عملکرد سیستولی بطن چپ چیست، چه اختلالاتی دارد و چگونه ارزیابی می‌شود

عملکرد سیستولی بطن چپ به توانایی این حفرهٔ اصلی قلب برای انقباض و پمپاژ خون به آئورت اشاره دارد. در فاز سیستول، دیواره‌های بطن چپ باید به‌طور هماهنگ و مؤثر منقبض شوند تا خون کافی به ارگان‌های حیاتی برسد. هرگونه اختلال در این فرآیند می‌تواند باعث کاهش جریان خون و بروز علائم نارسایی قلبی شود و به همین دلیل ارزیابی دقیق آن در اکوکاردیوگرافی اهمیت ویژه‌ای دارد.

در یک قلب سالم، انقباض بطن چپ به‌صورت یکنواخت و هم‌زمان در تمام بخش‌های دیواره اتفاق می‌افتد. این هماهنگی باعث می‌شود حجم مناسبی از خون در هر ضربان به بیرون رانده شود. اگر بخشی از دیواره دچار ضعف، ایسکمی یا آسیب شود، این هماهنگی از بین می‌رود و عملکرد سیستولی کاهش می‌یابد. این اختلال ممکن است در ابتدا خفیف و بدون علامت باشد اما با پیشرفت بیماری، علائم بالینی ظاهر می‌شود.

کسر جهشی (EF) شناخته‌شده‌ترین شاخص عملکرد سیستولی است. EF نشان می‌دهد چه درصدی از خون موجود در بطن چپ در هر ضربان خارج می‌شود. مقدار طبیعی EF معمولاً بین ۵۵ تا ۷۰ درصد است. کاهش EF معمولاً نشانهٔ اختلال عملکرد سیستولی است، اما EF به‌تنهایی همیشه تصویر کاملی از وضعیت بطن چپ ارائه نمی‌دهد و باید در کنار سایر شاخص‌ها بررسی شود.

یکی از مهم‌ترین ابزارهای تکمیلی برای ارزیابی عملکرد سیستولی، استرین طولی سراسری (GLS) است. GLS می‌تواند اختلال عملکرد را حتی زمانی که EF هنوز طبیعی است نشان دهد. این ویژگی باعث شده GLS به‌ویژه در بیماران شیمی‌درمانی، بیماران با فشار خون بالا و بیماران دیابتی اهمیت زیادی پیدا کند. مقدار طبیعی GLS معمولاً بهتر از ‎−۱۸٪ است و مقادیر کمتر از آن نشانهٔ اختلال عملکرد میوکارد است.

حرکات دیوارهٔ بطن چپ نیز نقش مهمی در ارزیابی عملکرد سیستولی دارند. در اکو، نواحی هیپوکینتیک، آکینتیک یا دیسکینتیک می‌توانند نشانهٔ ایسکمی یا آسیب ناشی از سکتهٔ قلبی باشند. این اختلالات حرکتی باعث کاهش قدرت پمپاژ و افت عملکرد سیستولی می‌شوند. بررسی دقیق این حرکات برای تشخیص بیماری عروق کرونر بسیار ارزشمند است.

سرعت بافتی حلقهٔ میترال (S’) نیز یکی از شاخص‌های مهم عملکرد سیستولی است. این شاخص با داپلر بافتی اندازه‌گیری می‌شود و نشان‌دهندهٔ سرعت انقباض طولی بطن چپ است. کاهش S’ معمولاً نشانهٔ اختلال عملکرد سیستولی است و می‌تواند در مراحل اولیهٔ بیماری دیده شود، حتی زمانی که EF هنوز طبیعی است.

بیماری‌های مختلفی می‌توانند عملکرد سیستولی بطن چپ را مختل کنند. سکتهٔ قلبی، کاردیومیوپاتی دیلاته، فشار خون کنترل‌نشده، بیماری‌های دریچه‌ای، میوکاردیت و آسیب ناشی از داروهای شیمی‌درمانی از جمله علل شایع هستند. شناخت علت زمینه‌ای برای انتخاب درمان مناسب ضروری است، زیرا هر بیماری مسیر درمانی متفاوتی دارد.

اختلال عملکرد سیستولی معمولاً با علائمی مانند تنگی نفس، خستگی، ورم پا و کاهش تحمل فعالیت همراه است. با این حال، برخی بیماران ممکن است بدون علامت باشند و اختلال تنها در اکو دیده شود. این موضوع اهمیت غربالگری بیماران پرخطر را نشان می‌دهد، به‌ویژه افرادی که سابقهٔ بیماری قلبی، فشار خون بالا یا مصرف داروهای آسیب‌زننده به قلب دارند.

اکوکاردیوگرافی بهترین روش غیرتهاجمی برای ارزیابی عملکرد سیستولی است. این روش امکان بررسی EF، استرین، حرکات دیواره و شاخص‌های داپلر بافتی را فراهم می‌کند. اکو همچنین برای پیگیری روند درمان و ارزیابی پاسخ به داروها یا دستگاه‌های درمانی ضروری است و می‌تواند تغییرات عملکرد بطن چپ را در طول زمان نشان دهد.

 

عملکرد سیستولی بطن چپ نقش کلیدی در تصمیم‌گیری درمانی دارد. بیماران با EF پایین ممکن است نیاز به داروهای خاص، دستگاه‌هایی مانند ICD یا CRT، یا حتی ارزیابی برای پیوند قلب داشته باشند. بنابراین ارزیابی دقیق و منظم عملکرد سیستولی نه‌تنها برای تشخیص، بلکه برای پیش‌آگهی و انتخاب درمان مناسب نیز اهمیت اساسی دارد.