تعویض دریچه قلب (Heart Valve Replacement) چیست و چگونه انجام می‌شود

❤️ جراحی تعویض دریچه قلب (Heart Valve Replacement) یک اقدام حیاتی و نجات‌بخش برای بیمارانی است که دریچه‌های طبیعی قلب آن‌ها به دلیل بیماری‌های مادرزادی، رسوب کلسیم یا عفونت‌های شدید دچار تنگی (Stenosis) یا نارسایی (Regurgitation) شده است. در این شرایط، دریچه نمی‌تواند جریان خون را به درستی هدایت کند و قلب مجبور است با فشار مضاعف کار کند که در نهایت منجر به ضعف عضله قلب و تنگی نفس می‌شود. جراح با خارج کردن دریچه معیوب و جایگزینی آن با یک نمونه مصنوعی، مسیر جریان خون را به حالت طبیعی باز می‌گرداند.

🧱 انتخاب نوع دریچه جایگزین یکی از مهم‌ترین تصمیمات پیش از عمل است که بر اساس سن، سبک زندگی و شرایط پزشکی بیمار اتخاذ می‌شود. دریچه‌های مکانیکی (Mechanical Valves) که از مواد فلزی و کربنی ساخته شده‌اند، طول عمر بسیار بالایی دارند و معمولاً تا پایان عمر بیمار کار می‌کنند. با این حال، استفاده از این دریچه‌ها مستلزم مصرف مادام‌العمر داروهای رقیق‌کننده خون (Anticoagulants) مانند وارفارین است تا از تشکیل لخته روی سطح فلزی دریچه جلوگیری شود.

🐄 دریچه‌های بیولوژیک یا بافتی (Bioprosthetic Valves) گزینه دیگری هستند که معمولاً از بافت قلب گاو یا خوک ساخته می‌شوند. مزیت بزرگ این دریچه‌ها این است که بیمار نیازی به مصرف طولانی‌مدت داروهای ضد لخته قوی ندارد و خطر خونریزی ناشی از این داروها کاهش می‌یابد. اما عیب اصلی آن‌ها این است که مانند بافت طبیعی بدن به مرور زمان دچار فرسودگی می‌شوند و ممکن است پس از ۱۰ تا ۱۵ سال نیاز به تعویض مجدد پیدا کنند؛ لذا این دریچه‌ها اغلب برای بیماران مسن‌تر ترجیح داده می‌شوند.

🔪 روش سنتی انجام این عمل از طریق جراحی قلب باز (Sternotomy) است که در آن جراح با باز کردن استخوان جناغ سینه، مستقیماً به قلب دسترسی پیدا می‌کند. در حین عمل، قلب موقتاً متوقف شده و وظیفه گردش خون بر عهده دستگاه پمپ قلب و ریه (Cardiopulmonary Bypass) قرار می‌گیرد. این روش به جراح اجازه می‌دهد تا با دقت بسیار بالا، دریچه قدیمی را جدا کرده و دریچه جدید را با بخیه‌های ظریف در محل دقیق خود محکم کند.

🌬️ امروزه روش‌های کم‌تهاجمی‌تری مانند “تعویض دریچه از طریق کاتتر” (TAVI) نیز ابداع شده‌اند که به‌ویژه برای دریچه آئورت کاربرد وسیعی دارند. در این متد، بدون باز کردن قفسه سینه و تنها از طریق یک رگ در کشاله ران، دریچه جدید به سمت قلب هدایت و در محل مورد نظر باز می‌شود. این روش باعث کاهش چشمگیر درد پس از عمل و سرعت بخشیدن به دوران نقاهت می‌شود و برای بیمارانی که ریسک جراحی باز برای آن‌ها بالاست، یک گزینه فوق‌العاده محسوب می‌گردد.

💊 مراقبت‌های پس از جراحی شامل پایش دقیق وضعیت انعقاد خون و جلوگیری از عفونت دریچه است. بیمارانی که دریچه مصنوعی دارند، باید پیش از هرگونه اقدام دندانپزشکی یا جراحی‌های دیگر، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه مصرف کنند تا از ورود باکتری‌ها به خون و نشستن آن‌ها روی دریچه جدید (Endocarditis) جلوگیری شود. همچنین، انجام اکوکاردیوگرافی‌های دوره‌ای برای بررسی عملکرد مکانیکی دریچه و اطمینان از عدم نشت خون در اطراف آن الزامی است.

🏥 دوران بهبودی پس از جراحی قلب باز حدود ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد تا استخوان جناغ سینه به طور کامل جوش بخورد. در این مدت، شرکت در برنامه‌های بازتوانی قلبی (Cardiac Rehabilitation) به بیمار کمک می‌کند تا تحت نظر متخصص، فعالیت‌های بدنی خود را به آرامی شروع کرده و قدرت قلب خود را بازیابی کند. اکثر بیماران پس از این دوره، بهبود قابل توجهی در سطح انرژی و کاهش علائمی مانند خستگی و نفس‌تنگی را تجربه می‌کنند که کیفیت زندگی آن‌ها را دگرگون می‌سازد.

✨ جراحی تعویض دریچه قلب، مهندسی پیشرفته را در خدمت فیزیولوژی بدن قرار می‌دهد تا تپش‌های قلب دوباره منظم و کارآمد شوند. این جراحی نه تنها طول عمر بیماران را به طور معناداری افزایش می‌دهد، بلکه به آن‌ها اجازه می‌دهد تا سال‌های طولانی بدون محدودیت‌های ناشی از نارسایی قلبی به زندگی فعال خود ادامه دهند. با پیشرفت تکنولوژی و تولید دریچه‌هایی با دوام بیشتر، افق‌های روشن‌تری برای درمان بیماری‌های دریچه‌ای در پیش روی بیماران قرار گرفته است.