استنت‌گذاری شریان کاروتید (Carotid Artery Stenting) چیست و چگونه انجام می‌شود

✨ استنت‌گذاری شریان کاروتید (Carotid Artery Stenting) یک روش پیشرفته و کم‌تهاجمی برای باز کردن رگ‌های اصلی گردن است که وظیفه خون‌رسانی به مغز را بر عهده دارند. در این روش، پزشکان با استفاده از یک لوله توری ظریف به نام استنت (Stent)، تنگی‌های ناشی از رسوب چربی و کلسیم را برطرف می‌کنند. این اقدام حیاتی به‌منظور جلوگیری از سکته مغزی (Stroke) انجام می‌شود، چرا که گرفتگی در این ناحیه می‌تواند مانند یک سد، مانع رسیدن اکسیژن به سلول‌های حساس مغز شود.

🏗️ ضرورت این درمان زمانی ایجاد می‌شود که پلاک‌های آترواسکلروز (Athereosclerosis – تصلب شرایین) باعث تنگی شدید در شریان کاروتید شده باشند. اگر این پلاک‌ها کنده شوند یا باعث انسداد کامل رگ گردند، جریان خون به مغز قطع شده و عوارض جبران‌ناپذیری ایجاد می‌شود. استنت‌گذاری با ایجاد یک ستون محافظ در داخل رگ، پلاک‌ها را به دیواره می‌فشارد و با تثبیت آن‌ها، مسیر عبور خون را عریض و ایمن نگه می‌دارد.

💉 فرآیند اجرا معمولاً از طریق یک سوراخ کوچک در کشاله ران یا مچ دست آغاز می‌شود. جراح متخصص یک کاتتر (Catheter – لوله بسیار باریک و منعطف) را وارد سیستم عروقی کرده و با هدایت تصاویر زنده رادیولوژی، آن را به سمت گردن و محل گرفتگی هدایت می‌کند. این عمل اغلب با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و بیمار در طول فرآیند بیدار است، که این امر اجازه می‌دهد پزشک عملکرد عصبی بیمار را در هر لحظه بررسی کند.

🛡️ یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های این عمل، استفاده از “دستگاه محافظت از آمبولی” (Embolic Protection Device) است. این وسیله که شبیه به یک چتر یا توری مینیاتوری است، در قسمتی بالاتر از محل گرفتگی باز می‌شود. وظیفه این فیلتر، شکار ذرات کوچکی است که ممکن است هنگام باز شدن استنت از دیواره رگ کنده شوند. این کار مانع از حرکت ذرات به سمت مغز و بروز سکته‌های کوچک در حین عمل می‌شود.

🌪️ پس از قرارگیری فیلتر محافظ، پزشک ابتدا با یک بالون کوچک، محل تنگی را کمی باز می‌کند و سپس استنت فشرده شده را در محل دقیق مستقر می‌نماید. استنت به محض آزاد شدن، باز شده و به دیواره رگ می‌چسبد. در پایان، بالون و فیلتر محافظ جمع‌آوری و از بدن خارج می‌شوند، اما استنت به عنوان یک نگهدارنده دائمی در رگ باقی می‌ماند تا از فروپاشی مجدد آن جلوگیری کند.

🩺 این روش به‌ویژه برای بیمارانی که به دلیل مشکلات قلبی، ریوی یا جراحی‌های قبلی گردن، ریسک بالایی برای جراحی باز (اندارترکتومی) دارند، گزینه‌ای بسیار ایده‌آل است. تهاجم حداقلی در استنت‌گذاری باعث می‌شود که فشار کمتری به سیستم فیزیولوژیک بیمار وارد شود. همچنین برای افرادی که تنگی رگ آن‌ها در نقاطی از گردن قرار دارد که دسترسی جراحی به آن دشوار است، استنت‌گذاری تنها راه حل موثر محسوب می‌شود.

🏥 دوران نقاهت پس از استنت‌گذاری کاروتید بسیار سریع است. اکثر بیماران تنها یک شب برای مراقبت‌های احتیاطی در بیمارستان می‌مانند و روز بعد مرخص می‌شوند. نبود بخیه و برش بزرگ روی گردن باعث می‌شود درد پس از عمل بسیار ناچیز باشد. بیمار معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز می‌تواند به فعالیت‌های سبک زندگی خود بازگردد، که این یک مزیت بزرگ نسبت به دوره‌های طولانی نقاهت در جراحی‌های سنتی است.

🩹 پایش فشار خون و ضربان قلب بلافاصله پس از عمل بسیار مهم است، زیرا تحریک گیرنده‌های عصبی در ناحیه کاروتید ممکن است باعث افت موقت فشار خون شود. پزشکان با تنظیم دقیق داروها، این وضعیت را کنترل می‌کنند. همچنین مراقبت از محل ورود کاتتر در کشاله ران برای جلوگیری از خونریزی یا کبودی در ۲۴ ساعت اول ضروری است تا فرآیند بهبودی بدون هیچ مشکلی تکمیل شود.

💊 مصرف داروهای ضد پلاکت (Antiplatelets) مانند آسپرین و کلوپیدوگرل پس از استنت‌گذاری برای موفقیت درمان الزامی است. این داروها از تشکیل لخته خون روی سطح استنت جدید جلوگیری می‌کنند تا زمانی که پوشش طبیعی رگ روی فنر را بپوشاند. همچنین کنترل شدید چربی خون (با استاتین‌ها) و مدیریت فشار خون برای جلوگیری از ایجاد پلاک‌های جدید در سایر رگ‌ها بخشی از برنامه درمانی بلندمدت بیمار خواهد بود.

🚭 ترک سیگار و تغییر رژیم غذایی پس از استنت‌گذاری یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی است. دخانیات دشمن اصلی عروق هستند و می‌توانند باعث تنگی مجدد حتی در داخل استنت شوند. ورزش منظم و پیاده‌روی نیز به بهبود گردش خون عمومی بدن کمک کرده و سلامت مغز و قلب را تضمین می‌کند. این تغییرات مثبت در سبک زندگی، اثرگذاری استنت را برای دهه‌ها تضمین می‌کند.

✨ در مجموع، استنت‌گذاری شریان کاروتید شاهکاری از مهندسی پزشکی است که سد بزرگی در برابر سکته مغزی ایجاد کرده است. این روش با جایگزینی جراحی‌های پیچیده با یک مداخله ظریف عروقی، ایمنی بیماران را به حداکثر رسانده است. استنت کاروتید مانند یک پاسبان هوشمند در گردن، جریان زندگی و آگاهی را به مغز تضمین می‌کند و به بیماران فرصتی دوباره برای زندگی بدون ترس از فلج یا ناتوانی می‌دهد.