اتروتومی (Atherectomy) چیست، چگونه انجام می‌شود و چه کاربردی دارد

⚙️ آترکتومی (Atherectomy) یک روش تخصصی و کم‌تهاجمی در قلمرو جراحی‌های عروقی است که برای باز کردن رگ‌های مسدود شده به کار می‌رود. برخلاف روش‌های سنتی که فقط پلاک‌ها را به دیواره رگ می‌فشارند، در این متد جراح مستقیماً رسوبات سخت شده (Plaque) را از بدنه رگ جدا کرده و از بدن خارج می‌کند. این کار باعث می‌شود فضای داخلی رگ (Lumen) به شکل موثرتری باز شود و جریان خون به اندام‌های حیاتی دوباره برقرار گردد.

💎 این روش به‌ویژه برای درمان پلاک‌های بسیار سخت و کلسیمی (Calcified) که با بالون‌های معمولی باز نمی‌شوند، یک گزینه ایده‌آل محسوب می‌شود. زمانی که رسوبات در دیواره رگ به قدری سفت شده باشند که فنر یا استنت (Stent) نتواند به درستی در جای خود باز شود، پزشک ابتدا از آترکتومی برای تراشیدن این توده‌های سنگی استفاده می‌کند. این فرآیند مسیر را برای اقدامات بعدی هموار کرده و احتمال موفقیت درمان را به شدت افزایش می‌دهد.

💉 فرآیند آترکتومی معمولاً از طریق یک برش بسیار کوچک در ناحیه کشاله ران یا مچ دست آغاز می‌شود که به آن دسترسی عروقی می‌گویند. پزشک یک لوله نازک و منعطف به نام کاتتر (Catheter) را وارد شریان کرده و با هدایت تصاویر زنده اشعه ایکس (Fluoroscopy)، آن را به محل دقیق گرفتگی می‌رساند. این کار بدون نیاز به بیهوشی عمومی و تنها با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود که خطر عمل را برای بیماران مسن کاهش می‌دهد.

🌪️ انواع مختلفی از دستگاه‌های آترکتومی وجود دارد که یکی از معروف‌ترین آن‌ها آترکتومی چرخشی (Rotational Atherectomy) نام دارد. در این روش، یک مته بسیار ریز با روکش الماس در نوک کاتتر قرار دارد که با سرعت بسیار بالایی می‌چرخد. این مته پلاک‌های سخت را به ذرات میکروسکوپی تبدیل می‌کند که به قدری کوچک هستند که می‌توانند بدون ایجاد انسداد، از طریق جریان خون دفع شوند.

🔪 نوع دیگری از این روش، آترکتومی جهت‌دار (Directional Atherectomy) است که در آن دستگاه دارای یک تیغه بسیار ظریف است. این تیغه پلاک‌ها را از دیواره رگ می‌تراشد و آن‌ها را در محفظه کوچکی که در نوک کاتتر تعبیه شده است، جمع‌آوری می‌کند. در پایان عمل، وقتی کاتتر از بدن خارج می‌شود، تمام رسوبات جمع‌آوری شده نیز همراه آن بیرون می‌آیند و رگ کاملاً پاکسازی می‌شود.

🌊 آترکتومی لیزری (Laser Atherectomy) نیز از تکنولوژی نور برای از بین بردن انسدادها استفاده می‌کند. در این متد، پرتوهای قوی لیزر از طریق فیبر نوری به محل گرفتگی تابانده می‌شوند تا پلاک‌ها را بخار کرده یا به ذرات بسیار ریز تبدیل کنند. این روش برای پلاک‌هایی که بافت نرم‌تری دارند یا در مواردی که رگ‌های بسیار ظریف دچار گرفتگی شده‌اند، بسیار کاربردی و دقیق عمل می‌کند.

🩺 یکی از مزایای بزرگ آترکتومی این است که فشار کمتری به دیواره رگ وارد می‌کند و خطر ایجاد پارگی‌های ریز (Dissection) را کاهش می‌دهد. در روش‌های قدیمی که فقط از بالون استفاده می‌شد، فشار زیاد ممکن بود به لایه‌های ظریف رگ آسیب بزند. اما در آترکتومی، چون بخشی از توده فیزیکی پلاک برداشته می‌شود، رگ خاصیت ارتجاعی خود را بهتر حفظ کرده و احتمال بازگشت گرفتگی در کوتاه‌مدت کمتر می‌شود.

