تعویض دریچه آئورت از طریق کاتتر چیست، چگونه انجام می‌شود و چه مزایایی دارد

🌊 تعویض دریچه آئورت از طریق کاتتر (Transcatheter Aortic Valve Replacement) که به اختصار تاوی (TAVI) یا تاور (TAVR) نامیده می‌شود، یک انقلاب در درمان بیماری‌های قلبی است. این روش به پزشکان اجازه می‌دهد تا بدون باز کردن قفسه سینه و بدون متوقف کردن ضربان قلب، یک دریچه جدید را جایگزین دریچه آئورت آسیب‌دیده کنند. این متد نوین به‌ویژه برای افرادی که به دلیل سن بالا یا بیماری‌های زمینه‌ای توانایی تحمل جراحی قلب باز را ندارند، یک گزینه نجات‌بخش محسوب می‌شود.

🧱 بیماری اصلی که نیاز به این درمان دارد، تنگی دریچه آئورت (Aortic Stenosis) است. در این وضعیت، دریچه اصلی خروجی قلب به دلیل رسوب کلسیم سفت و باریک شده و نمی‌تواند به خوبی باز شود. در نتیجه، قلب مجبور است با فشار بسیار زیادی کار کند تا خون را به بدن برساند. این فشار مداوم باعث ضعیف شدن عضله قلب و بروز علائمی چون تنگی نفس، درد سینه و غش می‌شود که در صورت عدم درمان، می‌تواند منجر به نارسایی کامل قلب گردد.

🏗️ ساختار دریچه مصنوعی در روش تاوی بسیار هوشمندانه طراحی شده است. این دریچه معمولاً از بافت طبیعی (مانند بافت قلب گاو یا خوک) ساخته شده که درون یک اسکلت فلزی منعطف و توری‌مانند (Stent) قرار گرفته است. این ساختار به گونه‌ای است که می‌توان آن را به صورت فشرده درآورد تا از داخل یک لوله ظریف (کاتتر) عبور کند و سپس در محل اصلی خود در قلب باز شود و جای دریچه قدیمی را بگیرد.

💉 فرآیند اجرا با ایجاد یک برش بسیار کوچک، معمولاً در ناحیه کشاله ران و از طریق شریان فمورال (Femoral Artery – شریان اصلی پا) آغاز می‌شود. پزشک یک کاتتر حامل دریچه فشرده را از طریق رگ‌ها به سمت قلب هدایت می‌کند. در تمام این مدت، مسیر حرکت کاتتر با استفاده از دستگاه‌های تصویربرداری پیشرفته اشعه ایکس و اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) به صورت زنده روی مانیتورها پایش می‌شود تا از دقت میلی‌متری محل قرارگیری اطمینان حاصل شود.

🎈 وقتی کاتتر به محل دریچه آئورت رسید، دریچه جدید دقیقاً در داخل دریچه قدیمی که دچار تنگی شده قرار می‌گیرد. با باد شدن یک بالون مخصوص یا با استفاده از خاصیت خود-بازشوندگی (Self-expanding) فلز استنت، دریچه جدید باز شده و دریچه قدیمی و کلسیمی بیمار را به دیواره‌ها می‌فشارد. از همان لحظه باز شدن، لته‌های دریچه جدید شروع به کار کرده و جریان خون سالم و بدون مانع را در بدن برقرار می‌کنند.

🌬️ یکی از بزرگترین مزایای تاوی نسبت به جراحی سنتی، عدم نیاز به بیهوشی عمومی سنگین در بسیاری از موارد است. بیمار می‌تواند تحت بی‌حسی موضعی و آرام‌بخش (Sedation) تحت درمان قرار گیرد. این موضوع ریسک عوارض ریوی و مغزی ناشی از بیهوشی طولانی را به شدت کاهش می‌دهد. همچنین، از آنجایی که قفسه سینه شکافته نمی‌شود، درد پس از عمل بسیار ناچیز است و بیمار خیلی سریع‌تر از جراحی باز به هوش می‌آید.

🏥 دوره نقاهت در روش تاوی به طرز شگفت‌آوری کوتاه است. اکثر بیماران تنها یک یا دو روز پس از عمل در بیمارستان می‌مانند و بسیاری از آن‌ها ظرف کمتر از یک هفته به فعالیت‌های روزمره خود باز می‌گردند. در مقابل، جراحی قلب باز نیاز به چندین روز بستری در بخش مراقبت‌های ویژه و ماه‌ها زمان برای جوش خوردن استخوان جناغ سینه دارد. این سرعت بهبودی برای بیماران مسن که ماندن طولانی در تخت برایشان خطرناک است، مزیتی حیاتی محسوب می‌شود.

