 اختلال در ریتم قلب یا آریتمی (Arrhythmia) در میوکاردیت بسیار شایع است. التهاب می‌تواند مسیرهای الکتریکی قلب را مختل کند و باعث احساس تپش قلب، لرزش در سینه یا حتی غش کردن (Syncope) شود. در موارد شدید، این بی‌نظمی‌ها می‌توانند خطرناک باشند و نیاز به نظارت دقیق پزشکی دارند.

 

🌡️ علائمی شبیه به آنفولانزا مثل تب، سردرد، دردهای عضلانی و گلودرد معمولاً چند روز قبل از بروز علائم قلبی دیده می‌شوند. این “دوره پیش‌درآمد” به پزشک کمک می‌کند تا بفهمد که احتمالاً یک عامل عفونی باعث شروع فرآیند التهابی در عضله قلب بیمار شده است.

🩺 در معاینه فیزیکی، پزشک ممکن است متوجه ورم در ساق پا یا مچ پا (Edema) شود که نشان‌دهنده تجمع مایعات به دلیل ضعف قلب است. همچنین با گوش دادن به صدای قلب، ممکن است صداهای غیرطبیعی یا ضربان‌های سریع و ضعیف شنیده شود که همگی گویای تحت فشار بودن عضله قلب هستند.

 

📈 آزمایش‌های خون برای تشخیص میوکاردیت بسیار کمک‌کننده هستند. سطح پروتئینی به نام تروپونین (Troponin) که در زمان آسیب به سلول‌های قلب آزاد می‌شود، معمولاً در این بیماران بالا می‌رود. همچنین شاخص‌های التهابی عمومی بدن نیز افزایش می‌یابند که نشان‌دهنده فعالیت سیستم دفاعی بر علیه عضله قلب است.

🔍 اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) تصاویری زنده از حرکت دیواره‌های قلب ارائه می‌دهد. در میوکاردیت، ممکن است پزشک ببیند که کل قلب یا بخش‌هایی از آن ضعیف حرکت می‌کنند و یا حفره‌های قلب کمی بزرگتر از حد معمول شده‌اند که این‌ها نشان‌دهنده کاهش کارایی پمپاژ (Ejection Fraction) است.

 

📉 ام‌آر‌آی قلب (Cardiac MRI) در حال حاضر دقیق‌ترین روش غیرتهاجمی برای تشخیص میوکاردیت است. این تصویربرداری پیشرفته می‌تواند ورم بافت قلب و وجود التهاب را در لایه‌های مختلف عضله به وضوح نشان دهد و به پزشک کمک کند تا میوکاردیت را از سایر بیماری‌های مشابه مثل سکته قلبی تشخیص دهد.

💊 درمان اصلی میوکاردیت شامل استراحت مطلق و استفاده از داروهایی است که بار کاری قلب را کم می‌کنند. داروهایی مثل مهارکننده‌های ACE یا بتا-بلاکرها به قلب اجازه می‌دهند تا در فشار کمتری فعالیت کند و فرصت بازسازی داشته باشد. اگر علت بیماری خودایمنی باشد، ممکن است از داروهای سرکوب‌کننده ایمنی نیز استفاده شود.

💤 یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های درمان، پرهیز از ورزش و فعالیت‌های بدنی سنگین (Exercise Restriction) برای حداقل ۳ تا ۶ ماه است. فعالیت شدید در زمانی که قلب ملتهب است، می‌تواند باعث تشدید آسیب و بروز آریتمی‌های مرگبار شود؛ لذا بازگشت به ورزش حتماً باید با تایید پزشک و پس از اکوی مجدد صورت گیرد.

 

✨ خوشبختانه بسیاری از موارد میوکاردیت با استراحت و درمان مناسب به طور کامل بهبود می‌یابند و عضله قلب دوباره قدرت اولیه خود را به دست می‌آورد. با این حال، پیگیری منظم زیر نظر متخصص قلب الزامی است تا از عدم تبدیل بیماری به حالت مزمن یا ایجاد بافت اسکار (Fibersis) در قلب اطمینان حاصل شود.