🛡️ برای جلوگیری از حرکت ذرات کنده شده به سمت پایین‌دست رگ، جراحان اغلب از یک دستگاه محافظتی به نام فیلتر آمبولی (Embolic Protection Device) استفاده می‌کنند. این فیلتر که شبیه به یک توری یا سبد مینیاتوری است، در قسمتی بعد از گرفتگی باز می‌شود تا ذرات پلاک را شکار کند. پس از اتمام تراشیدن رگ، این فیلتر همراه با تمام ضایعات جمع‌آوری شده از بدن خارج می‌شود تا امنیت کامل بیمار تضمین شود.

🏥 بیماران پس از انجام آترکتومی معمولاً زمان کوتاهی را در بیمارستان سپری می‌کنند و بسیاری از آن‌ها همان روز یا صبح روز بعد مرخص می‌شوند. چون جراحی باز صورت نگرفته است، دردی در ناحیه قفسه سینه یا شکم وجود ندارد و تنها مراقبت از محل ورود کاتتر در کشاله ران ضرورت دارد. این موضوع باعث می‌شود بیمار خیلی سریع به زندگی روزمره بازگردد و دوره نقاهت (Recovery) طولانی را تجربه نکند.

🚶 بهبود جریان خون پس از این عمل اغلب بسیار سریع و ملموس است. افرادی که به دلیل گرفتگی رگ‌های پا (Peripheral Artery Disease) در هنگام راه رفتن دچار درد شدید می‌شدند، پس از آترکتومی می‌توانند مسافت‌های طولانی را بدون درد طی کنند. همچنین در عروق کرونر قلب، این روش باعث می‌شود عضله قلب اکسیژن بیشتری دریافت کرده و خطر سکته قلبی به طرز معناداری کاهش یابد.

💊 پس از انجام آترکتومی، مدیریت دارویی برای حفظ سلامت رگ‌ها حیاتی است. بیمار باید از داروهای ضد پلاکت (Antiplatelets) مانند آسپرین استفاده کند تا از تشکیل لخته روی دیواره‌های تازه تراشیده شده جلوگیری شود. همچنین کنترل شدید چربی خون با استفاده از استاتین‌ها (Statins) ضروری است تا سرعت تشکیل پلاک‌های جدید در سایر نقاط سیستم عروقی به حداقل برسد.

🔬 تکنولوژی‌های جدید در زمینه آترکتومی به سمت “هوشمندتر شدن” پیش می‌روند. برخی دستگاه‌های نوین مجهز به حسگرهای نوری (OCT) هستند که به پزشک اجازه می‌دهند از داخل رگ تصویربرداری کنند و ضخامت پلاک را با دقت میکرونی ببینند. این دقت بالا به جراح کمک می‌کند تا فقط بافت مزاحم را بردارد و هیچ آسیبی به لایه‌های سالم و حیاتی رگ وارد نکند.

🚭 ترک سیگار و اصلاح رژیم غذایی پس از این عمل یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت مطلق است. سیگار باعث التهاب عروق و سفت شدن سریع پلاک‌ها می‌شود که می‌تواند اثرات جراحی را خنثی کند. بیمارانی که پس از آترکتومی سبک زندگی خود را تغییر می‌دهند، نتایج بسیار درخشان‌تر و ماندگارتری را تجربه می‌کنند و نیاز آن‌ها به مداخلات مجدد در آینده به شدت کاهش می‌یابد.

🏃 ورزش منظم و پیاده‌روی تحت نظر پزشک به تقویت عروق جانبی (Collaterals) کمک می‌کند. حتی اگر رگ اصلی با آترکتومی باز شده باشد، فعالیت بدنی باعث می‌شود شبکه خون‌رسانی بدن منعطف‌تر شود. این موضوع به‌ویژه برای بیماران دیابتی که رگ‌های حساس‌تری دارند، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند تا از بروز زخم‌های مزمن یا مشکلات جدی‌تر در اندام‌ها پیشگیری شود.

✨ آترکتومی در واقع مانند یک “جاروبرقی هوشمند” برای رگ‌های بدن عمل می‌کند که انسدادهای سخت را ریشه‌کن می‌سازد. این روش به پزشکان اجازه می‌دهد تا رگ‌هایی را که قبلاً غیرقابل درمان به نظر می‌رسیدند، دوباره احیا کنند. با استفاده از این تکنولوژی، مرزهای درمان بیماری‌های عروقی جابه‌جا شده و امید به زندگی سالم و پرنشاط برای بسیاری از بیماران قلبی و عروقی افزایش یافته است.