🩺 ارزیابی دقیق قبل از عمل توسط یک “تیم قلب” (Heart Team) شامل جراحان و متخصصان اینترونشن انجام می‌شود. با استفاده از سی‌تی اسکن (CT Scan) سه‌بعدی، اندازه دقیق ریشه آئورت و مسیر رگ‌ها اندازه‌گیری می‌شود تا سایز مناسب دریچه انتخاب گردد. اگر رگ‌های پای بیمار بیش از حد کوچک یا پیچ‌درپیچ باشند، پزشک ممکن است مسیرهای جایگزین مانند یک برش کوچک در زیر استخوان ترقوه یا مستقیماً از نوک قلب را انتخاب کند.

⚡ یکی از نکات حساس در این روش، مجاورت دریچه آئورت با سیستم برق‌رسانی قلب است. فشار ناشی از باز شدن اسکلت فلزی دریچه جدید ممکن است باعث اختلال در هدایت پیام‌های الکتریکی شود. به همین دلیل، برخی از بیماران پس از انجام تاوی ممکن است نیاز به نصب یک ضربان‌ساز (Pacemaker – باتری قلب) پیدا کنند. پزشکان در طول عمل و روزهای پس از آن، ریتم قلب را به دقت کنترل می‌کنند تا در صورت بروز این عارضه، سریعاً اقدام کنند.

🩸 مصرف داروهای رقیق‌کننده خون پس از تعویض دریچه الزامی است. از آنجایی که دریچه جدید یک جسم خارجی با اسکلت فلزی است، خون تمایل دارد روی آن لخته شود. پزشک معمولاً ترکیبی از داروهای ضد پلاکت (مانند آسپرین) را تجویز می‌کند تا از ایجاد لخته و بروز سکته مغزی جلوگیری شود. این داروها کمک می‌کنند تا لته‌های دریچه جدید به نرمی حرکت کرده و عمر مفید دریچه افزایش یابد.

🔍 عارضه احتمالی دیگر، نشت اطراف دریچه (Paravalvular Leak) است. اگر دریچه جدید کاملاً به دیواره رگ نچسبد، ممکن است مقداری خون از کناره‌های آن به عقب برگردد. با پیشرفت تکنولوژی و استفاده از نسل‌های جدید دریچه‌ها که دارای لایه‌های محافظ (Skirt) در لبه‌های خود هستند، این مشکل به حداقل رسیده است. پزشک در پایان کار با تزریق ماده حاجب و انجام اکوکاردیوگرافی، از آب‌بندی کامل دریچه اطمینان حاصل می‌کند.

🔬 عمر مفید دریچه‌های تاوی موضوعی است که تحقیقات زیادی روی آن انجام شده است. در حال حاضر شواهد نشان می‌دهند که این دریچه‌ها دوام بسیار خوبی دارند و برای اکثر بیماران مسن، سال‌ها به درستی کار می‌کنند. با این حال، برای بیماران بسیار جوان (زیر ۶۵ سال)، جراحی باز همچنان به دلیل دوام طولانی‌تر دریچه‌های مکانیکی یا بیولوژیک سنتی ممکن است گزینه اول باشد؛ هرچند مرزهای استفاده از تاوی هر روز در حال گسترش به سمت سنین پایین‌تر است.

🩹 مراقبت از محل ورود کاتتر در کشاله ران بسیار ساده است و معمولاً نیاز به بخیه بزرگ ندارد. از دستگاه‌های بستن رگ (Closure Devices) استفاده می‌شود که سوراخ ایجاد شده در شریان را از داخل می‌بندند. بیمار باید تا چند روز از بلند کردن اشیاء سنگین خودداری کند تا محل ورود لوله به خوبی ترمیم شود. کبودی مختصر در آن ناحیه طبیعی است و معمولاً ظرف دو هفته به طور کامل از بین می‌رود.

🍏 سبک زندگی سالم پس از تعویض دریچه نباید نادیده گرفته شود. اگرچه دریچه جدید تنگی را رفع کرده است، اما مدیریت فشار خون و کلسترول برای محافظت از دریچه جدید و سایر رگ‌های قلب ضروری است. فعالیت بدنی منظم و سبک مانند پیاده‌روی، به تقویت عضله قلب که سال‌ها تحت فشار تنگی بوده کمک می‌کند و باعث می‌شود بیمار طعم زندگی جدید و بدون نفس‌تنگی را بهتر بچشد.

✨ در مجموع، تعویض دریچه آئورت با کاتتر (TAVI) نمادی از پیشرفت دانش پزشکی در قرن ۲۱ است. این روش با تبدیل یک جراحی بسیار سنگین به یک مداخله چند ساعته و کم‌دردسر، نه تنها طول عمر بیماران را افزایش داده، بلکه کیفیت زندگی آن‌ها را نیز به طرز چشمگیری بهبود بخشیده است. امروزه “تاوی” به بسیاری از افرادی که قبلاً هیچ امیدی برای درمان نداشتند، فرصتی دوباره برای نفس کشیدن راحت و زندگی فعال هدیه می‌دهد.