جراحی پالموناری ترومبو–اندرترکتومی چیست، چگونه انجام می‌شود و چه کاربردی دارد

🌬️ جراحی پالموناری ترومبو-اندرترکتومی (Pulmonary Thromboendarterectomy) که به اختصار PTE نامیده می‌شود، یک عمل بسیار تخصصی و حیاتی برای درمان نارسایی قلبی و ریوی ناشی از لخته‌های خون قدیمی است. این جراحی تنها راه درمان قطعی برای بیماری “فشار خون ریوی ترومبوآمبولیک مزمن” (وضعیت انسداد رگ‌های ریه توسط لخته‌های سخت شده) محسوب می‌شود. در این وضعیت، لخته‌های خونی که ماه‌ها یا سال‌ها پیش ایجاد شده‌اند، به جای حل شدن، به دیواره سرخرگ‌های ریه چسبیده و مسیری شبیه به گچ‌گرفتگی در داخل رگ ایجاد کرده‌اند که مانع عبور خون می‌شود.

🏗️ ضرورت انجام این عمل زمانی مشخص می‌شود که سمت راست قلب بیمار به دلیل انسداد رگ‌های ریه، مجبور است با فشار بسیار زیادی کار کند که در نهایت منجر به بزرگ شدن و نارسایی قلب راست می‌گردد. بیمار در این مرحله دچار تنگی نفس شدید، کبودی لب‌ها و ورم پاها می‌شود و داروهای رقیق‌کننده خون دیگر تأثیری در باز کردن این مسیرهای سفت شده ندارند. جراحی PTE با خارج کردن فیزیکی این لایه‌های مزاحم، فشار را از روی قلب برداشته و جریان خون و اکسیژن را به ریه‌ها بازمی‌گرداند.

🩺 فرآیند جراحی تحت بیهوشی عمومی و با باز کردن کامل قفسه سینه (Sternotomy) انجام می‌شود و یکی از پیچیده‌ترین تکنیک‌ها در جراحی قلب است. جراح برای اینکه بتواند لایه‌های بسیار نازک و چسبیده لخته را از داخل رگ‌های ظریف ریه جدا کند، نیاز دارد که میدان جراحی کاملاً بدون خون و ساکن باشد. برای دستیابی به این هدف، بدن بیمار تا دمای حدود ۲۰ درجه سانتی‌گراد سرد شده و گردش خون به طور کامل متوقف می‌شود تا جراح بتواند با دقت میکرونی روی رگ‌ها کار کند.

💉 تکنیک اصلی در این عمل، تراشیدن لایه داخلی سرخرگ ریه به همراه لخته‌های قدیمی است، نه فقط خارج کردن خودِ لخته. جراح با استفاده از ابزارهای بسیار ظریف، لایه‌ای که به دیواره رگ چسبیده را مانند یک “قالب گچی” جدا کرده و به بیرون می‌کشد؛ این لایه‌ها اغلب شبیه به ریشه‌های درخت به نظر می‌رسند. این مرحله باید در زمان‌های کوتاه توقف گردش خون انجام شود تا آسیبی به مغز و سایر اندام‌های حیاتی بیمار وارد نشود و سپس بدن مجدداً به آرامی گرم می‌گردد.

🌪️ پس از پاکسازی کامل رگ‌های هر دو ریه، جراح گردش خون را دوباره برقرار کرده و عملکرد قلب راست را تحت نظر می‌گیرد. به محض باز شدن مسیرها، مقاومت در برابر جریان خون به شدت کاهش یافته و قلبی که تحت فشار بود، ناگهان فضایی راحت برای پمپاژ پیدا می‌کند. این تغییر در پارامترهای همودینامیک (جریان و فشار خون) بیمار بلافاصله در اتاق عمل قابل مشاهده است و سطح اکسیژن خون بیمار به طرز چشمگیری بهبود می‌یابد.

🌊 ایمنی و موفقیت این جراحی به تجربه تیم جراحی و مرکز درمانی بستگی دارد، اما در مراکز پیشرفته، نرخ موفقیت آن بسیار بالاست. PTE یک جراحی ترمیمی است و برخلاف پیوند ریه، بیمار نیاز به مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی تا پایان عمر ندارد. بیماران پس از این عمل اغلب از وضعیت ناتوانی کامل به زندگی عادی و پرنشاط بازمی‌گردند و این جراحی را می‌توان “معجزه باز کردن مسیر تنفس” از اعماق رگ‌های ریه دانست.

🛡️ دوران نقاهت پس از PTE نسبت به سایر جراحی‌های قلب طولانی‌تر و حساس‌تر است؛ بیمار معمولاً چندین روز در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) بستری می‌ماند. یکی از چالش‌های شایع پس از عمل، “ادم بازگشتی” (تجمع مایع در ریه ناشی از ورود ناگهانی خون به بخش‌های مسدود شده قبلی) است که توسط تیم پزشکی مدیریت می‌شود. بازتوانی ریوی پس از ترخیص نقش کلیدی در بهبودی کامل دارد تا ظرفیت ریه‌ها به تدریج افزایش یابد.

🏥 پایش طولانی‌مدت شامل انجام اسکن‌های هسته‌ای ریه و اکوکاردیوگرافی برای اطمینان از پایین ماندن فشار ریه است. مصرف داروهای رقیق‌کننده خون (مانند وارفارین) پس از این عمل معمولاً برای تمام عمر الزامی است تا از تشکیل لخته‌های جدید در پاها و حرکت آن‌ها به سمت ریه‌های ترمیم شده جلوگیری شود. این نظم دارویی ضامن بقای طولانی‌مدت نتایج درخشان جراحی و جلوگیری از بازگشت بیماری است.

🔬 مراقبت‌های پس از عمل در منزل شامل انجام تمرینات تنفسی منظم و پیاده‌روی‌های کوتاه برای تقویت عضله قلب و جلوگیری از لخته شدن مجدد خون است. بیمار باید به هرگونه تنگی نفس جدید یا تورم در پاها حساس باشد، هرچند که اکثر بیماران پس از بهبودی اولیه، افزایش فوق‌العاده‌ای را در توانایی فیزیکی خود گزارش می‌دهند. این جراحی نه تنها طول عمر را افزایش می‌دهد، بلکه کیفیت زندگی را به کلی دگرگون می‌کند.

💡 در نهایت، جراحی PTE نمادی از اوج مهارت در جراحی عروق و قلب است که با استفاده از تکنولوژی سرد کردن بدن، غیرممکن‌ها را ممکن می‌سازد. این روش با حذف فیزیکی سدهای خونی، تپش‌های اسیر شده قلب را آزاد کرده و به بیمار اجازه می‌دهد دوباره با تمام وجود نفس بکشد. PTE ثابت می‌کند که حتی در صورت انسداد شدید رگ‌ها، با دانش و ظرافت جراحی می‌توان مسیر حیات را دوباره گشود و سلامتی را به بیمار بازگرداند.