بیماری قلبی مادرزادی چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود

بیماری قلبی مادرزادی به مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های ساختاری قلب گفته می‌شود که از زمان تولد وجود دارند. این ناهنجاری‌ها می‌توانند بخش‌های مختلف قلب مانند دیواره‌ها، دریچه‌ها، عروق اصلی یا مسیرهای جریان خون را درگیر کنند. شدت این بیماری‌ها از موارد بسیار خفیف و بدون علامت تا اختلالات شدید و تهدیدکنندهٔ حیات متغیر است. بسیاری از این مشکلات در دوران جنینی شکل می‌گیرند و علت دقیق آن‌ها همیشه مشخص نیست.

قلب جنین در هفته‌های ابتدایی بارداری تشکیل می‌شود و هرگونه اختلال در این روند می‌تواند منجر به بیماری قلبی مادرزادی شود. عوامل ژنتیکی، برخی عفونت‌های دوران بارداری، مصرف داروهای خاص، دیابت کنترل‌نشده مادر یا قرار گرفتن در معرض مواد مضر می‌توانند احتمال بروز این ناهنجاری‌ها را افزایش دهند. با این حال، در بسیاری از موارد هیچ عامل مشخصی یافت نمی‌شود.

بیماری‌های قلبی مادرزادی انواع مختلفی دارند. برخی از شایع‌ترین آن‌ها شامل نقص دیوارهٔ بین دهلیزی (ASD)، نقص دیوارهٔ بین بطنی (VSD), تنگی دریچه‌ها، تترالوژی فالوت، کوآرکتاسیون آئورت و جابجایی عروق بزرگ هستند. هر یک از این اختلالات مسیر جریان خون را به شکل متفاوتی تحت تأثیر قرار می‌دهند و علائم و پیامدهای خاص خود را دارند.

علائم بیماری قلبی مادرزادی بسته به نوع و شدت ناهنجاری متفاوت است. در نوزادان ممکن است علائمی مانند کبودی، تنفس سریع، تغذیهٔ دشوار، تعریق زیاد یا عدم رشد مناسب دیده شود. در موارد خفیف‌تر، ممکن است فرد تا سال‌ها بدون علامت باشد و مشکل تنها در یک معاینهٔ روتین یا اکوکاردیوگرافی تشخیص داده شود. برخی از بیماری‌ها نیز در دوران بزرگسالی خود را نشان می‌دهند.

تشخیص بیماری قلبی مادرزادی معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. این روش غیرتهاجمی امکان مشاهدهٔ دقیق ساختار قلب و مسیر جریان خون را فراهم می‌کند. در برخی موارد، MRI قلب، CT آنژیو یا کاتتریزاسیون قلبی برای بررسی دقیق‌تر لازم است. تشخیص زودهنگام نقش مهمی در مدیریت و پیشگیری از عوارض دارد.

درمان بیماری‌های قلبی مادرزادی بسته به نوع ناهنجاری متفاوت است. برخی از نقص‌های کوچک ممکن است خودبه‌خود بسته شوند و تنها نیاز به پیگیری داشته باشند. در مقابل، برخی اختلالات نیازمند دارو، مداخلهٔ کاتتریزاسیون یا جراحی قلب هستند. پیشرفت‌های پزشکی در دهه‌های اخیر باعث شده بسیاری از این بیماری‌ها با موفقیت درمان شوند.

کودکانی که با بیماری قلبی مادرزادی متولد می‌شوند، معمولاً نیازمند پیگیری طولانی‌مدت هستند. حتی پس از درمان موفق، برخی بیماران ممکن است در آینده دچار مشکلاتی مانند آریتمی، نارسایی قلبی یا مشکلات دریچه‌ای شوند. بنابراین مراقبت منظم توسط متخصص قلب کودکان یا بزرگسالان ضروری است.

بسیاری از افراد مبتلا به بیماری قلبی مادرزادی می‌توانند زندگی طبیعی و فعالی داشته باشند. با این حال، میزان فعالیت بدنی، نیاز به دارو یا محدودیت‌های خاص بسته به نوع بیماری متفاوت است. آموزش خانواده و آگاهی از علائم هشداردهنده نقش مهمی در مدیریت این بیماران دارد.

پیشگیری کامل از بیماری‌های قلبی مادرزادی ممکن نیست، اما برخی اقدامات می‌توانند خطر را کاهش دهند. کنترل بیماری‌های مادر مانند دیابت، پرهیز از مصرف داروهای غیرمجاز در بارداری، واکسیناسیون مناسب و مشاورهٔ ژنتیک در خانواده‌های پرخطر از جمله این اقدامات هستند. مراقبت‌های دوران بارداری نیز نقش مهمی در تشخیص زودهنگام دارد.

 

در مجموع، بیماری قلبی مادرزادی یک طیف گسترده از ناهنجاری‌های قلبی است که از بدو تولد وجود دارند. تشخیص دقیق، درمان مناسب و پیگیری منظم می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به‌طور چشمگیری بهبود دهد و از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.