تنگی آئورت چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود
تنگی آئورت
🫀 تنگی آئورت (Aortic Stenosis) یکی از جدیترین بیماریهای دریچهای قلب است که در آن دهانه دریچه آئورت باریک میشود. این دریچه در مسیر خروج خون از بطن چپ به سمت شریان اصلی بدن قرار دارد و تنگی آن باعث میشود که مسیر عبور خون مسدود شده و قلب مجبور شود برای پمپاژ خون به تمام بدن، با فشار بسیار بیشتری کار کند.
🧱 شایعترین علت این بیماری در افراد مسن، رسوب کلسیم (Calcification) روی لتههای دریچه است. با گذشت زمان، بافت نرم و منعطف دریچه در اثر نشست کلسیم سفت و ضخیم میشود؛ این فرآیند شباهت زیادی به تشکیل رسوب در لولههای آب دارد و باعث میشود دریچه دیگر نتواند به طور کامل و به راحتی باز شود.
🧬 در افراد جوانتر، علت اصلی تنگی معمولاً یک نقص مادرزادی به نام دریچه آئورت دولتی (Bicuspid Valve) است. در این حالت، فرد به جای سه لته، با دو لته متولد میشود. این ناهنجاری باعث میشود دریچه در طول سالها تحت استرس مکانیکی بیشتری قرار بگیرد و خیلی زودتر از حد معمول دچار فرسودگی، رسوب و تنگی شود.
🏗️ وقتی دریچه تنگ میشود، بطن چپ برای عبور دادن خون از این دهانه باریک، دچار تغییرات ساختاری میشود که به آن هیپرتروفی (Hypertrophy) یا ضخیم شدن دیواره قلب میگویند. اگرچه این ضخیم شدن در ابتدا به پمپاژ خون کمک میکند، اما در درازمدت باعث سفت شدن قلب و بروز اختلال عملکرد دیاستولی میشود.
🌬️ علائم تنگی آئورت معمولاً زمانی ظاهر میشوند که تنگی به مرحله شدید رسیده باشد. سه نشانه کلاسیک این بیماری شامل تنگی نفس هنگام فعالیت، درد قفسه سینه (آنژین) و احساس سبکی سر یا غش کردن (Syncope) است. این علائم هشدار میدهند که قلب دیگر قادر به تامین خون کافی برای نیازهای بدن نیست.
🩺 تشخیص این بیماری اغلب با شنیدن یک صدای غیرطبیعی یا سوفل (Murmur) توسط پزشک آغاز میشود. این صدا ناشی از تلاطم شدید خون هنگام عبور از دریچه تنگ است. برای تایید تشخیص و تعیین شدت تنگی، از اکوکاردیوگرافی استفاده میشود تا سرعت خون و میزان باز شدن دریچه با دقت اندازهگیری شود.
🌊 یکی از شاخصهای مهم در گزارش اکو، “گرادیان فشار” (Pressure Gradient) است. این عدد نشان میدهد که چقدر اختلاف فشار بین بطن چپ و آئورت وجود دارد. هرچه این اختلاف بیشتر باشد، یعنی تنگی شدیدتر است و قلب باید فشار بسیار بالاتری در داخل بطن تولید کند تا خون را از مانع عبور دهد.
📏 مساحت دهانه دریچه (Valve Area) معیار مهم دیگری است. در حالت عادی، این مساحت حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر مربع است. وقتی این عدد به کمتر از ۱ سانتیمتر مربع برسد، تنگی “شدید” تلقی میشود و ریسک بروز عوارض جدی قلبی به شدت افزایش مییابد؛ در این مرحله معمولاً مداخلات جراحی ضرورت پیدا میکنند.
⚡ تنگی آئورت خطر بروز آریتمیهای قلبی و حتی مرگ ناگهانی را افزایش میدهد. چون عضله قلب ضخیم شده و اکسیژن کافی دریافت نمیکند، سیستم الکتریکی قلب مستعد اختلال میشود. به همین دلیل، بیماران مبتلا به تنگی شدید باید از انجام فعالیتهای بدنی سنگین و ناگهانی به شدت خودداری کنند.
📉 متاسفانه درمان دارویی نمیتواند تنگی فیزیکی دریچه را برطرف کند. داروها فقط برای کنترل علائمی مثل ورم یا فشار خون تجویز میشوند. تنها راه درمان قطعی در موارد شدید، تعویض دریچه آئورت (AVR) است تا مسیر خروج خون دوباره کاملاً باز شود و فشار از روی عضله قلب برداشته شود.
🏗️ روش نوین تعویض دریچه بدون جراحی باز، یعنی تِـوی (TAVI)، انقلابی در درمان این بیماران ایجاد کرده است. در این روش، یک دریچه مصنوعی از طریق یک لوله باریک از رگ کشاله ران به سمت قلب هدایت شده و در محل دریچه تنگ باز میشود. این روش برای افرادی که تحمل جراحی سنگین را ندارند بسیار مناسب است.
🛡️ تب رماتیسمی (Rheumatic Fever) که ناشی از عفونتهای گلو در دوران کودکی است، در گذشته علت اصلی تنگی آئورت بود. اگرچه با مصرف آنتیبیوتیکها این علت در برخی جوامع کمتر شده، اما هنوز در بسیاری از نقاط جهان باعث چسبندگی لتههای دریچه و تنگی زودهنگام در سنین جوانی میشود.
🧱 نارسایی قلبی نتیجه نهایی تنگی آئورت درماننشده است. وقتی قلب دیگر نتواند بر مقاومت دریچه غلبه کند، شروع به گشاد شدن و ضعیف شدن میکند. در این مرحله، کسر تخلیه قلب (EF) افت میکند و مایعات در ریهها تجمع مییابند که وضعیتی بسیار خطرناک و نیازمند درمان فوری است.
🍏 پیشگیری از تنگی آئورت شامل کنترل عوامل خطر قلبی مثل کلسترول بالا و فشار خون است. اگرچه رسوب کلسیم بخشی از فرآیند پیری است، اما سبک زندگی سالم میتواند سرعت پیشرفت این رسوبات را کاهش دهد. همچنین انجام چکاپهای دورهای برای افرادی که نقصهای مادرزادی دریچه دارند، حیاتی است.
✨ در نهایت، تنگی آئورت بیماری است که نباید نادیده گرفته شود، زیرا پس از شروع علائم، وضعیت قلب میتواند به سرعت وخیم شود. آگاهی از نشانهها و مراجعه به موقع به متخصص قلب میتواند به جایگزینی دریچه در زمان مناسب و بازگشت به یک زندگی باکیفیت، فعال و طولانی کمک کند.
