بستن گوشک دهلیز چپ با دستگاه واچمن چیست، چگونه انجام میشود و چه کاربردی دارد
بستن گوشک دهلیز چپ (دستگاه واچمن)
🛡️ بستن گوشک دهلیز چپ (Left Atrial Appendage Closure) که با نام تجاری دستگاه واچمن (Watchman Device) شناخته میشود، یک روش پیشرفته و مداخلهای برای کاهش خطر سکته مغزی در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی است. گوشک دهلیز چپ، یک زائده کوچک و کیسهمانند در دیواره دهلیز چپ قلب است که در حالت عادی کاربرد خاصی ندارد، اما در شرایط اختلال ریتم قلب، میتواند به مکانی خطرناک برای تجمع خون تبدیل شود.
🧱 در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (AFib – نوعی ضربان قلب نامنظم و سریع)، دهلیزها به جای انقباض موثر، دچار لرزش میشوند. این وضعیت باعث میشود خون در گوشک دهلیز چپ ساکن بماند و لخته ایجاد کند. آمارها نشان میدهد که بیش از ۹۰ درصد لختههای منشأ گرفته از قلب در بیماران غیردریچهای، در همین بنبست کوچک تشکیل میشوند. اگر این لختهها از گوشک خارج شده و به سمت مغز حرکت کنند، منجر به سکته مغزی (Stroke) میشوند.
🌊 روش استاندارد برای جلوگیری از این لختهها، مصرف مادامالعمر داروهای رقیقکننده خون (Anticoagulants) مانند وارفارین یا داروهای نوین است. با این حال، بسیاری از بیماران به دلیل خطر بالای خونریزی داخلی، زخم معده، سن بالا یا مشاغل پرخطر، نمیتوانند از این داروها استفاده کنند. دستگاه واچمن به عنوان یک جایگزین غیردارویی، برای این دسته از افراد طراحی شده است تا با بستن ورودی این کیسه، مانع از خروج لختهها به جریان خون شود.
🏗️ دستگاه واچمن ساختاری شبیه به یک چتر کوچک یا قفس توری دارد که از جنس نیتینول (Nitinol – آلیاژی از نیکل و تیتانیوم با خاصیت حافظه شکلی) ساخته شده است. این دستگاه با یک پوشش پارچهای ظریف پوشانده شده که به عنوان فیلتر عمل میکند. طراحی هوشمندانه آن اجازه میدهد دستگاه به صورت فشرده داخل کاتتر قرار بگیرد و پس از رهاسازی در دهانه گوشک، باز شده و به دیوارهها محکم شود تا مسیر را به طور کامل مسدود کند.
💉 فرآیند نصب دستگاه از طریق کاتتریزاسیون قلب و بدون نیاز به جراحی باز انجام میشود. متخصص اینترونشن، کاتتر را از طریق رگ کشاله ران (شریان فمورال) وارد بدن کرده و به سمت قلب هدایت میکند. برای رسیدن به دهلیز چپ، پزشک باید سوراخ بسیار ظریفی در دیواره بین دو دهلیز ایجاد کند که به آن سپتوستومی (Septostomy) میگویند. تمام این مراحل تحت پایش دقیق اکوکاردیوگرافی مری (TEE) انجام میشود تا دستگاه دقیقاً در دهانه گوشک فیت شود.
📸 تصویربرداری در این عمل نقش حیاتی دارد. پزشک پیش از رها کردن نهایی واچمن، از تست “کشش” (Tug Test) استفاده میکند تا مطمئن شود دستگاه به خوبی در جای خود مستقر شده و احتمال جابهجایی آن وجود ندارد. همچنین با تزریق ماده حاجب، بررسی میشود که هیچ جریانی از کنارههای دستگاه به داخل گوشک نفوذ نکند. پس از اطمینان کامل، دستگاه از کابل نگهدارنده جدا شده و کاتترها از بدن خارج میشوند.
🏥 دوره نقاهت این روش بسیار سریع است و بیمار معمولاً تنها یک شب در بیمارستان بستری میشود. اکثر بیماران میتوانند ظرف ۴۸ ساعت به فعالیتهای سبک زندگی خود بازگردند. هدف نهایی این است که لایه داخلی قلب (Endocardium) به مرور زمان روی سطح دستگاه رشد کند و آن را به بخشی از دیواره قلب تبدیل کند. این فرآیند که پوشش سلولی نامیده میشود، معمولاً حدود ۴۵ روز طول میکشد.
🩸 پس از نصب دستگاه، بیمار همچنان باید برای مدت کوتاهی (معمولاً ۴۵ روز تا ۶ ماه) داروهای رقیقکننده مصرف کند تا لایه سلولی روی دستگاه کامل شود. پس از گذشت این زمان و انجام یک اکوکاردیوگرافی کنترلی برای تأیید مسدود بودن کامل گوشک، پزشک معمولاً اجازه قطع داروهای رقیقکننده قوی را میدهد و بیمار تنها به مصرف یک آسپرین اکتفا میکند. این بزرگترین مزیت واچمن برای افرادی است که از عوارض خونریزی دهنده داروها هراس دارند.
🛡️ مطالعات بالینی گسترده نشان دادهاند که کارایی واچمن در پیشگیری از سکته مغزی با داروهای رقیقکننده قوی برابری میکند، در حالی که خطر خونریزیهای جدی در درازمدت به شدت کاهش مییابد. این روش نهتنها جان بیمار را در برابر سکته محافظت میکند، بلکه کیفیت زندگی او را با حذف محدودیتهای دارویی و خطرات ناشی از زخمهای خونریزیدهنده ارتقا میدهد.
✨ در مجموع، بستن گوشک دهلیز چپ با دستگاه واچمن، مرزهای درمان پیشگیرانه در قلب را جابهجا کرده است. این تکنولوژی به جای درمانِ معلول (لخته)، به سراغ علت اصلی و محل تشکیل آن میرود. برای بیمارانی که میان خطر سکته مغزی و خطر خونریزی دارویی گرفتار شده بودند، واچمن راه سومی است که امنیت و آرامش خاطر را به زندگی آنها بازمیگرداند.
