فیبریلاسیون دهلیزی چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود
فیبریلاسیون دهلیزی
💓 فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation) شایعترین نوع آریتمی یا ناهماهنگی ضربان قلب است که در آن حفرههای بالایی قلب یعنی دهلیزها، به جای انقباض منظم و قوی، دچار لرزشهای سریع و نامنظم میشوند. در این وضعیت، پیامهای الکتریکی قلب آشفته شده و باعث میشود که ضربان قلب بهشدت نامنظم و اغلب بسیار سریع شود، که این موضوع بازدهی قلب را در پمپاژ خون کاهش میدهد.
🌪️ در یک قلب سالم، یک کانون مشخص پیام الکتریکی را صادر میکند تا خون به ترتیب از دهلیزها به بطنها برود، اما در این بیماری، کانونهای متعددی در دهلیزها شروع به فعالیت میکنند. این هرجومرج الکتریکی باعث میشود دهلیزها بیش از ۳۰۰ بار در دقیقه بلرزند. این لرزش مداوم مانع از تخلیه کامل خون به سمت بطنها شده و بخشی از خون در گوشههای دهلیز باقی میماند.
🩸 بزرگترین خطر ناشی از این ناهماهنگی، تجمع خون و تشکیل لخته (Thrombus: توده خونی سفت شده در رگ یا قلب) است. وقتی خون در دهلیز به درستی حرکت نکند، مستعد لخته شدن میشود. اگر این لخته از قلب خارج شده و به سمت مغز حرکت کند، میتواند باعث انسداد رگهای مغزی و بروز سکته مغزی شود که از عوارض بسیار جدی این بیماری به شمار میرود.
💥 علائم این عارضه در افراد مختلف متفاوت است، اما تپش قلب (Palpitation: احساس کوبش یا لرزش در قفسه سینه) شایعترین نشانه آن است. بسیاری از بیماران احساس میکنند که قلبشان “بالبال” میزند یا ضربانی شبیه به فرو ریختن قفسه سینه دارند. این حس میتواند ناگهانی شروع شود و از چند دقیقه تا چند روز ادامه یابد.
😫 ضعف و خستگی مفرط از دیگر نشانههایی است که بیماران تجربه میکنند. از آنجایی که قلب نمیتواند خون را به صورت بهینه پمپاژ کند، اکسیژن کافی به عضلات و مغز نمیرسد. این موضوع باعث میشود فرد حتی در هنگام استراحت احساس بیحالی کند یا هنگام انجام فعالیتهای سبک ورزشی، خیلی زودتر از حد معمول دچار نفستنگی و خستگی شود.
😵 سرگیجه و احساس سبکی سر نیز در میان مبتلایان بسیار شایع است. وقتی ضربان قلب خیلی سریع یا خیلی نامنظم میشود، فشار خون ممکن است به طور موقت افت کند و خونرسانی به مغز کاهش یابد. در برخی موارد، این وضعیت حتی منجر به غش کردن یا سنکوپ (Syncope: از دست دادن موقت هوشیاری) میشود که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
👵 سن یکی از عوامل اصلی مستعدکننده برای این بیماری است؛ با افزایش سن، بافتهای قلب دچار تغییراتی میشوند که هدایت پیامهای الکتریکی را مختل میکند. با این حال، فیبریلاسیون دهلیزی تنها مختص سالمندان نیست و عواملی مانند فشار خون بالا، چاقی و مصرف الکل میتوانند باعث بروز آن در سنین پایینتر نیز بشوند.
🎈 پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism: فعالیت بیش از حد غده تیروئید و تولید زیاد هورمون) از عوامل غیرقلبی است که مستقیماً روی ضربان قلب اثر میگذارد. هورمونهای تیروئید میتوانند حساسیت بافت قلب را به پیامهای الکتریکی افزایش داده و جرقهای برای شروع بینظمیهای ضربان باشند. کنترل این غده در درمان آریتمی بسیار موثر است.
🍺 مصرف الکل و کافئین زیاد در برخی افراد به عنوان محرک عمل کرده و باعث شروع حملات میشود. وضعیتی به نام “سندرم قلب تعطیلات” وجود دارد که در آن افراد پس از مصرف زیاد مواد محرک در مهمانیها، دچار فیبریلاسیون ناگهانی میشوند. شناسایی این محرکهای فردی گام مهمی در مدیریت و پیشگیری از حملات مجدد است.
💤 آپنه خواب (Sleep Apnea: وقفههای تنفسی کوتاه در حین خواب) پیوند بسیار قوی با این بیماری قلبی دارد. فشار ناشی از قطع تنفس و کاهش اکسیژن در شب، فشار زیادی به دهلیزهای قلب وارد کرده و ساختار آنها را به مرور تغییر میدهد. درمان آپنه با دستگاههای مخصوص میتواند به پایداری ریتم قلب کمک شایانی کند.
