بلوک دهلیزیبطنی چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده میشود
بلوک قلبی (دهلیزی-بطنی)
🫀 بلوک قلبی دهلیزی–بطنی یا AV Block حالتی است که در آن انتقال پیام الکتریکی از دهلیزها به بطنها دچار کندی، تأخیر یا قطع کامل میشود. این پیامها مسئول هماهنگی ضربان قلب هستند و هر اختلالی در مسیر آنها میتواند باعث کندی ضربان، سرگیجه، ضعف یا حتی بیهوشی شود. شدت بلوک AV از خفیف تا بسیار خطرناک متغیر است و شناخت انواع آن اهمیت زیادی دارد.
⚡ در حالت طبیعی، پیام الکتریکی از گره سینوسی به دهلیزها و سپس از طریق گره AV به بطنها منتقل میشود. گره AV مانند یک «دروازه کنترل» عمل میکند و سرعت انتقال پیام را تنظیم میکند. اما در بلوک AV، این دروازه دچار اختلال میشود و پیامها بهطور کامل یا جزئی عبور نمیکنند.
❤️ بلوک درجه ۱ خفیفترین نوع است. در این حالت، پیام الکتریکی از گره AV عبور میکند اما با تأخیر. این تأخیر در نوار قلب بهصورت طولانی شدن فاصله PR دیده میشود. بیشتر بیماران هیچ علامتی ندارند و این حالت معمولاً بیخطر است، اما میتواند نشانهای از بیماری زمینهای باشد.
🔥 بلوک درجه ۲ نوع ۱ (Mobitz I یا Wenckebach) حالتی است که در آن فاصله PR بهتدریج طولانیتر میشود تا اینکه یک ضربان به بطنها نمیرسد. این الگو معمولاً خوشخیم است و ممکن است در افراد سالم، ورزشکاران یا هنگام خواب دیده شود. با این حال، در برخی بیماران میتواند باعث سرگیجه یا تپش قلب شود.
🌪️ بلوک درجه ۲ نوع ۲ (Mobitz II) خطرناکتر است. در این حالت، پیامها بدون هشدار و بهطور ناگهانی به بطن نمیرسند، بدون اینکه فاصله PR طولانی شود. این نوع معمولاً نشانه بیماری جدی در سیستم هدایت قلب است و میتواند به بلوک کامل تبدیل شود. درمان آن اغلب نیازمند ضربانساز است.
🛑 بلوک درجه ۳ یا بلوک کامل قلب (Complete Heart Block) شدیدترین نوع است. در این حالت هیچ پیام الکتریکی از دهلیزها به بطنها نمیرسد و بطنها مجبور میشوند با یک ریتم پشتیبان و بسیار کندتر بتپند. این وضعیت میتواند باعث افت شدید فشار خون، سنکوپ و حتی ایست قلبی شود و یک اورژانس واقعی است.
🌬️ علائم بلوک AV بسته به شدت آن متفاوت است. در بلوکهای خفیف ممکن است بیمار هیچ علامتی نداشته باشد، اما در بلوکهای متوسط تا شدید علائمی مانند تنگی نفس، سرگیجه، خستگی، تپش قلب یا بیهوشی دیده میشود. شدت علائم معمولاً با کندی ضربان قلب مرتبط است.
🧠 یکی از علائم مهم در بلوکهای شدید، سنکوپ آدامز–استوکس است. این بیهوشی ناگهانی بهدلیل قطع موقت جریان خون به مغز رخ میدهد و میتواند بسیار خطرناک باشد. این حالت نیاز به ارزیابی فوری دارد.
🩺 تشخیص بلوک AV معمولاً با نوار قلب (ECG) انجام میشود. ECG میتواند نوع بلوک، محل اختلال و شدت آن را نشان دهد. در برخی موارد، برای بررسی دقیقتر از هولتر مانیتورینگ استفاده میشود تا ریتم قلب در طول شبانهروز ثبت شود.
