بلوک کامل قلب (Complete Heart Block) چیست و چگونه تشخیص داده میشود
Complete Heart Block
❤️ بلوک کامل قلب یا Complete Heart Block که با نام Third-Degree AV Block نیز شناخته میشود، حالتی است که در آن هیچ پیام الکتریکی از دهلیزها به بطنها منتقل نمیشود. این قطع کامل ارتباط باعث میشود دهلیزها و بطنها هرکدام با ریتم جداگانه و مستقل بتپند و هماهنگی طبیعی قلب از بین برود. نتیجه این وضعیت، ضربان بسیار کند و ناکارآمد بطنهاست که میتواند جریان خون بدن را بهشدت کاهش دهد.
⚡ در حالت طبیعی، گره AV پیامهای الکتریکی را از دهلیزها به بطنها منتقل میکند تا ضربان قلب هماهنگ باشد. اما در بلوک کامل، این مسیر کاملاً مسدود میشود و بطنها مجبور میشوند از یک ضربانساز پشتیبان و بسیار کندتر استفاده کنند. این ریتم جایگزین معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ ضربه در دقیقه است که برای نیازهای بدن کافی نیست.
🫀 در بلوک کامل، دهلیزها همچنان با ریتم طبیعی خود که توسط گره سینوسی ایجاد میشود میتپند، اما بطنها ریتم مستقل و کندتری دارند. این «عدم ارتباط» باعث میشود امواج الکتریکی دهلیزی و بطنی هیچ هماهنگی با هم نداشته باشند و این الگوی خاص در نوار قلب بهوضوح دیده میشود.
🌬️ علائم بلوک کامل قلب معمولاً شدید هستند، زیرا ضربان کند بطنها نمیتواند خون کافی به مغز و اندامها برساند. بیمار ممکن است دچار سرگیجه، خستگی شدید، تنگی نفس یا احساس ضعف ناگهانی شود. این علائم اغلب با فعالیت تشدید میشوند.
🧠 یکی از علائم مهم و خطرناک بلوک کامل، سنکوپ آدامز–استوکس است. در این حالت، کاهش ناگهانی جریان خون به مغز باعث بیهوشی کوتاهمدت میشود. این حملات میتوانند بدون هشدار رخ دهند و خطر سقوط یا آسیب جدی دارند.
🔥 بلوک کامل قلب میتواند بهدلیل بیماریهای مختلفی ایجاد شود. شایعترین علت آن بیماریهای دژنراتیو سیستم هدایت در سالمندان است. اما سکته قلبی، جراحی قلب، التهاب عضله قلب، بیماریهای مادرزادی یا مصرف برخی داروها نیز میتوانند باعث ایجاد آن شوند.
🩺 برخی داروها مانند بتابلوکرها، دیگوکسین یا مسدودکنندههای کانال کلسیم ممکن است بلوک کامل را ایجاد یا تشدید کنند. در این موارد، قطع یا تنظیم دوز دارو میتواند وضعیت را بهبود دهد، اما همیشه کافی نیست.
📈 نوار قلب (ECG) ابزار اصلی تشخیص بلوک کامل است. در این نوار، امواج P و کمپلکسهای QRS کاملاً مستقل از هم دیده میشوند. این الگوی «AV Dissociation» یکی از نشانههای قطعی بلوک کامل است.
🔍 در برخی بیماران، برای بررسی دقیقتر از هولتر مانیتورینگ ۲۴ ساعته استفاده میشود. این روش میتواند نشان دهد که آیا بلوک دائمی است یا بهصورت دورهای رخ میدهد و شدت آن چقدر است.
🧬 برخی افراد بهصورت مادرزادی دچار بلوک کامل هستند. این حالت ممکن است در دوران جنینی یا پس از تولد تشخیص داده شود و معمولاً نیاز به پیگیری و درمان طولانیمدت دارد.
🏥 بلوک کامل قلب یک وضعیت اورژانسی است، زیرا میتواند به ایست قلبی منجر شود. در موارد حاد، بیمار ممکن است نیاز به ضربانساز موقت داشته باشد تا ضربان قلب را تا زمان درمان قطعی حفظ کند.
⚙️ درمان اصلی و قطعی بلوک کامل قلب، کاشت ضربانساز دائمی (Pacemaker) است. این دستگاه کوچک با ارسال پالسهای الکتریکی منظم، ریتم طبیعی و کافی برای بطنها ایجاد میکند و از کندی خطرناک ضربان جلوگیری میکند.
🛠️ ضربانساز دائمی معمولاً زیر پوست قفسه سینه قرار میگیرد و سیمهای آن به بطنها متصل میشوند. این دستگاه بهطور خودکار ضربان قلب را تنظیم میکند و در صورت کند شدن بیش از حد، وارد عمل میشود.
🫂 پس از کاشت ضربانساز، بیشتر بیماران بهسرعت احساس بهتری پیدا میکنند. علائمی مانند سرگیجه، خستگی و سنکوپ معمولاً از بین میروند و بیمار میتواند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد.
🌡️ پیگیری منظم پس از کاشت ضربانساز ضروری است. پزشک عملکرد دستگاه، عمر باتری و وضعیت سیمها را بررسی میکند تا مطمئن شود همه چیز بهدرستی کار میکند.
🍃 بیماران باید از قرار گرفتن در میدانهای مغناطیسی قوی یا دستگاههایی که ممکن است در عملکرد ضربانساز اختلال ایجاد کنند پرهیز کنند. با این حال، بیشتر وسایل روزمره بیخطر هستند.
🧘 سبک زندگی سالم، کنترل فشار خون، درمان بیماریهای زمینهای و پرهیز از داروهای مضر برای سیستم هدایت میتواند به سلامت قلب کمک کند و از مشکلات آینده جلوگیری کند.
🚶 بسیاری از بیماران پس از درمان میتوانند بدون محدودیت ورزش کنند، البته با نظر پزشک. ضربانساز به آنها اجازه میدهد فعالیتهای طبیعی و حتی ورزشهای سبک تا متوسط را انجام دهند.
🧠 بلوک کامل قلب اگر درمان نشود، میتواند باعث نارسایی قلبی، آسیب مغزی ناشی از کاهش خونرسانی یا ایست قلبی شود. به همین دلیل تشخیص و درمان سریع اهمیت حیاتی دارد.
🛡️ با وجود خطرات بالقوه، بلوک کامل قلب با درمان مناسب کاملاً قابلکنترل است. ضربانساز دائمی میتواند کیفیت زندگی بیمار را بهطور چشمگیری بهبود دهد و از عوارض جدی جلوگیری کند.
🌱 آگاهی از علائم و مراجعه سریع به پزشک میتواند جان بیمار را نجات دهد. بسیاری از بیماران پس از درمان زندگی سالم، فعال و بدون محدودیت جدی خواهند داشت.
