عملکرد سیستولیک بطن چپ چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه معنایی دارد

عملکرد سیستولیک بطن چپ به زبان ساده یعنی توانایی قلب برای «فشار دادن» خون به بیرون در هر ضربان. وقتی قلب منقبض می‌شود، بطن چپ باید با قدرت کافی خون را به سراسر بدن پمپ کند. اگر این قدرت کم شود، انرژی و اکسیژن‌رسانی به اعضای بدن کاهش پیدا می‌کند و فرد احساس خستگی یا تنگی نفس می‌کند.

در حالت طبیعی، دیواره‌های بطن چپ هنگام سیستول سفت و محکم می‌شوند و حجم زیادی از خون را به آئورت می‌فرستند. این فرآیند شبیه فشردن یک توپ پر از آب است؛ هرچه فشار دست بیشتر باشد، آب با قدرت بیشتری بیرون می‌ریزد. قلب هم همین‌طور عمل می‌کند.

یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد سیستولیک، «کسر جهشی» یا EF است. این عدد نشان می‌دهد چه درصدی از خون داخل بطن چپ در هر ضربان خارج می‌شود. در افراد سالم، این عدد معمولاً بین ۵۰ تا ۷۰ درصد است. اگر EF پایین بیاید، یعنی قلب نمی‌تواند به اندازه کافی خون را پمپ کند.

وقتی عملکرد سیستولیک کاهش پیدا می‌کند، بدن برای جبران آن تلاش می‌کند. ممکن است ضربان قلب سریع‌تر شود یا دیواره‌های قلب ضخیم‌تر شوند. این تغییرات در ابتدا کمک‌کننده‌اند، اما اگر طولانی شوند، خودشان باعث ضعف بیشتر قلب می‌شوند.

ضعف عملکرد سیستولیک می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. شایع‌ترین علت، بیماری عروق کرونر است؛ یعنی رگ‌هایی که خون‌رسانی به عضله قلب را انجام می‌دهند تنگ یا مسدود می‌شوند. بدون خون کافی، عضله قلب ضعیف می‌شود و قدرت انقباضش کاهش می‌یابد.

فشار خون بالا نیز می‌تواند به مرور زمان عملکرد سیستولیک را مختل کند. وقتی قلب مجبور است سال‌ها با فشار زیاد کار کند، دیواره‌هایش ضخیم و سفت می‌شوند و توانایی انقباض مؤثر را از دست می‌دهند.

گاهی هم بیماری‌های عضله قلب، مانند کاردیومیوپاتی‌ها، باعث کاهش قدرت پمپاژ می‌شوند. این بیماری‌ها ممکن است ارثی باشند یا به دلیل عفونت‌ها، مصرف الکل، یا برخی داروها ایجاد شوند.

علائم کاهش عملکرد سیستولیک معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند. فرد ممکن است ابتدا فقط هنگام فعالیت شدید دچار تنگی نفس شود. با پیشرفت مشکل، حتی فعالیت‌های ساده مثل راه رفتن یا بالا رفتن از پله‌ها هم دشوار می‌شود.

تورم پاها و مچ‌ها نیز می‌تواند نشانه‌ای از ضعف عملکرد سیستولیک باشد. وقتی قلب نتواند خون را به خوبی پمپ کند، مایعات در بافت‌ها جمع می‌شوند و ورم ایجاد می‌شود.

یکی دیگر از نشانه‌ها، احساس خستگی مداوم است. چون خون کافی به عضلات و مغز نمی‌رسد، فرد انرژی لازم برای فعالیت‌های روزمره را ندارد و زود خسته می‌شود.

اکوکاردیوگرافی بهترین روش برای بررسی عملکرد سیستولیک است. این تست با امواج صوتی، تصویر دقیقی از حرکت دیواره‌های قلب و میزان پمپاژ خون ارائه می‌دهد. پزشکان با کمک این تصاویر می‌توانند EF و سایر شاخص‌های مهم را اندازه‌گیری کنند.

درمان کاهش عملکرد سیستولیک بسته به علت آن متفاوت است. اگر مشکل ناشی از گرفتگی رگ‌ها باشد، باز کردن رگ‌ها می‌تواند عملکرد قلب را بهبود دهد. اگر علت فشار خون بالا باشد، کنترل فشار خون نقش مهمی در بهبود دارد.

داروهایی مانند بتابلوکرها و مهارکننده‌های ACE می‌توانند به قلب کمک کنند تا کارآمدتر پمپ کند. این داروها فشار روی قلب را کم می‌کنند و به مرور زمان عملکرد سیستولیک را بهتر می‌سازند.

تغییر سبک زندگی نیز نقش مهمی دارد. کاهش مصرف نمک، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار و کنترل وزن می‌توانند فشار روی قلب را کم کنند و به بهبود عملکرد سیستولیک کمک کنند.

در موارد شدید، ممکن است نیاز به دستگاه‌های کمکی یا حتی پیوند قلب باشد. اما بیشتر افراد با درمان مناسب و پیگیری منظم می‌توانند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشند.

متا: عملکرد سیستولیک بطن چپ یعنی توان قلب برای پمپاژ خون؛ کاهش آن باعث خستگی و تنگی نفس می‌شود.