هیپوکینزی چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

هیپوکینزی به حالتی گفته می‌شود که در آن بخشی از دیواره قلب کمتر از حد طبیعی حرکت می‌کند. در یک قلب سالم، تمام بخش‌های بطن چپ هنگام انقباض به‌طور هماهنگ و قوی به سمت مرکز حفره حرکت می‌کنند و ضخیم‌تر می‌شوند. اما در هیپوکینزی، این حرکت کاهش می‌یابد و دیواره در آن ناحیه ضعیف‌تر منقبض می‌شود. این اختلال معمولاً نشانه‌ای از کاهش خون‌رسانی یا آسیب عضله قلب است.

هیپوکینزی اغلب زمانی رخ می‌دهد که یک شریان کرونر نتواند خون کافی به بخشی از عضله قلب برساند. این وضعیت ممکن است در اثر تنگی عروق کرونر، اسپاسم عروقی یا حتی کاهش موقت جریان خون ایجاد شود. اگر خون‌رسانی به‌طور کامل قطع شود، ممکن است آسیب شدیدتر مانند آکینزی یا دیس‌کینزی رخ دهد.

در بسیاری از بیماران، هیپوکینزی اولین علامت ایسکمی قلبی است. یعنی عضله قلب هنوز زنده است اما به دلیل کمبود اکسیژن نمی‌تواند با قدرت کافی منقبض شود. این حالت می‌تواند گذرا باشد و با بازگشت خون‌رسانی بهبود یابد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد.

هیپوکینزی می‌تواند ناحیه‌ای یا گسترده باشد. هیپوکینزی ناحیه‌ای معمولاً با انسداد یک شریان کرونر مرتبط است و در یک بخش مشخص از دیواره دیده می‌شود. اما اگر هیپوکینزی در تمام دیواره‌ها وجود داشته باشد، معمولاً نشانه نارسایی قلبی یا کاردیومیوپاتی است و به آن Global Hypokinesia گفته می‌شود.

یکی از علل شایع هیپوکینزی، سکته قلبی است. پس از یک انفارکتوس، بخشی از عضله قلب آسیب می‌بیند و توانایی انقباض آن کاهش می‌یابد. اگر آسیب خفیف باشد، ممکن است دیواره هنوز حرکت داشته باشد اما ضعیف‌تر از حد طبیعی. این حالت معمولاً در اکوکاردیوگرافی قابل مشاهده است.

هیپوکینزی همچنین می‌تواند در بیماری‌های غیرکرونری دیده شود. برای مثال، در میوکاردیت (التهاب عضله قلب)، عضله قلب ضعیف می‌شود و حرکت دیواره‌ها کاهش می‌یابد. در کاردیومیوپاتی دیلاته نیز بطن چپ بزرگ و ضعیف می‌شود و هیپوکینزی گسترده ایجاد می‌کند.

اکوکاردیوگرافی ابزار اصلی برای تشخیص هیپوکینزی است. در اکو، پزشک حرکت هر بخش از دیواره بطن چپ را مشاهده می‌کند و نواحی با حرکت کاهش‌یافته را شناسایی می‌کند. تکنیک‌های پیشرفته مانند Strain Imaging می‌توانند اختلالات بسیار ظریف را نیز نشان دهند.

MRI قلب نیز برای ارزیابی دقیق هیپوکینزی استفاده می‌شود. این روش می‌تواند نواحی زنده و آسیب‌دیده عضله قلب را از هم تفکیک کند و شدت آسیب را مشخص سازد. MRI به‌ویژه در بیمارانی که اکو کیفیت کافی ندارد بسیار مفید است.

هیپوکینزی معمولاً با کاهش کسر جهشی همراه است، به‌ویژه اگر گسترده باشد. کسر جهشی نشان‌دهنده قدرت پمپاژ قلب است و کاهش آن می‌تواند نشانه نارسایی قلبی باشد. بنابراین هیپوکینزی نه‌تنها یک یافته تصویری، بلکه یک شاخص عملکردی مهم نیز هست.

در تست استرس اکو، هیپوکینزی می‌تواند تنها در شرایط فعالیت ظاهر شود. این حالت نشان‌دهنده ایسکمی قابل برگشت است. یعنی عضله قلب در حالت استراحت طبیعی به نظر می‌رسد اما هنگام فعالیت به دلیل کمبود خون‌رسانی دچار کاهش حرکت می‌شود. این یافته برای تشخیص بیماری عروق کرونر بسیار ارزشمند است.

شدت هیپوکینزی اهمیت زیادی دارد. هیپوکینزی خفیف ممکن است بدون علائم باشد، اما هیپوکینزی متوسط تا شدید می‌تواند باعث تنگی نفس، خستگی و کاهش تحمل فعالیت شود. این علائم معمولاً به دلیل کاهش توان پمپاژ قلب ایجاد می‌شوند.

هیپوکینزی می‌تواند با آریتمی‌ها نیز همراه باشد. عضله آسیب‌دیده ممکن است مسیرهای الکتریکی قلب را مختل کند و باعث ضربان‌های نامنظم شود. این آریتمی‌ها می‌توانند خفیف یا در برخی موارد خطرناک باشند.

درمان هیپوکینزی به علت زمینه‌ای بستگی دارد. اگر علت آن ایسکمی باشد، درمان شامل باز کردن عروق کرونر با دارو، آنژیوپلاستی یا جراحی است. اگر علت آن نارسایی قلبی باشد، داروهای تقویت‌کننده عملکرد قلب و کاهش‌دهنده بار قلب تجویز می‌شوند.

در برخی بیماران، هیپوکینزی قابل برگشت است. برای مثال، پس از بازگشت خون‌رسانی یا درمان التهاب عضله قلب، حرکت دیواره‌ها ممکن است بهبود یابد. این پدیده به‌عنوان بهبود عملکرد میوکارد شناخته می‌شود و نشان‌دهنده زنده بودن عضله است.

در نهایت، هیپوکینزی یک علامت مهم از کاهش عملکرد عضله قلب است و باید جدی گرفته شود. تشخیص دقیق، تعیین علت و درمان مناسب می‌تواند از پیشرفت آسیب جلوگیری کند و عملکرد قلب را بهبود بخشد. پیگیری منظم با اکو یا MRI برای ارزیابی روند بیماری ضروری است.