🔍 در بیماران با علائم متناوب یا مشکوک، تستهای تکمیلی مانند اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختار قلب یا تست الکتروفیزیولوژی برای ارزیابی مسیرهای الکتریکی استفاده میشود. این تستها میتوانند علت زمینهای را مشخص کنند.
📈 بلوک AV میتواند بهدلیل بیماریهای مختلفی ایجاد شود: بیماری عروق کرونر، سکته قلبی، کاردیومیوپاتیها، بیماریهای التهابی، اختلالات الکترولیتی، افزایش سن یا مصرف برخی داروها مانند بتابلوکرها و دیگوکسین. شناسایی علت زمینهای برای درمان صحیح ضروری است.
💊 درمان بلوک AV بسته به نوع و شدت آن متفاوت است. بلوکهای خفیف معمولاً نیاز به درمان ندارند و فقط پیگیری کافی است. اما در بلوکهای متوسط تا شدید، داروهای کندکننده ضربان باید قطع شوند و درمانهای حمایتی آغاز میشود.
⚙️ در بلوکهای خطرناک مانند Mobitz II یا بلوک کامل، ضربانساز موقت ممکن است در مرحله حاد لازم باشد. این دستگاه بهطور موقت ضربان قلب را تنظیم میکند تا وضعیت بیمار پایدار شود و درمان قطعی انجام گیرد.
🛠️ درمان قطعی بسیاری از بلوکهای متوسط تا شدید، کاشت ضربانساز دائمی (Pacemaker) است. این دستگاه کوچک زیر پوست قرار میگیرد و با ارسال پالسهای الکتریکی منظم، ضربان قلب را تنظیم میکند. ضربانساز میتواند کیفیت زندگی بیمار را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
🏥 بیماران با ضربانساز باید بهطور منظم تحت نظر باشند تا عملکرد دستگاه، عمر باتری و وضعیت لیدها بررسی شود. این پیگیریها برای جلوگیری از عوارض و حفظ عملکرد مناسب دستگاه ضروری است.
🫂 بلوک AV در سالمندان شایعتر است، زیرا سیستم هدایت قلب با افزایش سن دچار تغییرات دژنراتیو میشود. با این حال، در افراد جوان نیز ممکن است بهدلیل بیماریهای مادرزادی یا التهابی رخ دهد.
🌡️ برخی عوامل مانند کمبود پتاسیم یا منیزیم، عفونتها، مصرف داروهای خاص یا جراحی قلب میتوانند بلوک AV را تشدید کنند. اصلاح این عوامل میتواند از پیشرفت بلوک جلوگیری کند.
🍃 تغییر سبک زندگی مانند کنترل فشار خون، درمان بیماریهای زمینهای، پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای قلبی و مدیریت استرس میتواند به سلامت سیستم هدایت قلب کمک کند.
🧘 مدیریت استرس و خواب کافی نیز اهمیت دارد، زیرا استرس میتواند ریتم قلب را تحتتأثیر قرار دهد. تکنیکهای آرامسازی میتوانند به کاهش علائم کمک کنند، بهویژه در بلوکهای خفیف.
🚶 بسیاری از بیماران پس از درمان مناسب، بهویژه با ضربانساز، میتوانند زندگی کاملاً طبیعی داشته باشند. فعالیتهای روزمره، ورزشهای سبک و کارهای معمول بدون مشکل قابل انجام هستند.
🛡️ بلوک AV اگرچه میتواند خطرناک باشد، اما با تشخیص دقیق و درمان مناسب کاملاً قابلکنترل است. درمانهای مدرن مانند ضربانساز دائمی امکان مدیریت طولانیمدت و ایمن را فراهم کردهاند.
🌱 آگاهی از علائم، مراجعه سریع به پزشک و پیگیری منظم میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند. بسیاری از بیماران با درمان صحیح زندگی سالم و طولانی خواهند داشت.
