فشار سیستولی بطن راست چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه معنایی دارد

فشار سیستولی بطن راست یا RV Systolic Pressure (RVSP) یکی از مهم‌ترین شاخص‌های همودینامیک برای ارزیابی وضعیت بطن راست و فشار شریان ریوی است. این پارامتر نشان می‌دهد بطن راست هنگام انقباض برای پمپ‌کردن خون به شریان ریوی چه فشاری تولید می‌کند و به‌طور غیرمستقیم بازتابی از مقاومت عروق ریوی است.

RVSP معمولاً با اکوکاردیوگرافی و از طریق اندازه‌گیری سرعت جت نارسایی تریکاسپید محاسبه می‌شود. با استفاده از معادله برنولی اصلاح‌شده، اختلاف فشار بین بطن راست و دهلیز راست به دست می‌آید و با افزودن فشار دهلیز راست، فشار سیستولی بطن راست تخمین زده می‌شود. این روش غیرتهاجمی، سریع و بسیار کاربردی است.

در شرایط طبیعی، RVSP معمولاً کمتر از ۳۰ تا ۳۵ میلی‌متر جیوه است. مقادیر بالاتر از این محدوده می‌توانند نشانه افزایش فشار شریان ریوی باشند. هرچه RVSP بالاتر باشد، بار فشاری بیشتری بر بطن راست وارد می‌شود و احتمال آسیب ساختاری یا عملکردی افزایش می‌یابد.

افزایش RVSP معمولاً در بیماری‌هایی دیده می‌شود که باعث افزایش مقاومت عروق ریوی می‌شوند. این وضعیت می‌تواند ناشی از بیماری‌های ریوی، بیماری‌های دریچه‌ای، نارسایی قلب چپ یا اختلالات عروقی اولیه باشد. تشخیص زودهنگام افزایش RVSP برای جلوگیری از نارسایی بطن راست اهمیت زیادی دارد.

در فشار خون ریوی، RVSP یکی از اولین شاخص‌هایی است که افزایش می‌یابد. بطن راست برای غلبه بر مقاومت بالا مجبور است فشار بیشتری تولید کند و این افزایش فشار در اکو به‌وضوح قابل اندازه‌گیری است. RVSP بالا در این بیماران با افزایش مرگ‌ومیر مرتبط است.

در آمبولی ریه، RVSP ممکن است به‌طور ناگهانی افزایش یابد. این افزایش ناگهانی نشان‌دهنده انسداد حاد عروق ریوی و فشار شدید بر بطن راست است. RVSP بالا در این بیماران می‌تواند نشانه خطر شوک و نارسایی حاد بطن راست باشد.

در بیماری‌های دریچه‌ای، به‌ویژه تنگی میترال یا نارسایی میترال شدید، افزایش فشار دهلیز چپ می‌تواند به‌طور غیرمستقیم باعث افزایش RVSP شود. این افزایش معمولاً نشانه مرحله پیشرفته بیماری است و می‌تواند در تصمیم‌گیری درمانی نقش مهمی داشته باشد.

در نارسایی قلبی چپ، افزایش فشارهای پرشدگی می‌تواند به‌تدریج فشار شریان ریوی را بالا ببرد. این افزایش فشار به بطن راست منتقل می‌شود و باعث افزایش RVSP می‌گردد. RVSP بالا در این بیماران معمولاً با پیش‌آگهی ضعیف‌تر همراه است.

RVSP در بیماری‌های ریوی مزمن مانند COPD نیز اهمیت دارد. هیپوکسی مزمن باعث تنگی عروق ریوی و افزایش مقاومت می‌شود و در نتیجه RVSP افزایش می‌یابد. این افزایش معمولاً با بدتر شدن وضعیت تنفسی و کاهش تحمل فعالیت همراه است.

در بیماری‌های مادرزادی قلب، مانند ASD یا VSD، RVSP می‌تواند نشان‌دهنده میزان بار فشاری یا حجمی وارد بر بطن راست باشد. افزایش RVSP در این بیماران معمولاً نشانه‌ای از پیشرفت بیماری یا بروز عوارض است.

RVSP در بیماران مبتلا به COVID‑19 نیز اهمیت یافته است. درگیری شدید ریوی می‌تواند باعث افزایش فشار شریان ریوی و افزایش RVSP شود. این افزایش معمولاً با بدتر شدن وضعیت بالینی و افزایش خطر مرگ همراه است.

یکی از مزایای RVSP این است که به‌صورت غیرتهاجمی و در زمان کوتاه قابل اندازه‌گیری است. این ویژگی باعث شده RVSP به‌عنوان یک شاخص روتین در ارزیابی بیماران قلبی و ریوی استفاده شود. حتی در بیماران بدحال نیز می‌توان RVSP را به‌سرعت اندازه‌گیری کرد.

با وجود مزایای فراوان، RVSP محدودیت‌هایی نیز دارد. کیفیت ناکافی سیگنال نارسایی تریکاسپید می‌تواند باعث خطا در اندازه‌گیری شود. همچنین فشار دهلیز راست باید به‌درستی تخمین زده شود تا RVSP دقیق باشد.

برای ارزیابی جامع بطن راست، RVSP معمولاً همراه با TAPSE، S′، FAC و استرین طولی بطن راست استفاده می‌شود. ترکیب این شاخص‌ها تصویر کامل‌تری از وضعیت بطن راست و فشارهای ریوی ارائه می‌دهد.

در نهایت، RVSP یک شاخص حیاتی برای ارزیابی فشار شریان ریوی و عملکرد بطن راست است. این پارامتر نقش مهمی در تشخیص، پیش‌آگهی و پیگیری درمان دارد و استفاده از آن در کنار سایر پارامترهای اکو بهترین تصویر از سلامت قلب و ریه را ارائه می‌دهد.