سندرم ولف–پارکینسون–وایت چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

💓 سندرم ولف پارکینسون وایت (Wolff-Parkinson-White Syndrome) یک اختلال مادرزادی در سیستم الکتریکی قلب است که به دلیل وجود یک مسیر ارتباطی اضافی بین دهلیزها و بطن‌ها ایجاد می‌شود. در حالت طبیعی، تنها یک راه برای عبور پیام‌های الکتریکی وجود دارد، اما در این سندرم، یک “پل” اضافی باعث می‌شود پیام‌ها زودتر از موعد به بطن‌ها برسند و باعث ضربان قلب بسیار سریع شوند.

⚡ این مسیر اضافی که به آن بسته فرعی (Accessory Pathway) می‌گویند، مانند یک اتصال کوتاه در سیم‌کشی ساختمان عمل می‌کند. از آنجایی که این مسیر فاقد ایستگاه‌های تاخیری طبیعی قلب است، الکتریسیته با سرعت بالایی از آن عبور کرده و باعث می‌شود بخشی از عضله قلب زودتر از بقیه منقبض شود که در نوار قلب به صورت یک موج خاص به نام موج دلتا دیده می‌شود.

🎢 اصلی‌ترین علامت این بیماری، تپش قلب ناگهانی و بسیار شدید است که به آن تاکی‌کاردی (Tachycardia: ضربان قلب بالای ۱۰۰ بار در دقیقه) می‌گویند. فرد ممکن است در حالت استراحت ناگهان احساس کند قلبش با سرعت بسیار زیادی می‌کوبد. این حملات ممکن است از چند ثانیه تا چندین ساعت طول بکشد و به همان سرعتی که شروع شده، به طور ناگهانی قطع شود.

😵 سرگیجه و احساس سبکی سر در هنگام حملات تپش قلب بسیار شایع است. وقتی قلب با سرعت خیلی بالا (گاهی بیش از ۲۰۰ بار در دقیقه) می‌تپد، فرصت کافی برای پر شدن از خون را ندارد؛ بنابراین در هر تپش، خون کمی به مغز ارسال می‌شود. این کاهش موقت خون‌رسانی می‌تواند منجر به سیاهی رفتن چشم‌ها یا حتی بیهوشی ناگهانی در بیمار شود.

😫 تنگی نفس و درد قفسه سینه نیز ممکن است در طول حملات رخ دهد. فعالیت بیش از حد و سریع عضله قلب باعث می‌شود نیاز آن به اکسیژن به‌شدت افزایش یابد. اگر این وضعیت طولانی شود، قلب دچار خستگی شده و فرد احساس فشار در قفسه سینه یا ناتوانی در تنفس عمیق می‌کند که این علائم با فروکش کردن تپش قلب معمولاً برطرف می‌شوند.

👶 این بیماری مادرزادی است، یعنی فرد با آن متولد می‌شود، اما علائم آن ممکن است تا سنین نوجوانی یا جوانی بروز نکند. در بسیاری از موارد، مسیر اضافی تا سال‌ها هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند و فرد به طور اتفاقی در یک چکاپ معمولی یا پس از اولین حمله تپش قلب در اثر استرس یا فعالیت بدنی، از وجود این اختلال باخبر می‌شود.

🩺 تشخیص این سندرم با یک نوار قلب (ECG) ساده امکان‌پذیر است. پزشکان به دنبال الگوی خاصی هستند که نشان‌دهنده پیش‌انگیختگی (Pre-excitation: تحریک زودهنگام بطن‌ها) باشد. اگر مسیر اضافی فعال باشد، شکل امواج الکتریکی در نوار قلب تغییر می‌کند و پزشک می‌تواند حتی محل تقریبی این مسیر اضافی را در قلب شناسایی کند.

🏃‍♂️ فعالیت بدنی شدید یا ورزش‌های رقابتی می‌تواند در برخی مبتلایان باعث تحریک مسیر اضافی و شروع حملات شود. به همین دلیل، ورزشکارانی که دچار این سندرم هستند باید تحت نظر دقیق پزشک باشند. در برخی موارد خاص و نادر، این مسیر اضافی می‌تواند منجر به آریتمی‌های خطرناک‌تر شود، لذا ارزیابی شدت ریسک در ورزشکاران بسیار حیاتی است.

☕ مواد محرک مانند کافئین، نیکوتین و الکل می‌توانند دفعات حملات را افزایش دهند. این مواد حساسیت سلول‌های قلبی را بالا برده و احتمال اینکه یک پیام الکتریکی وارد مسیر فرعی شود را بیشتر می‌کنند. بیماران مبتلا به WPW معمولاً تشویق می‌شوند که مصرف قهوه و نوشابه‌های انرژی‌زا را محدود کنند تا کنترل بهتری بر ریتم قلب خود داشته باشند.

💊 برای مدیریت حملات خفیف، از داروهای ضد آریتمی استفاده می‌شود. این داروها سرعت هدایت پیام‌های الکتریکی را در مسیر فرعی کاهش می‌دهند یا از شروع جرقه‌های نابجا جلوگیری می‌کنند. البته دارو در این بیماری معمولاً یک راهکار موقتی است و نمی‌تواند مسیر فیزیکی اضافی را از بین ببرد، بلکه تنها فعالیت آن را سرکوب می‌کند.

