بلوک شاخهای چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده میشود
بلوک شاخهای
🫧 بلوک شاخهای یا Bundle Branch Block (BBB) یک اختلال در سیستم الکتریکی قلب است که در آن پیامهای الکتریکی بهجای عبور سریع و هماهنگ از شاخههای هدایتکننده، با تأخیر یا انسداد روبهرو میشوند. این شاخهها وظیفه انتقال پیام از بطنها را بر عهده دارند و هرگونه اختلال در آنها میتواند باعث تغییر شکل ضربان قلب در نوار قلب شود، حتی اگر بیمار هیچ علامتی نداشته باشد.
⚡ قلب برای انقباض هماهنگ به یک سیستم الکتریکی دقیق وابسته است. پیام الکتریکی از گره AV به دسته هیس و سپس به دو شاخه راست و چپ تقسیم میشود. اگر یکی از این شاخهها دچار انسداد شود، بطن مربوطه دیرتر از بطن دیگر منقبض میشود و همین اختلاف زمان در ECG قابل مشاهده است.
🫀 بلوک شاخهای به دو نوع اصلی تقسیم میشود: بلوک شاخه راست (RBBB) و بلوک شاخه چپ (LBBB). هرکدام الگوی خاصی در نوار قلب ایجاد میکنند و اهمیت بالینی متفاوتی دارند. RBBB معمولاً خوشخیمتر است، اما LBBB اغلب نشانه بیماریهای جدیتر قلبی است.
🩺 بلوک شاخه راست در بسیاری از افراد سالم دیده میشود و ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند. این نوع بلوک میتواند ناشی از افزایش فشار در بطن راست، بیماریهای ریوی یا حتی بهصورت اتفاقی در افراد کاملاً سالم باشد. پزشکان معمولاً آن را در صورت نبود علائم، بیخطر میدانند.
❤️ بلوک شاخه چپ اهمیت بیشتری دارد، زیرا اغلب با بیماریهای عضله قلب مانند کاردیومیوپاتی، نارسایی قلبی یا بیماری عروق کرونر همراه است. LBBB میتواند نشانه کاهش خونرسانی یا ضعف عضله قلب باشد و نیاز به بررسی دقیق دارد.
🔍 بسیاری از بیماران مبتلا به بلوک شاخهای هیچ علامتی ندارند و این اختلال تنها در نوار قلب کشف میشود. اما برخی ممکن است دچار تپش قلب، سرگیجه یا کاهش تحمل فعالیت شوند، بهویژه اگر بلوک با بیماری دیگری همراه باشد.
📈 در نوار قلب، بلوک شاخهای باعث پهن شدن کمپلکس QRS میشود. در RBBB الگوی خاصی به شکل R-S-R’ در لیدهای سمت راست دیده میشود، در حالی که در LBBB الگوی پهن و غیرطبیعی در لیدهای سمت چپ ظاهر میشود. این الگوها برای پزشک بسیار تشخیصی هستند.
🧪 علت بلوک شاخهای میتواند متفاوت باشد. از بیماریهای قلبی گرفته تا فشار خون بالا، سکته قلبی، التهاب عضله قلب یا حتی افزایش سن. در برخی افراد، علت مشخصی یافت نمیشود و بلوک بهصورت خوشخیم باقی میماند.
🫁 بیماریهای ریوی مانند COPD یا آمبولی ریه میتوانند باعث فشار روی بطن راست شوند و RBBB ایجاد کنند. به همین دلیل، پزشک هنگام مشاهده بلوک شاخه راست به وضعیت ریهها نیز توجه میکند.
🧬 در برخی افراد، بلوک شاخهای بهصورت مادرزادی وجود دارد. این افراد ممکن است سالها بدون علامت زندگی کنند و تنها در یک چکاپ معمولی متوجه آن شوند. در این موارد، اگر عملکرد قلب طبیعی باشد، معمولاً نگرانی خاصی وجود ندارد.
🛠️ درمان بلوک شاخهای به علت آن بستگی دارد. اگر بلوک بدون علامت و بدون بیماری زمینهای باشد، معمولاً نیاز به درمان ندارد. اما اگر با علائم یا بیماریهای قلبی همراه باشد، درمان علت اصلی ضروری است.
💉 در مواردی که بلوک شاخهای همراه با کندی شدید ضربان قلب یا بلوکهای پیشرفتهتر باشد، ممکن است نیاز به پیسمیکر (Pacemaker) وجود داشته باشد. این دستگاه ضربان قلب را تنظیم میکند و از افت شدید ضربان جلوگیری میکند.
🧭 در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و LBBB، درمان با CRT (Cardiac Resynchronization Therapy) میتواند بسیار مؤثر باشد. این دستگاه هماهنگی انقباض بطنها را بهبود میدهد و عملکرد قلب را افزایش میدهد.
📡 اکوکاردیوگرافی معمولاً برای بررسی عملکرد قلب در بیماران با بلوک شاخهای انجام میشود. پزشک بررسی میکند آیا بطنها بهطور هماهنگ کار میکنند یا خیر و آیا بیماری زمینهای وجود دارد.
🩻 در برخی موارد، بلوک شاخهای میتواند نشانه سکته قلبی باشد، بهویژه LBBB جدید. در این شرایط، پزشک باید سریعاً علت را بررسی کند، زیرا ممکن است انسداد عروق کرونر وجود داشته باشد.
🧠 بلوک شاخهای میتواند تفسیر برخی تستها مانند ECG را دشوار کند. برای مثال، در LBBB تشخیص سکته قلبی از روی نوار قلب سختتر است و پزشک ممکن است از تستهای تکمیلی مانند اکو یا MRI استفاده کند.
🧘 بسیاری از بیماران با بلوک شاخهای زندگی کاملاً طبیعی دارند. رعایت سبک زندگی سالم، کنترل فشار خون، ترک سیگار و پیگیری منظم میتواند از پیشرفت مشکلات جلوگیری کند و سلامت قلب را حفظ نماید.
🫂 آگاهی بیمار از وضعیت خود بسیار مهم است. دانستن اینکه بلوک شاخهای همیشه خطرناک نیست، اما نیاز به پیگیری دارد، میتواند از نگرانیهای غیرضروری جلوگیری کند و در عین حال مانع از نادیده گرفتن علائم مهم شود.
🌈 در مجموع، بلوک شاخهای یک اختلال الکتریکی قابل تشخیص و اغلب قابل کنترل است. تشخیص دقیق، بررسی علت و پیگیری منظم میتواند به بیماران کمک کند زندگی سالم و بدون محدودیت داشته باشند.
