زمان شلشدگی ایزovolumic (IVRT) چیست و چگونه اندازهگیری میشود
IVRT
🫀 شاخص IVRT مخفف زمان استراحت همحجم (Isovolumetric Relaxation Time) است؛ دورهای بسیار کوتاه و حیاتی در چرخه قلبی که درست پس از بسته شدن دریچه آئورت و دقیقاً پیش از باز شدن دریچه میترال رخ میدهد. در این لحظه گذرا، تمام دریچههای قلب بسته هستند و بطنها بدون اینکه خونی وارد یا خارج شود، شروع به شل شدن میکنند.
⏱️ اهمیت این زمان در این است که نشان میدهد عضله قلب با چه سرعتی میتواند از حالت انقباض شدید به حالت استراحت کامل تغییر وضعیت دهد. در واقع IVRT بازتابدهنده سرعت فرآیندهای بیوشیمیایی درون سلولهای قلب است که مسئول جمعآوری یونهای کلسیم و رها کردن فیبرهای عضلانی هستند تا قلب آماده پذیرش خون شود.
📏 در یک قلب سالم، این زمان باید در محدوده استانداردی باشد (معمولاً بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیثانیه). اگر این زمان بیش از حد طولانی شود، به این معناست که قلب برای شل شدن و افت فشار داخلی خود به زمان بیشتری نیاز دارد که این اولین نشانه از شروع اختلال در عملکرد استراحتی یا همان دیاستولی قلب است.
🧱 یکی از دلایل اصلی طولانی شدن IVRT، سفت شدن دیوارههای قلب بر اثر فشار خون مزمن است. وقتی دیواره بطن ضخیم میشود، فرآیند شل شدن سلولها کند شده و زمان بیشتری طول میکشد تا فشار داخل بطن به قدری پایین بیاید که دریچه میترال باز شود و اجازه ورود خون را بدهد.
📉 در مراحل اولیه بیماریهای قلبی، پزشکان با استفاده از اکوکاردیوگرافی داپلر (Doppler Echo) این زمان را با دقت میلیثانیه اندازهگیری میکنند. طولانی شدن این شاخص اغلب پیش از آنکه بیمار علائم واضحی مثل تنگی نفس داشته باشد، رخ میدهد و میتواند یک زنگ خطر زودهنگام برای پزشک باشد.
👵 سن عاملی است که به طور طبیعی IVRT را افزایش میدهد. با پیر شدن بافتهای بدن، خاصیت ارتجاعی قلب کمتر شده و سرعت فرآیندهای سلولی کاهش مییابد؛ بنابراین در افراد سالمند، طولانیتر بودن این زمان تا حدی طبیعی تلقی میشود، مگر اینکه از مرزهای مشخصی فراتر رود.
🌡️ جالب است بدانید که ضربان قلب بر روی این زمان تاثیر میگذارد. وقتی ضربان قلب بالا میرود، تمام مراحل چرخه قلبی کوتاهتر میشوند، اما IVRT باید همچنان کارایی خود را حفظ کند. ناتوانی قلب در کوتاه کردن مناسب این زمان هنگام فعالیت، میتواند باعث شود که قلب در زمان ورزش به خوبی پر نشود.
🌬️ اگر IVRT خیلی طولانی شود، زمان پر شدن قلب کوتاه میگردد. این یعنی بطن فرصت کمتری برای دریافت خون دارد و در نتیجه خونی که باید وارد قلب شود، در دهلیزها و ریهها تجمع مییابد که نتیجه آن احساس سنگینی در قفسه سینه و تنگی نفس در هنگام راه رفتن است.
🩺 در مراحل پیشرفتهتر اختلال قلبی، پدیدهای به نام “کوتاه شدن کاذب” IVRT رخ میدهد. در این حالت، فشار دهلیز چپ به قدری بالا میرود که دریچه میترال را خیلی زودتر از موعد باز میکند. اینجاست که پزشک باید با هوشمندی و بررسی سایر شاخصها، متوجه شود که این زمان کوتاه نشاندهنده سلامت نیست، بلکه نشانه شدت بیماری است.
💊 برخی داروهای قلبی مثل مسدودکنندههای کانال کلسیم (Calcium Channel Blockers) میتوانند به بهبود این شاخص کمک کنند. این داروها با تسهیل فرآیند شل شدن عضلات قلب، به کوتاه شدن IVRT در بیماران مبتلا به سفتی قلب کمک کرده و باعث میشوند قلب راحتتر و سریعتر برای پر شدن آماده شود.
🔍 شاخص IVRT در کنار نسبت E/A و E/e’ یک تصویر کامل از مکانیسم داخلی قلب میسازد. در حالی که E/e’ فشار را نشان میدهد، IVRT مستقیماً به ما میگوید که “سرعت شل شدن” عضله چقدر است؛ یعنی این پارامتر بیشتر با کیفیت بافت عضله قلب سر و کار دارد.
🧱 بیماریهایی مثل ایسکمی قلبی (Ischemia) یا کمخونی موضعی قلب، بلافاصله باعث طولانی شدن IVRT میشوند. چون شل شدن قلب یک فرآیند فعال و نیازمند انرژی (ATP) است، وقتی اکسیژن به قلب نرسد، اولین چیزی که مختل میشود همین مرحله استراحت است.
🏃♂️ در مقابل، در قلبهای ورزشکار و بسیار آماده، فرآیند استراحت بسیار سریع انجام میشود. قلب یک ورزشکار به گونهای تمرین داده شده که به محض پایان انقباض، با سرعت فوقالعادهای فشار خود را پایین میآورد تا بیشترین زمان ممکن را برای مکش خون و استراحت در اختیار داشته باشد.
🔬 بررسی IVRT در تحقیقات دارویی جدید نیز بسیار مهم است. دانشمندان به دنبال داروهایی هستند که مستقیماً بر روی این مرحله اثر بگذارند تا بتوانند نارساییهای قلبی دیاستولی را که درمانشان سختتر از نارساییهای معمولی است، بهتر مدیریت کنند.
✨ در نهایت، IVRT به ما یادآوری میکند که قلب تنها یک تلمبه ساده نیست، بلکه سیستمی با زمانبندی دقیق است. حتی چند میلیثانیه تاخیر در استراحت میتواند کل چرخه حیات را تحت تاثیر قرار دهد؛ پس مراقبت از سلامت قلب با تغذیه و ورزش، در واقع مراقبت از این زمانبندیهای ظریف است.
