نارسایی آئورت چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود
نارسایی آئورت
🫀 نارسایی دریچه آئورت وضعیتی است که در آن دریچه میان بطن چپ و شریان اصلی بدن (Aorta) به خوبی بسته نمیشود. این نقص در عملکرد دریچه باعث میشود خونی که با قدرت پمپاژ شده، در مرحله استراحت قلب دوباره به عقب برگردد. در واقع این دریچه که باید مانند یک دروازه یکطرفه عمل کند، اجازه نشت خون به داخل حفره اصلی قلب را میدهد.
🌊 وقتی این نشت اتفاق میافتد، بطن چپ قلب با یک چالش بزرگ روبرو میشود چون مجبور است خون تکراری را دوباره پمپاژ کند. این حجم اضافه خون که به طور مداوم به عقب برمیگردد، باعث میشود فشار داخلی حفره قلب افزایش یابد. قلب برای جبران این وضعیت، در هر ضربان با شدت بیشتری منقبض میشود تا بتواند خون کافی را به اندامهای بدن برساند.
🏠 برای جا دادن این مقدار خون اضافی، بطن چپ به مرور زمان شروع به تغییر شکل میکند و گشاد میشود (Dilation). این بزرگ شدن حفره قلب در ابتدا یک مکانیسم دفاعی است تا خون بیشتری در خود جای دهد، اما در درازمدت باعث کشیده شدن بیش از حد عضلات قلب شده و کارایی پمپاژ را کاهش میدهد.
🧱 علاوه بر گشاد شدن، دیوارههای قلب برای پمپاژ این حجم عظیم خون شروع به ضخیم شدن میکنند (Hypertrophy). این ضخامت عضلانی باعث میشود که قلب سفت شده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست بدهد. در نتیجه، قلب نه تنها در پمپاژ دچار مشکل میشود، بلکه در مرحله استراحت نیز به خوبی باز و پر نمیشود.
🧬 دلایل مختلفی برای بروز این بیماری وجود دارد که یکی از شایعترین آنها نقصهای مادرزادی در شکل دریچه است. به طور طبیعی این دریچه سه لته یا گلبرگ دارد، اما برخی افراد با دریچه دولتی (Bicuspid Valve) به دنیا میآیند. این ناهنجاری باعث میشود دریچه در طول زمان زودتر فرسوده شده و دچار نشت یا نارسایی شود.
🩺 فشار خون بالای مزمن یکی دیگر از متهمان اصلی است که به مرور زمان باعث گشاد شدن ابتدای شریان آئورت میشود. وقتی این شریان وسیع میشود، لتههای دریچه از هم فاصله میگیرند و دیگر نمیتوانند در مرکز به هم برسند و راه خون را ببندند. این موضوع نشان میدهد که کنترل فشار خون چقدر برای سلامت دریچهها حیاتی است.
🦠 عفونتهای باکتریایی که به بافتهای داخلی قلب آسیب میزنند (Endocarditis)، میتوانند به سرعت دریچه آئورت را تخریب کنند. این باکتریها ممکن است سوراخهای کوچکی در لتههای دریچه ایجاد کنند یا لبههای آن را از بین ببرند. در این حالت، نارسایی به صورت ناگهانی و حاد بروز میکند که یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب میشود.
🩹 بیماریهای روماتیسمی که اغلب ناشی از عفونتهای درمان نشده گلو در دوران کودکی هستند، از دیگر علل آسیب به این دریچه میباشند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای دریچه حمله کرده و باعث ضخیم و بدشکل شدن آنها میشود. این تغییر شکل در نهایت منجر به این میشود که دریچه نتواند به طور کامل در جای خود چفت شود.
🌬️ علائم این بیماری معمولاً بسیار آرام و تدریجی ظاهر میشوند و ممکن است فرد سالها متوجه مشکل خود نشود. تنگی نفس در هنگام فعالیتهای بدنی یا ورزش، اولین نشانه جدی است که نشان میدهد قلب تحت فشار قرار دارد. با پیشرفت بیماری، این تنگی نفس ممکن است حتی در حالت استراحت یا هنگام دراز کشیدن نیز سراغ فرد بیاید.
💓 احساس تپش قلب شدید یا آگاهی از ضربان قلب، به خصوص در هنگام شب، در این بیماران بسیار شایع است. به دلیل حجم بالای خونی که قلب پمپاژ میکند، فرد ممکن است لرزش خفیفی را در بدن یا گردن خود حس کند. این حالت ناشی از ضربات قدرتمند بطن برای بیرون راندن خون اضافی است که به عقب نشت کرده بود.
📉 یکی از نشانههای جالب این بیماری در اندازهگیری فشار خون، فاصله زیاد بین عدد بالا و پایین است که به آن فشار نبض پهن (Pulse Pressure) میگویند. در حالی که عدد سیستولی (فشار بالا) ممکن است نرمال یا بالا باشد، عدد دیاستولی (فشار پایین) به دلیل برگشت سریع خون به داخل قلب، به شدت افت میکند.
🔍 پزشکان برای تشخیص و تعیین شدت نارسایی از اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) استفاده میکنند که یک سونوگرافی مخصوص قلب است. در این تست، طول و پهنای جت خونی که به عقب نشت میکند با دقت اندازهگیری میشود. همچنین شاخصی به نام زمان نیمفشار (PHT) بررسی میشود که نشاندهنده سرعت افت فشار در آئورت پس از بسته شدن دریچه است.
💊 درمانهای دارویی در موارد خفیف تا متوسط برای کاهش بار کاری قلب و کنترل فشار خون تجویز میشوند. داروهایی که باعث گشاد شدن رگها میشوند، مقاومت مسیر را کم کرده و کمک میکنند خون راحتتر به سمت جلو حرکت کند و کمتر به عقب نشت نماید. اما باید دانست که دارو نمیتواند نقص فیزیکی دریچه را به طور کامل ترمیم کند.
🛠️ در موارد نارسایی شدید، تنها راه حل قطعی جراحی و تعویض دریچه آئورت است. جراح دریچه آسیبدیده را با یک دریچه مصنوعی که میتواند فلزی (Mechanical) یا حیوانی (Bioprosthetic) باشد جایگزین میکند. انتخاب نوع دریچه بستگی به سن بیمار و شرایط سبک زندگی او دارد و تصمیمی حیاتی برای آینده سلامت فرد است.
✨ پیگیری منظم و انجام چکاپهای دورهای برای این بیماران اهمیت حیاتی دارد تا زمان طلایی برای جراحی از دست نرود. اگر قلب بیش از حد گشاد شود، ممکن است حتی بعد از تعویض دریچه هم قدرت اولیه خود را بازنیابد. بنابراین، تشخیص به موقع و نظارت دقیق بر ابعاد قلب، کلید اصلی داشتن یک زندگی طولانی و باکیفیت است.
