شوکدهنده داخلی زیرپوستی چیست، چگونه کار میکند و چه زمانی لازم است
شوکدهنده داخلی زیرپوستی (اس-آیسیدی)
✨ پیسمیکر اپیکاردیال (Epicardial Pacemaker) یا ضربانساز رویقلبی، نوعی دستگاه تنظیمکننده ریتم قلب است که در آن سیمهای دستگاه (Leads) به جای عبور از داخل رگها، مستقیماً به دیواره خارجی عضله قلب متصل میشوند. این روش معمولاً زمانی انتخاب میشود که دسترسی به داخل قلب از طریق سیاهرگها به دلیل انسداد، ناهنجاریهای مادرزادی یا جراحیهای قبلی امکانپذیر نباشد. در این متد، لایهی بیرونی قلب به عنوان بستر اصلی برای انتقال پیامهای الکتریکی و تنظیم تپشها انتخاب میگردد.
🏗️ ضرورت استفاده از این نوع پیسمیکر اغلب در نوزادان و کودکان خردسال دیده میشود؛ چرا که عروق آنها برای عبور سیمهای ضخیم و استاندارد بسیار ظریف است. همچنین در بزرگسالانی که تحت جراحی قلب باز قرار میگیرند، جراح ممکن است برای حمایت موقت یا دائم از قلب، سیمها را مستقیماً روی بطن یا دهلیز نصب کند. این دستگاه با ارسال پالسهای دقیق به سطح خارجی عضله، از افت ناگهانی ضربان قلب جلوگیری کرده و پایداری گردش خون را تضمین میکند.
🩺 ساختار این سیستم شامل یک ژنراتور (باتری) و سیمهای مخصوصی است که انتهای آنها با تکنیکهای ظریفی مانند پیچ کردن (Screw-in) یا دوختن به عضله قلب ثابت میشود. برخلاف پیسمیکرهای معمولی که باتری آنها زیر استخوان ترقوه قرار میگیرد، در روش اپیکاردیال، ژنراتور اغلب در یک محفظه زیرپوستی در ناحیه شکم جایگذاری میشود. این محل قرارگیری به محافظت بهتر از سیمها کمک کرده و از کشیدگی آنها در اثر حرکات بدن جلوگیری میکند.
💉 فرآیند کاشت معمولاً به روش جراحی با تهاجم حداقل یا “ویدئو-توراکوسکوپی” (Video-Thoracoscopy) انجام میشود. در این روش نوین، جراح با ایجاد چند سوراخ کوچک بین دندهها و با استفاده از دوربین، سیم را به محل مورد نظر روی قلب میرساند. این دقت تکنولوژیک باعث میشود که نیازی به باز کردن کامل قفسه سینه نباشد و بیمار درد کمتر و بهبودی سریعتری را تجربه کند. در تمام مراحل، میزان رسانایی سیمها به صورت لحظهای توسط دستگاههای سنجش پایش میشود.
[Image showing a minimally invasive thoracoscopic approach for epicardial lead placement]
🌪️ یکی از ویژگیهای فنی برجسته پیسمیکر اپیکاردیال، پایداری سیمهای آن در برابر تلاطمهای داخلی قلب است. چون این سیمها در معرض جریان شدید خون و حرکات دریچههای قلبی نیستند، احتمال جابهجایی یا شکستگی آنها در درازمدت کمتر است. همچنین برای بیمارانی که دچار عفونتهای مزمن عروقی (Endocarditis) شدهاند، این روش یک نجاتبخش واقعی است؛ زیرا دستگاه بدون تماس با جریان خون مرکزی، وظیفه خود را انجام میدهد.
🌊 ایمنی این روش در حفظ سلامت کامل سیستم سیاهرگی بیمار نهفته است. با نصب دستگاه روی سطح خارجی، خطر انسداد رگهای اصلی گردن و سینه که در روشهای قدیمی شایع بود، به کلی حذف میشود. این موضوع برای بیمارانی که ممکن است در آینده نیاز به دیالیز یا مداخلات عروقی دیگر داشته باشند، بسیار حیاتی است. پیسمیکرهای اپیکاردیال مدرن با آلیاژهای سازگار با بدن ساخته شدهاند تا کمترین واکنش التهابی را در سطح قلب ایجاد کنند.
🛡️ دوران نقاهت پس از کاشت، بهویژه در روشهای کمتهاجمی، بسیار کوتاه است و اکثر بیماران ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت از بیمارستان مرخص میشوند. از آنجایی که باتری در ناحیه شکم قرار دارد، بیمار در روزهای اول باید از فعالیتهایی که باعث فشار مستقیم به این ناحیه میشود خودداری کند. بهبودی جای زخمها سریع است و بیمار به زودی متوجه میشود که علائم ناشی از کندی ضربان قلب، مانند سرگیجه و ضعف، کاملاً برطرف شدهاند.
🏥 پایش این دستگاه مشابه سایر ضربانسازها از طریق دستگاههای برنامهریز (Programmer) انجام میگیرد. پزشک با قرار دادن یک حسگر روی پوست ناحیه شکم، تنظیمات داخلی دستگاه را بازخوانی کرده و قدرت پالسها را بر اساس نیاز قلب تنظیم میکند. این چکآپهای دورهای که معمولاً هر ۶ ماه انجام میشود، به پزشک اجازه میدهد تا زمان دقیق اتمام باتری را پیشبینی کرده و از عملکرد صحیح سیمهای روی قلبی اطمینان حاصل کند.
🔬 مراقبتهای پس از عمل شامل پرهیز از ضربات مستقیم به ناحیه شکم و دوری از میدانهای مغناطیسی بسیار قوی صنعتی است. اکثر این دستگاهها با تصویربرداری امآرآی (MRI) سازگاری دارند، اما همراه داشتن کارت شناسایی دستگاه در تمام مراجعات پزشکی الزامی است. این کارت حاوی اطلاعات فنی دقیقی است که در مواقع اورژانسی به کادر درمان کمک میکند تا سریعترین و بهترین اقدام را برای حمایت از قلب بیمار انجام دهند.
🩹 در نهایت، پیسمیکر اپیکاردیال یک راهکار هوشمندانه و جایگزین برای قلبهایی است که از مسیرهای عروقی قابل دسترسی نیستند. این تکنولوژی با دور زدن موانع فیزیکی داخل رگها، تپش منظم را مستقیماً به بافت قلب پیوند میزند. این روش به هزاران بیمار، بهویژه کودکان، فرصتی دوباره میدهد تا بدون محدودیتهای ناشی از بیماری قلبی، زندگی پرنشاط و فعالی را تجربه کنند و تپشهای قلبشان را با اطمینان به تکنولوژی بسپارند.
