نسبت E/A چیست، چگونه محاسبه می‌شود و چه کاربردی دارد

🫀 نسبت E/A (E to A Ratio) یکی از شاخص‌های کلیدی در سونوگرافی قلب یا همان اکوکاردیوگرافی است که به پزشکان کمک می‌کند تا بفهمند مرحله استراحت قلب یا عملکرد دیاستولی شما در چه وضعیتی قرار دارد. این نسبت در واقع مقایسه بین دو موج مختلف از جریان خون است که در مرحله پر شدن بطن‌ها اتفاق می‌افتد.

🌊 موج E (Early Filling) نشان‌دهنده جریان خونی است که در ابتدای مرحله استراحت، به محض باز شدن دریچه میترال، با سرعت و به صورت غیرفعال از دهلیز به بطن می‌ریزد. در یک قلب سالم و جوان، این موج باید قوی و سریع باشد، چون بطن به راحتی باز می‌شود و خون را به درون خود می‌کشد.

🤝 موج A (Atrial Kick) مربوط به مرحله دوم پر شدن است، یعنی زمانی که دهلیز منقبض می‌شود تا باقی‌مانده خون را با فشار به داخل بطن بفرستد. در حالت طبیعی، نقش این موج در پر کردن قلب بسیار کمتر از موج E است، زیرا بخش عمده کار در همان مرحله اول انجام شده است.

⚖️ در یک قلب سالم، نسبت E به A معمولاً عددی بزرگتر از ۱ است (یعنی موج E بلندتر از A است). این نشان می‌دهد که قلب به قدری نرم و منعطف است که بیشتر خون بدون نیاز به فشار دهلیز و تنها با مکش اولیه وارد بطن می‌شود که نشانه سلامت عضله قلب است.

📉 وقتی قلب شروع به سفت شدن می‌کند (اختلال دیاستولی گرید ۱)، اولین اتفاقی که می‌افتد برعکس شدن این نسبت است. در این حالت، موج E کوتاه می‌شود و دهلیز ناچار است با قدرت بیشتری منقبض شود تا خون را وارد بطن سفت کند؛ در نتیجه موج A بلندتر شده و نسبت E/A به زیر عدد ۱ سقوط می‌کند.

🕰️ جالب است بدانید که با افزایش سن، این نسبت به طور طبیعی تغییر می‌کند. در افراد مسن، به دلیل سفت شدن تدریجی بافت قلب، ممکن است موج A به طور فیزیولوژیک بلندتر شود؛ بنابراین پزشک هنگام تفسیر این عدد، حتماً سن بیمار را در نظر می‌گیرد تا تفاوت بین روند طبیعی پیری و بیماری را تشخیص دهد.

🎭 وضعیتی به نام “شبه طبیعی” (Pseudonormal) وجود دارد که در آن نسبت E/A دوباره به ظاهر نرمال (بزرگتر از ۱) برمی‌گردد، اما این یک فریب است. در این مرحله، فشار داخل دهلیز به قدری بالا رفته که خون را با زور به داخل بطن می‌فرستد و ظاهر موج E را بلند نشان می‌دهد، در حالی که قلب در واقعیت بیمارتر شده است.

🩺 برای تشخیص این فریب قلبی، پزشکان از روش‌های تکمیلی مثل “داپلر بافتی” استفاده می‌کنند تا مطمئن شوند که آیا بلند بودن موج E ناشی از سلامت قلب است یا ناشی از فشار بیش از حد دهلیز. اینجاست که دقت نسبت E/A در کنار سایر فاکتورها معنای واقعی پیدا می‌کند.

🌬️ اگر نسبت E/A به شدت تغییر کرده باشد، بیمار معمولاً علائمی مثل تنگی نفس در هنگام فعالیت یا خستگی زودرس را گزارش می‌کند. این عدد به پزشک می‌گوید که آیا فشار داخل حفره‌های قلبی بالا رفته است یا خیر، که این موضوع در تنظیم دوز داروهای قلبی بسیار تعیین‌کننده است.

💓 در ورزشکاران حرفه‌ای، نسبت E/A معمولاً بسیار عالی و بالاتر از حد میانگین است. این نشان‌دهنده قدرت مکش فوق‌العاده بطن‌ها و انعطاف‌پذیری بالای عضله قلب آن‌هاست که اجازه می‌دهد در زمان ضربان‌های بالا، قلب به سرعت با خون پر شده و آماده ضربان بعدی شود.

🧱 بیماری‌هایی مثل فشار خون مزمن یا تنگی دریچه آئورت مستقیماً بر روی این نسبت تاثیر می‌گذارند. این بیماری‌ها باعث ضخامت دیواره بطن می‌شوند و با سفت شدن بطن، الگوی جریان خون از حالت E-Dominant (غلبه موج E) به حالت A-Dominant (غلبه موج A) تغییر مسیر می‌دهد.

📉 یکی دیگر از پارامترهای مرتبط با این نسبت، “زمان کاهش شتاب” یا DT است که نشان می‌دهد موج E چقدر طول می‌کشد تا فروکش کند. اگر نسبت E/A غیرطبیعی باشد و زمان DT هم طولانی شود، نشان‌دهنده مقاومت شدید بطن در برابر پذیرش خون تازه است.

💊 کنترل این نسبت در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی بسیار حیاتی است. بهبود نسبت E/A در طول درمان می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که داروهای تجویز شده موفق شده‌اند فشار داخل قلب را کاهش دهند و خاصیت ارتجاعی عضله قلب را تا حدودی بهبود ببخشند.

🔍 نسبت E/A تنها یک عدد نیست، بلکه پنجره‌ای به درون مکانیک استراحت قلب است. ناهماهنگی در این نسبت می‌تواند سال‌ها قبل از اینکه قلب در پمپاژ دچار مشکل شود، وجود یک اختلال مخفی را آشکار کند و فرصتی برای پیشگیری از بیماری‌های جدی‌تر فراهم آورد.

✨ در نهایت، اگر در برگه اکوی خود با این اصطلاح روبرو شدید، به یاد داشته باشید که این شاخص باید توسط متخصص قلب و در کنار سایر یافته‌ها تفسیر شود. حفظ وزن سالم و کنترل فشار خون، بهترین راه‌ها برای نگه داشتن نسبت E/A در محدوده ایده‌آل و جوان ماندن قلب هستند.