🔥 درمان قطعی و استاندارد طلایی این بیماری، روش ابلیشن (Radiofrequency Ablation) است. در این روش، پزشک متخصص از طریق رگ‌های پا، سیم‌های ظریفی را به داخل قلب می‌فرستد و پس از پیدا کردن دقیق مسیر فرعی، با استفاده از گرمای ناشی از امواج رادیویی، آن بافت کوچک اضافی را می‌سوزاند و از بین می‌برد.

🎯 دقت روش ابلیشن در درمان این سندرم بسیار بالا و بیش از ۹۵ درصد است. پس از انجام این عمل موفقیت‌آمیز، مسیر اضافی برای همیشه مسدود شده و بیمار دیگر نیازی به مصرف دارو نخواهد داشت. این روش به ویژه برای جوانانی که نمی‌خواهند تا پایان عمر دارو مصرف کنند یا قصد انجام ورزش‌های حرفه‌ای را دارند، بسیار ایده‌آل است.

😱 استرس و هیجانات ناگهانی نیز از محرک‌های روانی این بیماری هستند. سیستم عصبی سمپاتیک که در هنگام ترس یا اضطراب فعال می‌شود، سرعت انتقال پیام‌ها در قلب را بالا می‌برد. در افراد مبتلا به WPW، این افزایش سرعت می‌تواند به راحتی باعث شود الکتریسیته در یک چرخه تکرار شونده بین مسیر اصلی و فرعی گیر بیفتد و تپش قلب مداوم ایجاد کند.

⚠️ یکی از خطرات جدی اما نادر در این بیماران، هم‌زمانی این سندرم با فیبریلاسیون دهلیزی است. اگر دهلیزها دچار لرزش شوند، مسیر فرعی در WPW می‌تواند این لرزش‌های بسیار سریع را بدون هیچ فیلتری به بطن‌ها منتقل کند. این اتفاق می‌تواند منجر به ایست قلبی شود که البته با تشخیص به موقع و درمان ابلیشن، خطر آن تقریباً به صفر می‌رسد.

🧒 در کودکان، علائم ممکن است متفاوت باشد و به صورت بی‌قراری، خوب غذا نخوردن یا تنفس سریع خود را نشان دهد. چون کودکان نمی‌توانند احساس تپش قلب را به خوبی توصیف کنند، والدین باید به تغییرات ناگهانی در سطح انرژی یا رنگ پریدگی فرزندشان حساس باشند. تشخیص زودهنگام در سنین پایین از آسیب به عضله قلب در درازمدت جلوگیری می‌کند.

🍏 داشتن سبک زندگی سالم اگرچه مسیر اضافی را حذف نمی‌کند، اما به کاهش فشار روی قلب کمک می‌کند. کنترل وزن و جلوگیری از فشار خون بالا باعث می‌شود دیواره‌های قلب ضخیم نشوند. قلب سالم‌تر بهتر می‌تواند با نوسانات الکتریکی کنار بیاید و احتمال بروز حملات طولانی و فرساینده در آن کمتر است.

👨‍⚕️ در برخی افراد، مسیر فرعی وجود دارد اما هرگز باعث تپش قلب نمی‌شود؛ به این وضعیت “الگوی WPW” می‌گویند. این افراد ممکن است هیچ‌گاه نیاز به درمان جدی نداشته باشند، اما انجام مشاوره‌های دوره‌ای با متخصص الکتروفیزیولوژی (Electrophysiology: فوق تخصص نظم قلب) برای اطمینان از ایمن بودن این مسیر در آینده توصیه می‌شود.

🏢 تست‌های تکمیلی مانند مطالعه الکتروفیزیولوژیک (EPS) برای بررسی دقیق‌تر ویژگی‌های مسیر فرعی انجام می‌شود. در این تست، پزشک با تحریک‌های کنترل شده، رفتار مسیر اضافی را می‌سنجد تا متوجه شود که این مسیر چقدر پتانسیل ایجاد آریتمی‌های خطرناک را دارد. این کار به تصمیم‌گیری برای انجام یا عدم انجام ابلیشن کمک می‌کند.

🛌 مراقبت‌های پس از درمان ابلیشن معمولاً بسیار ساده هستند. بیمار پس از یک شب بستری مرخص می‌شود و پس از چند روز استراحت می‌تواند به فعالیت‌های عادی بازگردد. پس از طی شدن دوران نقاهت، اکثر بیماران حس می‌کنند باری بزرگ از روی دوششان برداشته شده و دیگر ترس از حملات ناگهانی تپش قلب زندگی آن‌ها را مختل نمی‌کند.

🌟 در نهایت، سندرم ولف پارکینسون وایت برخلاف نام پیچیده‌اش، یکی از قابل‌درمان‌ترین اختلالات قلبی است. با دانش پزشکی امروز، این مسیر اضافی به راحتی شناسایی و حذف می‌شود. آگاهی از علائم و مراجعه به متخصص، کلید رسیدن به قلبی است که دوباره با ریتم طبیعی و آرام به تپش ادامه می‌دهد.