پرولاپس دریچه میترال چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

🫀 پرولاپس دریچه میترال (Mitral Valve Prolapse) که به اختصار MVP نامیده می‌شود، وضعیتی است که در آن لته‌های دریچه میترال بیش از حد نرم یا شل شده و هنگام بسته شدن، به سمت دهلیز چپ برجسته می‌شوند. این حالت شبیه به عملکرد یک چتر نجات است که وقتی باد زیر آن می‌افتد، به سمت بالا شکم می‌دهد. این بیماری یکی از شایع‌ترین اختلالات دریچه‌ای در میان مردم است.

🏠 اکثر افرادی که دچار پرولاپس هستند، زندگی کاملاً نرمال و بدون علامتی دارند و این وضعیت اغلب به طور اتفاقی در معاینات دوره‌ای کشف می‌شود. در واقع، پرولاپس به تنهایی یک بیماری خطرناک نیست، اما در صورتی که باعث نشت خون به عقب شود، نیاز به پیگیری و مراقبت‌های تخصصی بیشتری پیدا می‌کند.

🧱 یکی از علائم شایعی که بیماران گزارش می‌دهند، تپش قلب (Palpitations) ناگهانی است که ممکن است با استرس یا مصرف کافئین شدت یابد. همچنین دردهای پراکنده در قفسه سینه که معمولاً با فعالیت بدنی ارتباطی ندارند، در این افراد دیده می‌شود. این دردها اغلب ناشی از کشش بیش از حد طناب‌های نگهدارنده دریچه در زمان ضربان قلب هستند.

🌬️ تنگی نفس خفیف و احساس اضطراب (Anxiety) بی‌دلیل نیز از دیگر نشانه‌های همراه با این سندروم هستند. پزشکان معتقدند که در برخی از این بیماران، سیستم عصبی خودکار بدن حساسیت بالاتری دارد که منجر به بروز علائمی مثل سرگیجه، خستگی زودرس و حملات هراس می‌شود، حتی اگر خودِ ناهنجاری دریچه بسیار جزیی باشد.

🧬 این بیماری در بسیاری از موارد ریشه ارثی و ژنتیکی دارد و در میان خانم‌های جوان شایع‌تر است. همچنین افرادی که دارای بافت‌های همبند بسیار منعطف هستند یا قد بلند و انگشتان کشیده‌ای دارند، بیشتر مستعد ابتلا به پرولاپس میترال می‌باشند، زیرا پروتئین‌های سازنده دریچه قلب آن‌ها نیز همان خاصیت انعطاف‌پذیری بیش از حد را دارد.

🩺 تشخیص این وضعیت در معاینه بالینی بسیار ساده است؛ پزشک با گوشی پزشکی صدای مخصوصی به نام کلیک سیستولی (Systolic Click) را می‌شنود. این صدا دقیقاً زمانی تولید می‌شود که لته‌های شلِ دریچه در اثر فشار خون به سمت دهلیز پرتاب شده و ناگهان توسط طناب‌های نگهدارنده مهار می‌شوند.

🔍 اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) ابزار اصلی و قطعی برای تشخیص پرولاپس است. متخصص قلب در تصاویر اکو می‌تواند میزان برجستگی لته‌ها به سمت دهلیز را اندازه بگیرد. طبق استاندارد، اگر این برجستگی بیش از ۲ میلی‌متر باشد، تشخیص پرولاپس قطعی می‌شود و پزشک همزمان میزان نشت خون (Regurgitation) را نیز ارزیابی می‌کند.

📉 در مواردی که پرولاپس منجر به نشت خون نشود، معمولاً هیچ درمانی لازم نیست و فقط معاینات دوره‌ای توصیه می‌شود. اما اگر نشت خون ایجاد شود، بطن چپ ممکن است به تدریج گشاد شود. در این مرحله، پزشک با تجویز داروهای بتا-بلاکر (Beta-blockers) تلاش می‌کند ضربان قلب را آرام کرده و استرس مکانیکی روی دریچه را کاهش دهد.

🦠 یکی از خطرات مهم برای این بیماران، التهاب عفونی دریچه‌های قلب (Endocarditis) است. لته‌های پرولاپسی به دلیل بافت ناهموارشان، محل مناسبی برای تجمع باکتری‌های موجود در خون هستند. اگرچه امروزه مصرف آنتی‌بیوتیک قبل از دندانپزشکی برای همه این بیماران الزامی نیست، اما رعایت بهداشت دهان و دندان برای آن‌ها اهمیت حیاتی دارد.

🩹 در موارد نادری، طناب‌های وتری (Chordae) که دریچه را مهار می‌کنند، ممکن است بر اثر کشش مداوم پاره شوند. این اتفاق باعث بروز نارسایی شدید و ناگهانی میترال می‌شود که با تنگی نفس شدید همراه است. در چنین شرایطی، جراحی برای ترمیم یا تعویض دریچه تنها راه نجات بیمار و بازگرداندن عملکرد قلب به حالت عادی است.

💓 انجام ورزش‌های هوازی منظم برای اکثر افراد مبتلا به پرولاپس نه تنها بلامانع، بلکه بسیار مفید است. ورزش به تنظیم سیستم عصبی و کاهش تپش قلب کمک می‌کند. تنها در صورتی که نارسایی شدید وجود داشته باشد، محدودیت‌های ورزشی توسط پزشک اعمال می‌شود؛ در غیر این صورت، این افراد محدودیتی برای زندگی فعال ندارند.

💊 مصرف کافی مایعات و اجتناب از محرک‌هایی مانند سیگار، قهوه غلیظ و نوشابه‌های انرژی‌زا می‌تواند به میزان چشمگیری علائم آزاردهنده مثل تپش قلب را در این بیماران کاهش دهد. بسیاری از افراد با رعایت همین نکات ساده و مدیریت استرس، دیگر هیچ‌گونه ناراحتی یا علامتی از بیماری خود حس نمی‌کنند.

🛠️ اگر پرولاپس باعث نارسایی شدید شود، جراحان ترجیح می‌دهند به جای تعویض، دریچه را ترمیم (Repair) کنند. در عمل ترمیم، بخش‌های اضافه لته‌ها برداشته شده و دریچه بازسازی می‌شود. نتایج این جراحی بسیار درخشان است و باعث می‌شود فرد سالیان طولانی بدون نیاز به داروهای رقیق‌کننده خون به زندگی عادی بازگردد.

✨ در نهایت، پرولاپس دریچه میترال در اکثر مواقع یک “ویژگی” بدنی است تا یک بیماری نگران‌کننده. با آگاهی از وضعیت قلب و انجام اکوهای دوره‌ای، می‌توان به راحتی از بروز عوارض جلوگیری کرد. داشتن یک سبک زندگی سالم و مثبت‌اندیشی، بهترین راه برای همزیستی مسالمت‌آمیز با این چتر نجات کوچک در قلب است.