حرکت سپتوم چیست، چگونه ارزیابی می‌شود و چه اختلالاتی دارد

🫀 حرکت سپتوم به الگوی جابه‌جایی دیواره بین‌بطنی در طول چرخه قلب گفته می‌شود و یکی از شاخص‌های مهم در اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی هماهنگی انقباضات قلب، فشارهای حفرات و وجود بیماری‌های ساختاری یا همودینامیک است. سپتوم به‌طور طبیعی در سیستول به سمت بطن راست حرکت می‌کند و در دیاستول به حالت اولیه بازمی‌گردد.

🌬 هرگونه تغییر در فشارهای دو سمت سپتوم می‌تواند الگوی حرکت آن را تغییر دهد. اگر فشار بطن راست افزایش یابد، سپتوم به‌جای حرکت طبیعی، به سمت بطن چپ منحرف می‌شود. این حالت در فشار خون ریوی، نارسایی بطن راست یا آمبولی ریه دیده می‌شود و در اکو به‌صورت «سپتوم صاف یا D-shaped LV» قابل مشاهده است.

🔥 در تامپوناد قلبی، حرکت سپتوم به‌طور مشخصی غیرطبیعی می‌شود. در این حالت، فشار مایع پریکارد بر حفرات راست بیشتر اثر می‌گذارد و سپتوم در زمان دم به‌سمت بطن چپ جابه‌جا می‌شود. این پدیده که «septal bounce» نام دارد، یکی از نشانه‌های مهم تامپوناد است.

🌿 در پریکاردیت انقباضی، حرکت سپتوم حالت جهشی و ناهماهنگ پیدا می‌کند. این حرکت غیرطبیعی ناشی از محدودیت شدید پریکارد و ناتوانی قلب در گسترش طبیعی است. سپتوم در این بیماران با هر دم و بازدم به‌طور ناگهانی تغییر جهت می‌دهد.

💡 در اختلالات انقباضی بطن چپ، مانند کاردیومیوپاتی‌ها یا ایسکمی، حرکت سپتوم ممکن است کاهش یابد یا به‌صورت پارادوکسیک باشد. در حرکت پارادوکسیک، سپتوم در جهت مخالف حرکت طبیعی خود جابه‌جا می‌شود و این حالت معمولاً نشانه‌ای از اختلال هماهنگی انقباضات است.

🩺 پس از جراحی قلب باز، به‌ویژه جراحی بای‌پس، حرکت سپتوم ممکن است برای مدتی غیرطبیعی باشد. این تغییر معمولاً ناشی از تأثیر جراحی بر پریکارد یا تغییرات موقتی در هماهنگی عضلات قلب است و اغلب با گذشت زمان بهبود می‌یابد.

🌙 در بلوک شاخه‌ای چپ (LBBB)، حرکت سپتوم به‌طور مشخصی تأخیر دارد. این تأخیر باعث می‌شود سپتوم در ابتدای سیستول به‌جای انقباض، به‌سمت بیرون حرکت کند. این الگو یکی از نشانه‌های کلاسیک اختلال هدایت الکتریکی است.

🫧 در بیماران با دستگاه CRT (درمان باز同步‌سازی)، حرکت سپتوم یکی از شاخص‌های موفقیت درمان است. اگر سپتوم هماهنگ‌تر و طبیعی‌تر حرکت کند، نشان‌دهنده بهبود هماهنگی انقباضات و پاسخ مناسب به درمان است.

🌪 در نارسایی شدید بطن راست، سپتوم ممکن است به‌طور مداوم به‌سمت بطن چپ منحرف شود. این حالت باعث کاهش حجم مؤثر بطن چپ و کاهش برون‌ده قلبی می‌شود و در اکو به‌صورت «فشردگی بطن چپ» دیده می‌شود.

🌤 در برخی بیماران، حرکت سپتوم ممکن است طبیعی به‌نظر برسد اما الگوی ضخیم‌شدن یا نازک‌شدن آن غیرطبیعی باشد. این حالت در بیماری‌های عضله قلب مانند آمیلوئیدوز یا هیپرتروفی نامتقارن دیده می‌شود و نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

🩻 حرکت سپتوم در ارزیابی فشارهای ریوی اهمیت زیادی دارد. اگر سپتوم در سیستول صاف شود، معمولاً نشانه‌ای از فشار بالای بطن راست است. این یافته همراه با سرعت برگشت جریان تریکوسپید می‌تواند تخمین دقیقی از فشار ریوی ارائه دهد.

🫡 در ASD (نقص دیواره بین دهلیزی)، حجم خون اضافی وارد سمت راست قلب می‌شود و این افزایش حجم می‌تواند حرکت سپتوم را تغییر دهد. سپتوم در این بیماران معمولاً به‌سمت چپ منحرف می‌شود، به‌ویژه در دیاستول.

💫 در VSD (نقص دیواره بین‌بطنی)، بسته به اندازه سوراخ و اختلاف فشار دو بطن، حرکت سپتوم ممکن است غیرطبیعی باشد. در VSDهای بزرگ، سپتوم ممکن است به‌طور مداوم تحت فشار جریان خون قرار گیرد و حرکت طبیعی خود را از دست بدهد.

🌈 حرکت سپتوم همچنین در ارزیابی هماهنگی انقباضات بطن چپ نقش دارد. در بیماران با دیس‌سینکرونی، سپتوم و دیواره‌های دیگر قلب با تأخیر نسبت به هم حرکت می‌کنند و این حالت می‌تواند باعث کاهش کارایی پمپاژ قلب شود.

🌗 در نهایت، حرکت سپتوم یکی از شاخص‌های کلیدی در اکوکاردیوگرافی است که اطلاعات ارزشمندی درباره فشارها، هماهنگی انقباضات، بیماری‌های پریکارد و اختلالات ساختاری قلب ارائه می‌دهد. تفسیر دقیق آن نیازمند توجه به زمینه بالینی و سایر یافته‌های اکو است.