🏥 تشخیص این وضعیت معمولاً با نوار قلب ساده انجام میشود، اما چون حملات ممکن است گذرا باشند، گاهی از هولتر مانیتورینگ (Holter Monitoring: دستگاه کوچک و قابل حملی که ضربان قلب را ۲۴ تا ۴۸ ساعت ثبت میکند) استفاده میشود. این دستگاه به پزشک اجازه میدهد تا نامنظمیهایی که در لحظه حضور در مطب رخ نمیدهند را شناسایی کند.
💊 درمان دارویی در این بیماران بر دو محور اصلی استوار است: کنترل ضربان و جلوگیری از لخته شدن خون. داروهای ضد انعقاد (Anticoagulants: داروهایی که زمان لخته شدن خون را طولانی میکنند) برای کاهش خطر سکته مغزی حیاتی هستند. همچنین داروهایی برای کاهش سرعت ضربان قلب تجویز میشود تا فشار کمتری به عضله قلب وارد آید.
⚡ در برخی موارد، پزشک ممکن است روش شوک الکتریکی یا کاردیوورژن (Cardioversion) را پیشنهاد دهد. در این روش، در حالی که بیمار در بیهوشی کوتاه است، یک شوک الکتریکی هماهنگ به قلب داده میشود تا تمام فعالیتهای الکتریکی آشفته متوقف شده و گره اصلی قلب بتواند دوباره ریتم طبیعی را به دست بگیرد.
🔥 ابلیشن (Ablation: سوزاندن بافتهای مسبب آریتمی) یک روش نوین و موثر برای درمان قطعی است. در این متد، پزشک با استفاده از کاتترهای ظریف از طریق رگهای پا به قلب میرود و نقاطی که پیامهای آشفته تولید میکنند را با گرما یا سرما غیرفعال میکند. این کار مسیرهای غلط الکتریکی را مسدود مینماید.
🥗 اصلاح سبک زندگی نقش کلیدی در کاهش تعداد حملات دارد. کاهش مصرف نمک برای کنترل فشار خون و کاهش وزن در افراد چاق میتواند بار کاری دهلیزها را کم کند. مطالعات نشان دادهاند که حتی کاهش وزن اندک میتواند شدت و تکرار فیبریلاسیون دهلیزی را در بیماران به طرز معناداری کاهش دهد.
🧘 استرس و اضطراب مزمن باعث ترشح مداوم آدرنالین میشود که خود یکی از محرکهای اصلی آریتمی است. تمرینات آرامسازی، یوگا و تنفس عمیق میتوانند با تعدیل فعالیت سیستم عصبی، آستانه تحریکپذیری قلب را بالا برده و به حفظ ریتم سینوسی (Sinus Rhythm: ریتم طبیعی و منظم قلب) کمک کنند.
☕ در مورد مصرف چای و قهوه، نظرات متفاوت است؛ در حالی که کافئین زیاد محرک است، اما مصرف متعادل آن در بسیاری از افراد مشکلی ایجاد نمیکند. با این حال، بیماران باید واکنش بدن خود را زیر نظر بگیرند. اگر پس از نوشیدن قهوه احساس تپش قلب غیرعادی دارند، باید مصرف آن را به حداقل برسانند.
🦷 جالب است بدانید که سلامت دهان و دندان نیز با سلامت قلب در ارتباط است. عفونتهای مزمن لثه میتوانند باعث التهاب سیستمیک در بدن شوند که یکی از عوامل زمینهساز برای تغییر ساختار دهلیزها و بروز فیبریلاسیون است. رعایت بهداشت فردی فراتر از قفسه سینه بر سلامت قلب تاثیر میگذارد.
🔍 بررسیهای دورهای و پایش مداوم نبض توسط خود فرد میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. یادگیری نحوه گرفتن نبض مچ دست و تشخیص نامنظمی در فواصل ضربات، مهارتی ساده اما نجاتبخش است. اگر نبض شما به جای ضربات آهنگین، شبیه به طبلزدن نامرتب بود، باید با پزشک مشورت کنید.
🌈 با وجود اینکه فیبریلاسیون دهلیزی یک بیماری مزمن محسوب میشود، اما با درمانهای امروزی و همکاری بیمار، اکثر افراد میتوانند زندگی عادی و فعالی داشته باشند. نکته کلیدی، پایبندی به مصرف داروهای ضد لخته و مدیریت عوامل خطر است تا از بروز عوارض ناگواری همچون نارسایی قلبی و سکته جلوگیری شود.
